Jan Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Arcyksiążę Jan Habsburg, obraz Leopolda Kupelwiesera, z 1840 roku

Arcyksiążę Jan Baptysta Józef Fabian Sebastian[1] Habsburg (ur. 20 stycznia 1782 we Florencji, Włochy; zm. 11 maja lub 10 maja[2] 1859 w Grazu) – austriacki arcyksiążę, członek rodu Habsburgów, feldmarszałek, modernizator przemysłu, rolnictwa i kolei, mecenas kultury i sztuki.

Rodzina i młodość[edytuj | edytuj kod]

Był najmłodszym synem cesarza Leopolda II i Marii Ludwiki Burbon, infantki hiszpańskiej. Na chrzcie otrzymał raczej nietypowe dla Habsburgów imię Jan, na cześć Jana Chrzciciela patrona Florencji. Pierwszymi językami jakich się nauczył były francuski i włoski. W dalszej kolejności opanował niemiecki i łacinę. Już jako nastolatek przejawiał wielkie zainteresowanie krajami alpejskimi. Był wówczas pod dużym wpływem historyka i swojego nauczyciela Jana Müllera. Historia, kwestie społeczne, wojskowe i nauka absorbowały go i fascynowały przez całe życie. Zbierał minerały. Był zapalonym alpinistą, myśliwym, znawcą win, przemysłowcem i filantropem.

Arcyksiążę Jan Habsburg

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Przeznaczony do kariery wojskowej uczestniczył w bardzo młodym wieku w kampanii przeciwko armii francuskiej Napoleona. Jako 18-latek dowodził armią austriacką w bitwie pod Hohenlinden. W bitwie tej został pokonany przez generała Jeana Moreau a wojsko, którym dowodził przypominało po bitwie bezładną zbieraninę. 17 grudnia 1800 na stanowisku dowódcy zmienił go starszy brat arcyksiążę Karol. W 1809 roku na czele 75 tysięcznej armii odniósł sukces w północnych Włoszech. Pokonał kilkukrotnie wojska francuskie dowodzone przez pasierba Napoleona, generała Eugeniusza de Beauharnais. W 1815 oblegał fortecę Huninąue.

W latach 1805–1849 był dyrektorem utworzonej przez cesarzową Marię Teresę 14 grudnia 1751 w Wiener Neustadt, Terezjańskiej Akademii Wojskowej.

Arcyksiążę Jan jako regent (1848-1849)[edytuj | edytuj kod]

Dnia 29 czerwca 1848 roku[3] Frankfurckie Zgromadzenie Narodowe, w którym przewagę zdobyła orientacja wielkoniemiecka, dążąca do utworzenia zjednoczonej Rzeszy Niemieckiej ze wszystkich krajów niemieckich, w tym również i Cesarstwa Austrii, wybrała arcyksięcia Jana, zwolennika tej koncepcji, na regenta (Reichsverweser). Na arcyksięcia, w Kościele św. Pawła, gdzie obradował parlament głosowało 436 posłów. Ważnym czynnikiem decydującym o wyborze Jana był fakt jego opozycji wobec kanclerza Metternicha.

Arcyksiążę został tymczasową głową państwa. Utworzył on rząd pod przewodnictwem Antona von Schmerlinga. Nie miał jednak wystarczającego mandatu i poparcia politycznego, aby utrzymać się przy władzy. Po upadku rewolucji marcowej, zrezygnował ze stanowiska pod koniec 1849 roku.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Łamiąc zasady obowiązujące w rodzinie cesarskiej (małżonki arcyksiążąt musiały być odpowiednio wysoko urodzone), ożenił się z miłości z córką poczmistrza, Anną Marią Plochl (ur. 6 stycznia 1804 w Bad Aussee; zm. 4 sierpnia 1885 tamże). Przydało to arcyksięciu ogromnej popularności. Dzięki staraniom arcyksięcia Anna w 1834 stała się Panią Brandhofen, a w 1850 roku otrzymała tytuł hrabiny von Meran. Para doczekała się jednego syna:

  • Franciszek Ludwik Jan Bapytsta (ur. 11 marca 1839; zm. 27 marca 1891) – hrabia von Meran, Pan von Brandhofen
∞ 1862 Teresa hrabina von Lamberg (1836–1913).

Przypisy

  1. Anton Schlossar, Erzherzog Johann von Österreich. Styria, Wien/Graz 1908, s. 2, 25, 35, 36 i 64
  2. Brigitte Hamann, Die Habsburger in Wien, 1988, s. 175
  3. Hans Magenschab, Erzherzog Johann – Habsburgs grüner Rebell. Styria, Graz 1982, s. 352.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anton Schlossar, Erzherzog Johann von Österreich. Styria, Wien/Graz 1908.
  • Andrew Wheatcroft, Habsburgowie, Kraków 2000.
  • Brigitte Hamann, Die Habsburger in Wien, Wien 1988.
  • Stanisław Grodziski, Franciszek Józef I, Wrocław 2006.