József Antall

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy węgierskiego polityka. Zobacz też: József Antall (senior).
József Antall
Statue Antall József 02.jpg
Popiersie Józsefa Antalla w Miszkolcu
Data i miejsce urodzenia 8 kwietnia 1932
Budapeszt
Data i miejsce śmierci 12 grudnia 1993
Budapeszt
Premier Węgier
Przynależność polityczna Węgierskie Forum Demokratyczne
Okres urzędowania od 23 maja 1990
do 12 grudnia 1993
Poprzednik Miklós Németh
Następca Péter Boross
Odznaczenia
Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Złota Odznaka Honorowa na Wstędze Wielki Order Królowej Jeleny (Chorwacja) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

József Antall (ur. 8 kwietnia 1932 w Budapeszcie, zm. 12 grudnia 1993 tamże) – polityk węgierski, działacz opozycyjny, uczestnik tzw. Trójkątnego Stołu (odpowiednika polskiego Okrągłego Stołu), pierwszy premier demokratycznych Węgier; syn Józsefa Antalla seniora – węgierskiego polityka, Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

W latach WRL piastował mało eksponowaną funkcję Dyrektora Naczelnego Muzeum i Archiwum Medycznego im. Semmelweissa, trzymając się z boku głównego nurtu polityki i uważając, jak większość Węgrów, że istniejącego systemu nie da się jeszcze zmienić.

Dopiero w lutym 1989 wstąpił do Węgierskiego Forum Demokratycznego, przeczuwając, że nadszedł czas zmian. W 1989 jako wyróżniający się już polityk WFD wziął udział w obradach Trójkątnego Stołu. Jego skuteczność docenili delegaci na II walny zjazd WFD (20-22 października 1989), powierzając mu stanowisko przewodniczącego partii.

W trakcie kampanii wyborczej do pierwszych demokratycznych wyborów parlamentarnych w 1990 wykluczał możliwość współpracy w nowym parlamencie zarówno z Węgierską Partią Socjalistyczną, ale również odcinał się od liberałów ze Związku Wolnych Demokratów.

Ku zaskoczeniu opinii publicznej WFD zdecydowanie wygrało wybory parlamentarne (wbrew opiniom ekspertów i sondaży, które wskazywały na ZWD). Tym samym Antall jako przewodniczący partii stał się premierem Węgier.

Wbrew hasłu wyborczemu ("Z ZWD nie idziemy, a nawet nie rozmawiamy") i koalicjantom, Antall zawiązał porozumienie z drugą co do wielkości partią w parlamencie – ZWD. W zamian za możliwość odwołania Antalla jedynie poprzez konstruktywne wotum nieufności tylko wobec całego gabinetu, ZWD otrzymał prawo desygnowania kandydata na prezydenta Republiki Węgierskiej. Został nim Árpád Göncz wybrany później na prezydenta przez zgromadzenie narodowe. Jednak styl, w jaki porozumienie zawarto (potajemnie i niespodziewanie), nazwano "demokracją elit" i społeczeństwo uznało go za jawny przejaw oligarchii.

"Węgry to nie Bałkany" – mawiał i priorytetem prowadzonej przez niego polityki zagranicznej była integracja z Zachodem. W związku z tym wyznaczone przez jego rząd priorytety polityki zagranicznej Węgier były realizowane przez wszystkie kolejne gabinety aż do 2004.

Były to:

  • integracja ze strefą euro – atlantycką (Unia Europejską i NATO)
  • nawiązanie i utrzymanie dobrosąsiedzkich stosunków z sąsiadami
  • pomoc węgierskiej mniejszości zamieszkującej terytoria innych państw

Niestety w dziedzinie polityki wewnętrznej jego rządy, zgodnie z wyważoną i ostrożną naturą premiera, oznaczały zaniechanie koniecznych, acz drastycznych reform gospodarczych. Tę politykę nazywano gradualizmem. Efektem był kryzys ekonomiczny państwa, co zmusiło socjalistyczny gabinet Gyuli Horna do wprowadzenia tzw. Pakietu Bokrosa.

Pomimo malejącego poparcia społecznego i choroby nowotworowej do samego końca, do swojej śmierci w 1993 nie złożył urzędu.

Mimo ambiwalentnych ocen jego osoby i rządów, podczas pogrzebu hołd zmarłemu oddało ponad 250 tys. osób. O szacunku, jaki żywił świat dla Antalla, świadczy fakt, że wśród żałobników pojawili się między innymi Helmut Kohl, Margaret Thatcher, Lech Wałęsa, Szymon Peres, Jegor Gajdar, Leonid Krawczuk, a delegację USA prowadziła ówczesna ambasador przy ONZMadeleine Albright.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy