Imre Nagy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy węgierskiego polityka. Zobacz też: Imre Nagy – pięcioboista.
Imre Nagy
Lapis4KJ.JPG
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1896
Kaposvár
Data i miejsce śmierci 15 czerwca/16 czerwca 1958
Budapeszt
Premier Węgier
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Węgier
Okres urzędowania od 4 lipca 1953
do 18 kwietnia 1955
Poprzednik Mátyás Rákosi
Następca András Hegedűs
Premier Węgier
Przynależność polityczna Węgierska Partia Pracujących
Okres urzędowania od 24 października 1956
do 4 listopada 1956
Poprzednik András Hegedüs
Następca János Kádár
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Imre Nagy (wym. [imrɛ nɒɟ], w uproszczeniu /imre nodź/; ur. 7 czerwca 1896 w Kaposvár, zm. 15/16 czerwca 1958) – komunistyczny polityk węgierski, premier Węgier podczas rewolucji węgierskiej 1956.

Pochodził z chłopskiej rodziny. Został wzięty do niewoli jako austro-węgierski żołnierz podczas I wojny światowej w 1915 roku. W rosyjskiej niewoli stał się komunistą, walczył w szeregach Armii Czerwonej. Według niektórych źródeł w 1918 r. był jednym z członków plutonu egzekucyjnego, który zamordował Mikołaja II (ostatniego cara Rosji) wraz z rodziną[1]. Informacja ta jednakże często jest podawana w wątpliwość ze względu na popularność nazwiska Nagy. Działał podczas krótkotrwałego istnienia Węgierskiej Republiki Rad. Od 1929 na emigracji w ZSRR, podczas terroru Wielkiej Czystki był agentem NKWD (pseudonim „Wołodia”), co pozwoliło mu przetrwać jako jednemu z nielicznych działaczy Węgierskiej Republiki Rad[2].

Od 1944 w rządzie węgierskim z ramienia Węgierskiej Partii Komunistycznej (następnie Węgierska Partia Pracujących) jako minister rolnictwa. Od 4 lipca 1953 do 18 kwietnia 1955 był premierem; proklamował stosunkowo liberalny tzw. Nowy Kurs. Mimo popularności został obalony przez zwolenników stalinowskiej linii.

Po wybuchu Rewolucji Węgierskiej 1956, 24 października ponownie wyznaczony na stanowisko premiera. Początkowo wynegocjował zawieszenie broni z Sowietami. Podczas krótkotrwałych rządów próbował dokonać reform: m.in. rozwiązał Węgierską Partię Pracujących, tworząc na jej miejsce Węgierską Socjalistyczną Partię Robotniczą (WSPR). Nagy ogłosił neutralność Węgier i wystąpienie kraju z Układu Warszawskiego, podjął rokowania w sprawie całkowitego wycofania Armii Radzieckiej. Był jednak stale pod ostrzałem radykałów nieufających komunistom i odmawiających poparcia rządowi. W tym okresie ambasadorowi ZSRR Jurijowi Andropowowi udało się utworzyć nową ekipę popierającą interwencję, co w konsekwencji doprowadziło do końca rządów Nagya i jego ministrów. Nagy stanął na czele oporu Węgrów przeciw ponownej interwencji, apelując o pomoc do państw zachodnich – po kilku godzinach schronił się w ambasadzie jugosłowiańskiej. Po przejściowym azylu w ambasadzie został podstępnie aresztowany, skazany po tajnym procesie na karę śmierci i stracony w nocy z 15 na 16 czerwca 1958 roku. Pochowany na śmietniku ze skrępowanymi drutem kolczastym rękami i nogami. Podczas rządów komunistycznych jego grób nie był dostępny dla odwiedzających, natomiast sam Nagy stał się symbolem oporu przeciw prosowieckiej dyktaturze. Formalnie zrehabilitowany w 1989, stracił jednak wiele w oczach Węgrów, kiedy ujawniono jego współpracę z NKWD w latach 30.

Według świadectwa A. Dornbacha, adwokata z powództwa cywilnego, zwłoki Nagya zostały początkowo pochowane pod grubą warstwą betonu na terenie więzienia przy ul. Kozma. W roku 1961 zwłoki zostały ekshumowane i przeniesione w głębokiej tajemnicy na cmentarz komunalny pod fałszywym nazwiskiem. Dopiero w marcu 1989 zostały ponownie ekshumowane i oficjalnie pochowane[3].

Powstał o nim film Niepochowany, gdzie w rolę głównego bohatera wcielił się polski aktor Jan Nowicki.

Przypisy

  1. Elisabeth Heresch, Mikołaj II – życie i upadek ostatniego cara Rosji, s. 338, Wydawnictwo Uraeus, Gdynia 1995.
  2. Johanna Granville Imre Nagy inaczej zwany „Wołodia” „Imre Nagy aka ‘Volodya’ – A Dent in the Martyr’s Halo?”, Cold War International History Project Bulletin, Spring, 1995, s. 28, 34-37.
  3. S. Courtois, N. Werth, J.-L. Panné, A. Paczkowski, K. Bartosek, J.-L. Margolin, Czarna księga komunizmu, s. 411.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]