Układ Warszawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy paktu wojskowego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej
Układ Warszawski
1955–1991 Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym
Warsaw Pact Logo.svg
Język roboczy język rosyjski
Siedziba Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Moskwa
pr. Leningradski 41
(Ленинградский проспект)
Członkowie 8
Dowódca Zjednoczonych Sił Zbrojnych Piotr Łuszew (ostatni)
Utworzenie 14 maja 1955
Rozwiązanie 1 lipca 1991
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pałac Namiestnikowski w Warszawie (obecnie Pałac Prezydencki) – miejsce podpisania Paktu w 1955
Medal pamiątkowy poświęcony Układowi Warszawskiemu opatrzony orłem LWP i napisem Braterstwo broni na straży pokoju i socjalizmu.

Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ang. Warsaw Pact ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – sojusz polityczno-wojskowy państw tzw. bloku wschodniego z dominującą rolą ZSRR. Formalnie powstał na podstawie Deklaracji Bukaresztańskiej, jako odpowiedź na militaryzację tzw. Niemiec Zachodnich i włączenie ich w strukturę NATO, a sankcjonował istniejące od zakończenia II wojny światowej podporządkowanie poszczególnych państw i ich armii ZSRR.

Jego formalne zasady zostały określone w 1955 przez I sekretarza KPZR Nikitę Chruszczowa.

Układ podpisano 14 maja 1955 w Warszawie. Układ wszedł w życie z dniem 4 czerwca 1955, gdy dokumenty ratyfikacyjne zostały złożone Rządowi PRL przez ostatnią z układających się stron – Ludową Republikę Albanii. Sejm PRL ratyfikował układ uchwałą z dnia 19 maja 1955[1][2].

Układ miał funkcjonować przez 30 lat. 26 kwietnia 1985 jego ważność przedłużono o następne 20 lat (w tej samej sali w Pałacu Namiestnikowskim, gdzie potem prowadzono obrady okrągłego stołu)[3]. Istniał do 1 lipca 1991.

Ustanowiono wspólne dowództwo Układu w Moskwie. Sztaby armii poszczególnych państw członkowskich podlegały X Zarządowi Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR pełniącego rolę Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych. Naczelnym Dowódcą Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego był Marszałek ZSRR, który jednocześnie pełnił funkcję I Zastępcy Ministra Obrony ZSRR.

Członkowie[edytuj | edytuj kod]

Mapa krajów Układu Warszawskiego
Państwa członkowskie NATO i Układu Warszawskiego na przełomie 1989/1990

czyli wszystkie państwa socjalistyczne ówczesnej Europy poza Socjalistyczną Federacyjną Republiką Jugosławii.

Członkowie Układu Warszawskiego mieli bronić się wspólnie w przypadku ataku na którekolwiek z państw-sygnatariuszy. Potencjalnym przeciwnikiem było NATO powstałe w 1949. Układ pomijał radzieckie bazy na terytorium jego członków (regulowały to dwustronne umowy ZSRR z danym państwem)[4]. Jego rozwiązanie nie zmieniałoby również podobnie dwustronnych układów o przyjaźni i wzajemnej pomocy[5].

Doktryna wojenna[edytuj | edytuj kod]

Doktryna Układu Warszawskiego, zgodnie z przyjętymi ustaleniami, miała oficjalnie charakter obronny. W praktyce traktowano jednak Układ jako przeciwwagę dla "imperialistycznego zagrożenia" ze strony NATO, a zwłaszcza Stanów Zjednoczonych Ameryki.

W latach 1955–1965 doktryna wojenna UW opierała się na radzieckiej strategii prowadzenia działań wojennych w formie zmasowanych uderzeń rakietowo-jądrowych połączonych z błyskawicznym natarciem w skali strategicznej w celu opanowania terytorium przeciwnika i pozbawienia go możliwości kontynuowania wojny. Dopuszczano możliwość wykonania uprzedzających uderzeń jądrowych w sytuacji stwierdzenia zagrożenia niespodziewanym atakiem. Był to odpowiednik amerykańskiej doktryny „zmasowanego odwetu”. Koalicyjność doktryny przejawiała się w podzieleniu zadań między państwa członkowskie. Siły Zbrojne ZSRR miały wykonać uderzenia strategiczne z użyciem broni jądrowej, działania na morzach i oceanach realizować miały połączone floty państw UW, natomiast działania na kontynencie europejskim miały prowadzić siły lądowe i lotnictwo taktyczne wszystkich państw Układu, przy czym na zasadniczych kierunkach strategicznych przewidziane było użycie tylko związków operacyjnych Armii Radzieckiej.

W latach 1966–1980 w założeniach doktryny wojennej Układu przyjmowano możliwość stopniowego rozwoju działań począwszy od wojny z wykorzystaniem środków konwencjonalnych poprzez ograniczone użycie broni jądrowej, a kończąc na użyciu broni masowego rażenia na dużą skalę. Zastosowanie broni jądrowej miało nastąpić dopiero w przypadku jej użycia przez wojska NATO. W dalszym ciągu dużą wagę przywiązywano do wykonania strategicznego natarcia na terytorium przeciwnika w celu szybkiego rozbicia jego zasadniczych sił oraz opanowania ważnych ośrodków gospodarczych. Koncepcja ta była zbliżona do amerykańskiej doktryny „elastycznego reagowania”.

Na początku lat 80 XX w. opracowano nową doktrynę opartą na zasadzie utrzymywania gotowości do prowadzenia wszelkich form działań wojennych. Zakładała ona możliwość prowadzenia wojny światowej z wykorzystaniem broni jądrowej lub bez niej oraz prowadzenia kilku wojen lokalnych o charakterze konwencjonalnym. W koncepcji tej wykluczano możliwość wykonania uprzedzających uderzeń jądrowych. Broń jądrowa miała być użyta tylko w przypadku jej zastosowania przez przeciwnika. Obok strategicznego natarcia na terytorium przeciwnika dopuszczano możliwość prowadzenia działań obronnych na dużą skalę.

Dokumenty dotyczące udziału Polski w Układzie Warszawskim ujawniane w latach 2005–2006 z inicjatywy Ministra Obrony Narodowej Radosława Sikorskiego potwierdzają, że doktryna wojenna Układu miała potencjalnie charakter ofensywny[6]. (jak i doktryny innych sojuszy wojskowych z okresu "zimnej wojny", w tym NATO)[styl do poprawy][potrzebne źródło]

Struktura Układu[edytuj | edytuj kod]

W strukturze Układu Warszawskiego znajdowały się organa kierownicze i konsultacyjne jak: Doradczy Komitet Polityczny, Komitet Ministrów Obrony i Komitet Techniczny. Część wojskową stanowiły: Zjednoczone Dowództwo Sił Zbrojnych ze sztabem oraz wydzielone siły zbrojne poszczególnych państw (kontyngenty) tworzące Zjednoczone Siły Zbrojne UW.

Doradczy Komitet Polityczny[edytuj | edytuj kod]

Był najwyższym organem polityczno-wojskowym. W jego skład wchodzili: premierzy rządów państw członkowskich, ministrowie spraw zagranicznych i ministrowie obrony oraz przywódcy partii komunistycznych. Zadaniem komitetu było wypracowanie jednolitych poglądów w zakresie wspólnej strategii wobec zagrożeń polityczno-militarnych.

Komitet Ministrów Obrony[edytuj | edytuj kod]

Był najwyższym organem wojskowym Układu. Stanowili go Ministrowie Obrony poszczególnych państw. Jego zadaniem było ustalanie zakresu wspólnych przedsięwzięć wojskowych, a zwłaszcza: zakresu ćwiczeń i manewrów sojuszniczych oraz gier wojennych i ćwiczeń dowódczo-sztabowych, współpracy w zakresie szkolenia sztabów i wojsk, ujednolicenia instrukcji, regulaminów i przepisów wojskowych, wprowadzenia nowych wzorów uzbrojenia, zabezpieczenia logistycznego wojsk układu itp

Komitet Techniczny[edytuj | edytuj kod]

Zajmował się problemami unowocześnienia uzbrojenia i wyposażenia wojsk Układu oraz jego standaryzacji ułatwiającej współdziałanie na polu walki i zabezpieczenie techniczne. Zadaniem komitetu było też ustalanie specjalizacji w produkcji sprzętu wojskowego przez poszczególne państwa Układu Warszawskiego.

Zjednoczone Dowództwo Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Stanowiło najwyższy organ dowodzenia Układu. Na jego czele stał Naczelny Dowódca ZSZ oraz zastępcy, którymi początkowo byli ministrowie a potem wiceministrowie obrony stron układu. Dowództwo nad wydzielonym wojskami każdego z państw sprawowali ministrowie obrony tych państw. Naczelnemu dowódcy ZSZ podlegał Sztab ZSZ, w skład którego wchodzili przedstawiciele sił zbrojnych państw członkowskich Układu. Sztab ZSZ utworzono w 1969, znajdował się w Moskwie przy pr. Leningradskim (Ленинградский проспект) 41, w budynku wybudowanego w 1931 b. dworca lotniczego Centralnego Lotniska im. Frunze w Chodynce, od lat 40. sztabie Moskiewskiego Okręgu Wojskowego, po rozpadzie ZSRR Sztabie Koordynacji Współpracy Wojskowej Państw Członków WNP (Штаб по координации военного сотрудничества государств-членов СНГ), obecnie siedzibie Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (Организация Договора о Коллективной Безопасности). Od 1969 przy dowództwie ZSZ funkcjonowała Rada Wojskowa, w skład której wchodzili zastępcy naczelnego dowódcy ZSZ oraz szef sztabu ZSZ.

Zjednoczone Siły Zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Składały się z kontyngentów wojsk operacyjnych sił zbrojnych poszczególnych państw Układu Warszawskiego. Wielkość kontyngentów uzgadniana była w formie dwustronnych porozumień pomiędzy rządem ZSRR a rządami pozostałych państw członkowskich. Uzgodnienia dokonywane były zwykle raz na pięć lat i wiązały się z przygotowywaniem planów rozwoju sił zbrojnych na kolejne pięciolecie. W okresie pokoju w składzie ZSZ UW znajdowały się tylko wytypowane jednostki posiadające wysoki poziom gotowości bojowej.

Wojska wydzielone do Zjednoczonych Sił Zbrojnych

  • SZ PRL – 1 Armia Ogólnowojskowa i 2 Armia Ogólnowojskowa (po 5 dywizji) (użyta jednorazowo w 1968 w Operacji Dunaj jako 2 Armia Wojska Polskiego), 4 Armia Ogólnowojskowa (3 dywizje) i 2 dywizje rezerwowe, 3 Armia Lotnicza – łącznie 15 dywizji wojsk lądowych, w tym 5 pancernych;
  • SZ CSRS – 1. i 4. Armia Ogólnowojskowa (po 4-5 dywizji), 2. Armia Rezerwowa (6 dywizji), 10. Armia Lotnicza – łącznie 15 dywizji wojsk lądowych, w tym 6 pancernych
  • SZ NRD – 3. i 5. Armia Ogólnowojskowa (po 3 dywizje) oraz 5 dywizji rezerwowych – łącznie 11 dywizji wojsk lądowych, w tym 2 pancerne
  • SZ Bułgarii – 1., 2. i 3. Armia Ogólnowojskowa (po 3 dywizje) – łącznie 9 dywizji wojsk lądowych
  • SZ Rumunii – 2. i 3. Armia Ogólnowojskowa (po 4 dywizje) – łącznie 8 dywizji wojsk lądowych, w tym 2 pancerne
  • SZ Węgier – 6 dywizji wojsk lądowych

Ze strony SZ ZSRR w okresie pokoju wystawiano w skład ZSZ UW cztery grupy wojsk Armii Radzieckiej rozmieszczone na terytorium NRD, Czechosłowacji, Polski i Węgier. W 1990 w ich składzie znajdowały się:

  • Zachodnia Grupa Wojsk w NRD – 1. i 2. Armia Pancerna, 3., 8. i 20. Armia Ogólnowojskowa (w każdej po 3-4 dywizje), 16. Armia Lotnicza
  • Centralna Grupa Wojsk w Czechosłowacji – dwie dywizje pancerne, trzy dywizje zmechanizowane
  • Północna Grupa Wojsk w Polsce – jedna dywizja pancerna i jedna zmechanizowana, 4. Armia Lotnicza
  • Południowa Grupa Wojsk na Węgrzech – dwie dywizje pancerne i dwie zmechanizowane, dywizja lotnictwa myśliwskiego

W czasie wojny w skład ZSZ UW wchodziły dodatkowo radzieckie wojska operacyjne z zachodnich okręgów wojskowych ZSRR.

Zestawienie Sił Zbrojnych państw sygnatariuszy UW (1990)[edytuj | edytuj kod]

Liczebność sił zbrojnych państw członkowskich NATO i Układu Warszawskiego w 1973
Państwa ZSRR Polska CSRS NRD Węgry Bułgaria Rumunia RAZEM
Liczba żołnierzy 2 458 000 347 000 199 700 173 100 106 800 117 500 171 000 3 573 100
Czołgi 41 580 3330 4585 3140 1435 2200 3200 59 470
Transp. opanc. 45 000 4855 4900 5900 2310 2365 5000 70 330
Wyrz. rak. oper i takt. 1121 81 77 80 27 72 50 1508
Samoloty bojowe 5955 480 407 307 113 234 380 7876

Rola PRL w Układzie o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z „Protokołem uzgodnień między Radami Ministrów ZSRR i PRL” podpisanym w Moskwie w dniach 17-19.10.1955 r. Siły Zbrojne PRL, oprócz Wojsk OPK, miały wydzielić ze swojego składu wojska operacyjne zorganizowane w tzw. Front Polski (Nadmorski) złożony z trzech armii ogólnowojskowych i armii lotniczej. Front ten miał działać w II rzucie strategicznym Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego na nadmorskim kierunku operacyjnym (o charakterze pomocniczym) z zadaniem osłony prawego skrzydła głównego zgrupowania uderzeniowego Armii Radzieckiej działającego na kierunku centralnym oraz osłony wybrzeża morskiego przed ewentualnymi desantami sił NATO.

W 1955 w skład Frontu Polskiego wchodziły: 1 Armia Ogólnowojskowa wystawiana przez wojska Pomorskiego Okręgu Wojskowego i 2 Armia Ogólnowojskowa wystawiana przez wojska Śląskiego Okręgu Wojskowego stanowiące I rzut operacyjny. Ich zadaniem w początkowym okresie wojny była osłona granicy zachodniej Polski i zabezpieczenie mobilizacji całych sił zbrojnych. W składzie II rzutu operacyjnego przewidywano 4 Armię Ogólnowojskową, wystawianą przez wojska Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Działania Frontu miała wspierać z powietrza 3 Armia Lotnicza. W chwili powstania Układu Warszawskiego armie I rzutu posiadały po trzy korpusy armijne (w każdym po dwie dywizje piechoty i dywizja zmechanizowana), a armia II rzutu miała korpus armijny i trzy dywizje obrony wybrzeża (mobilizowanych w czasie wojny). W dyspozycji dowództwa Frontu znajdowały się dwa korpusy zmechanizowane i trzy dywizje piechoty. Później zrezygnowano ze szczebla korpusu, a poszczególne armie miały w swoim składzie dywizje pancerne i zmechanizowane (1 i 2 Armia Ogólnowojskowa po pięć dywizji i 4 Armia – trzy dywizje). Dowództwu frontu podlegały dwie dywizje desantowe (w czasie wojny brygady) oraz zorganizowane w latach 70 i 80 XX w. trzy rezerwowe dywizje zmechanizowane.

Od połowy lat 80 XX w. SZ PRL wydzielały na wypadek wojny w skład Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego kontyngent wojskowy złożony z: pięciu dywizji pancernych, jedenastu dywizji zmechanizowanych (w tym trzy rezerwowe) i dwóch brygad desantowych oraz trzech dywizji lotniczych (polskie dywizje, pomimo struktury wzorowanej na dywizjach radzieckich, były znacznie słabsze – miały o 30% niższe stany żołnierzy i sprzętu bojowego (sił i środków)).

W ramach realizowanych zadań, określonych po raz pierwszy w „Planie operacji zaczepnej z 1965 r.”, polskie wojska operacyjne miały prowadzić działania zaczepne na nadmorskim kierunku operacyjnym w II rzucie strategicznym wojsk UW i zająć terytorium północnych Niemiec, Danii i Holandii. Jednostki wojsk desantowych (7.DD) i powietrznodesantowych (6.DPD) oraz jedna dywizja zmechanizowana (15.DZ) miały zająć wyspy Zelandia i Fionia przy wsparciu sił polskiej Marynarki Wojennej i radzieckiej Floty Bałtyckiej. Celem tej operacji było zamknięcie cieśnin duńskich i niedopuszczenie sił morskich NATO na Morze Bałtyckie (zabezpieczenie wybrzeża Polski, NRD i ZSRR przed desantami morskimi). Od połowy lat 80 XX w. przewidywano alternatywnie w planie możliwość prowadzenia działań obronnych w II rzucie strategicznym UW na linii rzek Odry i Nysy Łużyckiej. Ćwiczenia związane z obroną zachodniej granicy Polski prowadzone były systematycznie od 1946 roku.

Wspólny system obrony powietrznej terytorium państw UW[edytuj | edytuj kod]

W oparciu o systemy radiolokacyjne, rakietowe i dowodzenia produkcji radzieckiej w latach 60 XX w. stworzony został jednolity system obrony powietrznej łączący narodowe systemy poszczególnych państw-członków UW. Był on powieleniem modelu radzieckiego obrony strefowo-obiektowej. Zakładał wymianę informacji między dowództwami OPK i współdziałanie w zwalczaniu naruszycieli wspólnej przestrzeni powietrznej.Dotyczyło to przede wszystkim państw i rejonów graniczących z państwami NATO i wybrzeży morskich. Od zachodnich granic NRD aż po Zatokę Fińską były rozmieszczone jednostki rakietowe, a na ich zapleczu lotniska ze stale dyżurującymi samolotami przechwytującymi. Był rozwijany i modernizowany do końca istnienia UW. Na dużą skalę zastosowano systemy rakietowe: S-75 "Dźwina", S-75M "Wołchow", S-125 "Newa", S-200 "Wega" i ich mutacje. W Polsce było kilkadziesiąt takich dywizjonów. Planowano wprowadzanie nowych (np. S-300). Podstawą było wczesne wykrycie, zidentyfikowane i namierzenie przeciwnika oraz szybki obieg informacji o nim. Układ Warszawski posiadał rozbudowaną sieć posterunków radiolokacyjnych i łączności, w większości produkcji radzieckiej.

Właśnie system OPK (i siły morskie) był punktem styku przeciwstawnych sił zimnej wojny, a mógł być niemal w każdej chwili początkiem rzeczywistego starcia. Obie strony wzajemnie usiłowały śledzić i kontrolować przeciwnika, nierzadko posuwając się do prowokacji. Stale nad Morzem Bałtyckim, w pobliżu granic państw UW patrolowały przestrzeń samoloty NATO, zwiadowcze i bojowe. Radzieckie samoloty pojawiały się u wybrzeży państw zachodnich. W przypadku pojawienia się przeciwnika był ogłaszany w tych jednostkach alarm bojowy, przygotowywano rakiety do startu, włączane były stacje naprowadzania rakiet, częstokroć podrywano w powietrze tzw. parę dyżurną (przechwytujących samolotów myśliwskich). Prowadzona była ożywiona łączność. Takie przypadki były na porządku dziennym. Paradoksalnie, te działania prowadzone regularnie i rutynowo pomagały utrzymać pewną równowagę, służyły bowiem kontroli sił i środków przeciwnika: czy zmieniła się ilość, dyslokacja dywizjonów rakietowych, lotnisk, czynnych stacji radarowych, ośrodków łączności, ich częstotliwości, mocy, sposobów pracy itp. Nad Bałtykiem przez wiele lat pojawiały się natowskie "Oriony", "Nimrody", a nawet samoloty "Blackbird".

System służył również do wykrywania i powstrzymywania uciekinierów z własnego terytorium. W szczególności wiele takich przypadków miało miejsce w latach osiemdziesiątych XX w.

Broń jądrowa w UW[edytuj | edytuj kod]

W okresie istnienia Układu Warszawskiego broń jądrową posiadała tylko Armia Radziecka. W chwili powstania Układu dysponowała ona 200 bombami jądrowymi (w tym czasie NATO miało 3067 ładunków jądrowych). Pozostałe kraje członkowskie dysponowały od początku lat 60 XX w. środkami przenoszenia broni jądrowej w postaci wyrzutni rakiet taktycznych i taktyczno-operacyjnych oraz samolotów nosicieli broni jądrowej. Arsenał jądrowy Układu Warszawskiego był systematycznie rozbudowywany, jednak zrównanie potencjałów UW i NATO nastąpiło dopiero w połowie lat 70 XX w. Państwa członkowskie UW wprowadzały na uzbrojenie nowe typy wyrzutni rakiet o większym zasięgu oraz nowocześniejsze typy samolotów. W 1986 liczba ładunków jądrowych będących w dyspozycji UW osiągnęła największy poziom – 40723 ładunki. W następnych latach zaczęto ich redukcję. W chwili rozwiązania Układu w 1991 ZSRR posiadał 28595 ładunków jądrowych.

Broń jądrowa na terytorium Polski[edytuj | edytuj kod]

Radziecka broń jądrowa znajdowała się na terytorium kilku państw Układu Warszawskiego. Według raportu CIA z 1979 ujawnionego w 1996, 23 magazyny znajdowały się na terytorium: Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Polski, Czechosłowacji, Węgier i Rumunii. 11 spośród nich umiejscowionych było na terenie radzieckich lotnisk wojskowych, pozostałych 12 to integralne, pilnie strzeżone składy głowic dla rakiet taktycznych i taktyczno-operacyjnych oraz jądrowych bomb lotniczych.

Na terenie Polski broń jądrowa znajdowała się w kilku miejscach. W trzech radzieckich jednostkach wojskowych: w Templewie koło Trzemeszna Lubuskiego, w Brzeźnicy (koło Bornego Sulinowa) i w Podborsku koło Białogardu. Z nich, w wypadku wojny, miała być wydana polskim jednostkom rakietowym (cztery brygady rakiet operacyjno-taktycznych, czternaście dywizjonów rakiet taktycznych) i lotniczym. Było to łącznie 178 ładunków w formie głowic do rakiet i bomb lotniczych (w tym czasie Amerykanie na terenie Republiki Federalnej Niemiec posiadali ok. 10 tys. ładunków jądrowych, w tym 2500 do dyspozycji Bundeswehry). Jednostki wojsk rakietowych SZ PRL posiadały na uzbrojeniu wyrzutnie rakiet operacyjno-taktycznych (systemu R-300 "Elbrus" – wg NATO: SCUD B) i wyrzutnie rakiet taktycznych (typu R-70 "Łuna M"). Wojska lotnicze miały na uzbrojeniu samoloty Su-7, a potem Su-22 przystosowane do przenoszenia bomb jądrowych. Broń jądrowa miała być użyta przez wojska Frontu Polskiego głównie do niszczenia dużych zgrupowań wojsk przeciwnika oraz jego środków przenoszenia broni masowego rażenia.

Jednostki Północnej Grupy Wojsk AR w Polsce posiadały amunicję jądrową na własny użytek: w składach lotniska w Szprotawie, prawdopodobnie w Bagiczu koło Kołobrzegu (składy lotniskowe) i innych. Ich ilość, rodzaj i moc nie zostały dotąd ujawnione. Składy mieściły się w rejonach dużej koncentracji wojsk radzieckich i były osłaniane przez jednostki "Specnazu".

Decyzję o wydaniu ze składów i użyciu broni jądrowej mogło wydać tylko Dowództwo Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego, co miało zapobiec jej przypadkowemu wykorzystaniu przez dowódców niższych szczebli.

Operacje wojskowe UW[edytuj | edytuj kod]

Układ Warszawski prowadził w ciągu swego istnienia tylko jedną operację wojskowąoperację "Dunaj". 21 sierpnia 1968 przeprowadził interwencję podczas Praskiej Wiosny w Czechosłowacji (nie była to interwencja wszystkich państw Układu, lecz jedynie jego 5 członków, Rumunia odmówiła – Niemieckiej RD, Bułgarii, Węgier, Polski i ZSRR); w ten sposób została wypełniona tzw. doktryna Breżniewa. W interwencji wzięło udział 750 000 żołnierzy, 6300 czołgów i 800 samolotów. Szacuje się, że zginęło około 200 osób.

Po inwazji wojsk Układu na Czechosłowację dowódca 7 Armii Polowej USA gen. James Hilliard Polk uznał, że: była to operacja wojskowa najwyższej klasy, dobrze zorganizowana i skoordynowana, właściwie zamaskowana i szybka. Ocenił, że był to zmasowany pokaz potęgi militarnej ZSRR.[potrzebne źródło]

Na szczycie w Bukareszcie w 1989 zdecydowano o odejściu od doktryny Breżniewa. Po przemianach w latach 1989–1990 państwa członkowskie postanowiły, że stacjonujące w krajach Układu wojska radzieckie powinny opuścić terytorium tych państw. 25 lutego 1991 w Budapeszcie podpisano umowę o zaprzestaniu współpracy wojskowej w ramach Układu, 1 lipca 1991 w Pradze rozwiązano struktury polityczne. Oznaczało to ostateczną likwidację Układu Warszawskiego[7].

Dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Marszałek ZSRR Iwan Koniew 14 maja 1955 23 lipca 1960
2 Marszałek ZSRR Andriej Greczko 24 lipca 1960 6 lipca 1967
3 Marszałek ZSRR Iwan Jakubowski 7 lipca 1967 30 listopada 1976
4 Marszałek ZSRR Wiktor Kulikow 1 grudnia 1976 14 lutego 1989
5 Generał armii Piotr Łuszew 15 lutego 1989 31 marca 1991

Zastępcy naczelnego dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych[8][edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Marszałek Polski Konstanty Rokossowski 1955 1956
2 Marszałek Polski Marian Spychalski 1956 1968
3 Gen. broni Wojciech Jaruzelski 1968 1969
4 Gen. dyw. Tadeusz Tuczapski 1969 1972
5 Gen. broni Eugeniusz Molczyk 1972 1986
6 Gen. broni Antoni Jasiński 1986 1991

Szefowie Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Generał armii Aleksiej Antonow 14 maja 1955 16 czerwca 1962
2 Generał armii Paweł Batow 17 czerwca 1962 1965
3 Generał armii Michaił Kazakow 1965 1968
4 Generał armii Siergiej Sztiemienko 1968 1976
5 Generał armii Anatolij Gribkow 1976 1989
6 Generał armii Władimir Łobow 1989 1991

Zastępcy szefa Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Wadm. Zdzisław Studziński 1969 1975
2 Gen. dyw. Józef Kamiński 1975 1978
3 Gen. dyw. Stanisław Antos 1978 1986
4 Gen. dyw. Wacław Szklarski 1986 1989
5 Gen. dyw. Zbigniew Blechman 1989 1991

Przedstawiciele Polski w Sztabie Zjednoczonych Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Gen. bryg. Tadeusz Pióro 1955 1958
2 Płk dypl. Tadeusz Hupałowski 1958 1961
3 Płk dypl. Leon Szyszko 1961 1965
4 Gen. dyw. Jan Śliwiński 1965 1969

Przedstawiciele Naczelnego Dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Gen. lejtn. G. Czernyszew 1957 1962
2 Gen. płk Dmitrij Żerebin 1962 1968
3 Gen. płk Aleksandr Koźmin 1968 1974
4 Gen. armii Afanasij Szczegłow 1974 1984
5 Gen. płk Władimir Siwienok 1984 1991

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz. U. z 1955 r. Nr 30, poz. 182
  2. Dz. U. z 1955 r. Nr 30, poz. 183 Zważywszy, iż Konstytucja PRL nie przewidywała ratyfikacji przez Sejm (art. 25.1.7 Rada Państwa [...] ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe Dz.U. 1952 nr 33 poz. 232) kwestia obowiązywania Układu wobec PRL może budzić wątpliwości.
  3. Protokół o przedłużeniu okresu obowiązywania Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej, podpisanego w Warszawie dnia 14 maja 1955 r., sporządzony w Warszawie dnia 26 kwietnia 1985 r. (Dz.U. 1985 nr 34 poz. 152); Oświadczenie Rządowe z dnia 7 czerwca 1985 r. w sprawie wejścia w życie Protokołu o przedłużeniu okresu obowiązywania Układu o przyjaźni (Dz.U. 1985 nr 34 poz. 153); Kronika RP
  4. Na przykład Umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o statusie prawnym wojsk radzieckich czasowo stacjonowanych w Polsce, podpisana w Warszawie dnia 17 grudnia 1956 roku (Dz.U. z 1957 nr 29 poz. 127)
  5. Na przykład Układ o przyjaźni, pomocy wzajemnej i współpracy powojennej między Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich i Rzecząpospolitą Polską z 21 kwietnia 1945 (Dz.U. 1945 nr 47 poz. 268) zastąpiony przez Układ między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy podpisany w Warszawie dnia 8 kwietnia 1965 r. (Dz.U. 1965 nr 20 poz. 130)
  6. PRL miała broń atomową. Interia.pl, 12 kwietnia 2006. (uwaga : tytuł artykułu wprowadza w błąd, broń taka jedynie znajdowała się na terytorium PRL)
  7. Protokół sporządzony w Pradze dnia 1 lipca 1991 r. o utracie mocy Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 289); Oświadczenie Rządowe z dnia 25 maja 1993 r. w sprawie wejścia w życie Protokołu sporządzonego w Pradze dnia 1 lipca 1991 r. (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 290)
  8. Do 1969 zastępcami naczelnego dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych byli ministrowie obrony państw-stron Układu Warszawskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons