Związek Reński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rheinbund
États confédérés du Rhin

Związek Reński
Święte Cesarstwo Rzymskie 1806–1813 Związek Niemiecki
Godło Związku Reńskiego
Godło Związku Reńskiego
Położenie Związku Reńskiego
Język urzędowy niemiecki, francuski
Stolica Frankfurt nad Menem
Typ państwa konfederacja
Ostatnia głowa państwa cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte
książę prymas Karol Teodor Dalberg[1]
Zależne od I Cesarstwo Francuskie
Powierzchnia
 • całkowita

(1811) 325 752[2] km²
Liczba ludności (1811)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

14 608 877[2]
osób/km²
Data powstania 12 lipca 1806
Data likwidacji 4 listopada 1813
Strefa czasowa UTC +1
Mapa Związku Reńskiego
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Związek Reński, Konfederacja Reńska (fr. États confédérés du Rhin, niem. Rheinbund) – konfederacja państw niemieckich, zależnych od I Cesarstwa Francuskiego, istniejąca w latach 1806-1813.

Geneza i powstanie[edytuj | edytuj kod]

Związek Reński w 1812, w okresie swojego największego zasięgu

Po zawarciu pokoju w Lunéville (9 lutego 1801) i pokoju w Amiens (25 marca 1802) Napoleon Bonaparte umacniał swe panowanie w Niemczech, gdzie doprowadził do ogromnego przewrotu; zmusił małe państwa Świętego Cesarstwa Rzymskiego (Starej Rzeszy) do połączenia się z większymi[3]. Wcześniej rozdrobniona Rzesza skupiała ponad 300 państw[4].

Związek został utworzony 12 lipca 1806. 1 sierpnia 1806 nastąpiło formalne wystąpienie 16 państw zachodnich i południowych Niemiec z Rzeszy i przyjęcie przez nich protektoratu cesarza Francuzów Napoleona Bonapartego. Nazwa nawiązywała do Ligi Reńskiej, podobnego tworu, jaki w XVII wieku powstał w zachodnich Niemczech z inspiracji króla francuskiego Ludwika XIV. Po klęsce w bitwie pod Austerlitz (2 grudnia 1805) i w obliczu narodzin Związku, głowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Franciszek II 6 sierpnia 1806 musiał zrzec się tytułów cesarza rzymskiego i króla niemieckiego, pozostając przy przybranym w 1804 tytule cesarza Austrii, jako Franciszek I. Dzięki temu Napoleon mógł, jako władca Francji i hegemon Niemiec, kreować się na dziedzica dawnego cesarstwa Franków. Przestała istnieć osiemsetletnia Rzesza, co było faktem o znaczeniu politycznym; Napoleon po prostu uznał ją za rozwiązaną.

Utworzenie Związku Reńskiego było rezultatem zwycięskiej dla Napoleona wojny z Austrią i Rosją w 1805, zakończonej podpisaniem pokoju w Preszburgu (obecnie Bratysława). Na jego mocy największą stratą Austrii było pozbawienie przodownictwa w Rzeszy. Jej miejsce zajęła Francja[5]. Władcy niemieccy, pod naciskiem Napoleona, postanowili wystąpić ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego i zawiązać konfederację pod jego protektoratem. W ramach Związku przeprowadzono likwidację drobnych państewek niemieckich i włączenie ich do większych terytoriów (mediatyzacja); objęła ona przede wszystkim terytoria kościelne i tzw. wolnych rycerzy Rzeszy. Państwa wchodzące w skład Związku formalnie zachowały suwerenność – mogły prowadzić politykę zagraniczną, ale faktycznie pozostawały pod przemożnym wpływem Napoleona. Związek Reński pozostawał w sojuszu wojskowym z Cesarstwem Francji. Był on zobowiązany do wystawienia na czas wojny 63-tysięcznego wojska. W zamian Napoleon miał wystawić, w razie konfliktu zagrażającego państwom skonfederowanym, 200-tysięczny korpus.

Stopniowe rozszerzanie się związku Niemcy początkowo przyjmowali przychylnie, jako krok w stronę zjednoczenia. W rzeczywistości jednak Francuzi zamierzali utworzyć barierę dla Austrii i Prus[6]. W skład Związku Reńskiego nie weszły z terytoriów dawnego Cesarstwa (Starej Rzeszy): Prusy, Austria, Holsztyn (w którym panowali królowie duńscy), Pomorze Przednie (w unii ze Szwecją), Brunszwik oraz Hesja-Kassel oraz tereny na zachód od Renu (wcielone do Francji).

Ustrój[edytuj | edytuj kod]

Akt konstytuujący związek z 12 lipca 1806 powoływał jako organ centralny Sejm Związkowy, mający składać się z dwóch izb – kolegiów; jedna z nich miała składać się z władców terytorialnych posiadających tytuły królów lub wielkich książąt (uzyskane w wyniku pokoju w Preszburgu), druga z pozostałego grona książąt. Nigdy nie doszło do zwołania Sejmu.

Na czele Związku stał książę prymas (Fürstprimas), będący tym samym przewodniczącym kolegium królewskiego oraz całego Sejmu, którym został arcybiskup Ratyzbony Karol Teodor von Dalberg, zwolennik polityki Napoleona. Stanowisko przewodniczącego Związku miało charakter czysto nominalny, z racji faktycznego zwierzchnictwa Napoleona będącego protektorem związku.

Upadek[edytuj | edytuj kod]

Związek rozpadł się w 1813, kiedy to kolejne państwa wchodzące w skład Związku przystępowały do koalicji przeciw Napoleonowi. Został rozwiązany 4 listopada 1813, po porażce Napoleona w bitwie pod Lipskiem (16-19 października 1813).

Po rozwiązaniu Związku próbą politycznej koordynacji Niemiec była Rada Centralnej Administracji (Zentralverwaltungsdepartement), której przewodniczącym został Heinrich Friedrich Karl vom Stein. Rada została rozwiązana 20 czerwca 1815.

Warto zwrócić uwagę na pośrednie związki Polski ze Związkiem Reńskim, poprzez fakt unii personalnej, w której pozostawało Księstwo Warszawskie i Królestwo Saksonii. Na terenie Związku doszło także do recepcji wielu rozwiązań prawnych zaczerpniętych z Cesarstwa Francuskiego, część krajów przyjęła na przykład Kodeks Napoleona (cywilny) lub wzorowała się na nim we własnym ustawodawstwie.

Podczas obrad kongresu wiedeńskiego w 1815 rozważano reaktywację Świętego Cesarstwa, na co naciskali zwłaszcza Brytyjczycy (król brytyjski jako elektor Hanoweru był przywiązany do tej tradycji), jednakże książę Klemens Lothar von Metternich, kierownik polityki austriackiej, był temu przeciwny, widząc w Starej Rzeszy bardziej obciążenie niż korzyść dla władców Austrii. Utworzono jedynie Związek Niemiecki (8 czerwca 1815), który miał być instrumentem austriackiej hegemonii w Niemczech.

Herb Niemiec
Historia Niemiec
Monografie
Państwo niemieckie
Pozostałe
Portale
Niemcy • Historia

Państwa Związku Reńskiego[7][edytuj | edytuj kod]

W momencie powstania:

od 25.09.1806:

od 11.12.1806:

od 15.12.1806:

od 18.04.1807:

od 07.12.1807:

od 18.02.1808:

od 22.03.1808:

od 14.10.1808:

Do kolegium królewskiego sejmu związkowego wchodzili władcy: Badenii, Bawarii, Bergu, Hesji, Ratyzbony (Frankfurtu), Saksonii, Westfalii, Wirtembergii i Würzburga. Pozostali członkowie związku tworzyli kolegium książąt.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Napoleon był protektorem związku, jego głową formalnie pozostawał książę prymas.
  2. 2,0 2,1 Wehler, Bd. 1, strona 368.
  3. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009, s. 235
  4. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009, s. 265
  5. Andrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009, s. 238
  6. Oxford Ilustrowana encyklopedia uniwersalna. Historia świata od 1800 roku do współczesności, wyd. 1997, s. 286
  7. http://www.napoleon-series.org/research/government/Confederation/c_confederation1.html