Leopold II Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Leopold II Habsburg
z łaski Bożej cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji i Lodomerii, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii i Lotaryngii, etc.
Leopold II emperor.jpg
Wielki Książę Toskanii
Okres panowania od 18 sierpnia 1765
do 20 lutego 1790
Poprzednik Franciszek I Lotaryński
Następca Ferdynand III Habsburg
Święty Cesarz Rzymski
Koronacja 9 października 1790
Okres panowania od 30 września 1790
do 1 marca 1792
Poprzednik Józef II Habsburg
Następca Franciszek II Habsburg
Król Węgier i Czech
Okres panowania od 20 lutego 1790
do 1 marca 1792
Poprzednik Józef II Habsburg
Następca Franciszek II Habsburg
Arcyksiążę Austrii
Okres panowania od 20 lutego 1790
do 1 marca 1792
Poprzednik Józef II Habsburg
Następca Franciszek II Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Dom Habsbursko-Lotaryński
Urodziny 5 maja 1747
Wiedeń
Śmierć 1 marca 1792
Wiedeń
Ojciec Franciszek I Lotaryński
Matka Maria Teresa Habsburg
Żona Maria Ludwika Burbon
Dzieci Maria Teresa Habsburg (1767-1827)
Franciszek II Habsburg
Ferdynand III Toskański
Karol Ludwik Habsburg
Józef Antoni Habsburg
Maria Klementyna Habsburg
Antoni Wiktor Habsburg
Jan Habsburg
Rainer Habsburg
Ludwik Habsburg
Rudolf Habsburg (kardynał)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Leopold II Habsburg-Lotaryński (ur. 5 maja 1747 w Wiedniu, zm. 1 marca 1792 w Wiedniu) – wielki książę Toskanii od 1765 roku, a także Święty Cesarz Rzymski oraz król Węgier i Czech od 1790 roku. Syn Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego.

Jego synem i następcą był Franciszek II Habsburg, ostatni władca Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Wczesne lata życia[edytuj | edytuj kod]

Herb cesarski Leopolda II
Herb osobisty Leopolda II

Został ochrzczony pod imionami Piotr Leopold Józef. Pierwsze imię otrzymał na życzenie carycy Elżbiety I na cześć jej ojca, cara Piotra I Wielkiego. Wychowawcą Piotra Leopolda był hrabia Franz Thurn, który uważał podopiecznego za lenia, milczka i krętacza. W rzeczywistości arcyksiążę chętnie się uczył, był zdolnym dzieckiem. Chętnie uczył się arytmetyki, przyrody, techniki oraz zagadnień przemysłowych. Początkowo był przeznaczony do stanu duchownego. Jednak w 1761 r. zmarł jego starszy brat, Karol, i Piotr Leopold został dziedzicem Wielkiego Księstwa Toskanii, które było secundogeniturą Domu Habsbursko-Lotaryńskiego, przeznaczonym dla młodszej linii dynastii.

5 sierpnia 1765 r. poślubił w Innsbrucku Marię Ludwikę Burbon (24 listopada 1745 - 15 maja 1792), córkę króla Hiszpanii Karola III i Marii Amalii Wettyn, córki króla Polski i elektora saskiego Augusta III. Podczas uroczystości ślubnych Leopold był chory, a w czasie uroczystości weselnych, 18 sierpnia 1765 r., nagle zasłabł i zmarł cesarz Franciszek I Lotaryński. Leopold i Maria Ludwika mieli 16 dzieci:

Po śmierci ojca Piotr Leopold został wielkim księciem Toskanii i wraz z żoną przeniósł się do Florencji. Jego starszy brat, Józef, został następcą ojca jako cesarz rzymsko-niemiecki. Piotr Leopold i Józef utrzymywali bliskie stosunki, a relacje między nimi były dobre, pomimo różnicy charakterów. Józef był milczącym introwertykiem, natomiast jego młodszy brat był człowiekiem wesołym i towarzyskim.

Wielki książę Toskanii[edytuj | edytuj kod]

Podczas swoich 25-letnich rządów w Toskanii Piotr Leopold zajmował się wyłącznie polityką wewnętrzną. Korzystając z familijnego związku z monarchią habsburską i ustabilizowaniem sytuacji w Italii wielki książę zaniechał prowadzenia polityki zagranicznej i utrzymywania armii. Dążył do zapewnienia Toskanii statusu państwa neutralnego. Budżet państwa, nie obciążony wydatkami na wojsko, mógł zostać przeznaczony na reformy wewnętrzne. Piotr Leopold potrafił sobie również dobrać odpowiednich doradców. Sam odebrał gruntowne wykształcenie u Karla von Martiniego i w wieku 18 lat był dobrze przygotowany do rządzenia. Jego najważniejszymi ministrami byli Pompeo Nerri i Francesco Gianni.

W Toskanii wprowadzono liberalizm gospodarczy, zniesiono monopole, cła wewnętrzne, cechy i konfraternie kupieckie. Pastwiska gminne zostały rozparcelowane, zniesiono przymus polowy i prawo do polowania na chłopskich gruntach oraz ustanowiono wolny handel zbożem. Spowodowało to szybki rozwój stosunków kapitalistycznych i rozkwit wolnego portu w Livorno. Rząd dbał również o biedniejsze warstwy społeczne. Co uboższych zatrudniano przy finansowanych przez władze pracach nad osuszaniem bagien. Gianni zorganizował finanse publiczne i system fiskalny na zasadzie egalitaryzmu w stosunku do wszystkich klas płatników.

Reformy dotknęły również dziedzinę prawa karnego. Piotr Leopold znał dzieło Cesarego Beccarii O przestępstwach i karach, postulujące humanitaryzację prawa karnego. W oparciu o dzieło Beccarii został wydany w 1786 r. kodeks karny dla Toskanii znany jako "Leopoldina". Zniosła ona karę śmierci oraz wszelkie kary cielesne i hańbiące. Rozbudowała natomiast system kar więzienia, zresztą o bardzo surowych rygorach.

Leopold II i Maria Ludwika Hiszpańska

Polityczne reformy wielkiego księcia zmierzały do ożywienia samorządów municypialnych. Piotr Leopold myślał nawet o nadaniu Toskanii liberalnej konstytucji opartej na zasadzie trójstopniowego przedstawicielstwa (wybieralne rady gminne, rady prowincjonalne i Rada Państwa). Projekt konstytucji został opracowany przez Gianniego w 1782 r. i był pierwszym tego typu dokumentem w Europie. Nie został jednak ogłoszony.

Wzorem swojego brata Piotr Leopold dążył do podporządkowania sobie kleru. W swoim niewielkim państwie zastał on 3 arcybiskupstwa, 15 biskupstw i 11 tysięcy księży świeckich oraz drugie tyle zakonników i zakonnic. Książę zniósł inkwizycję rzymską, zakazał publikowania bulli papieskich i składania darów dla obcych kościołów. Utrudnił również wstępowanie do stanu duchownego przez ograniczenia wiekowe dla wstępujących do nowicjatu (minimum 18 lat) i składających śluby (minimum 21 lat). Dążenia wielkiego księcia do podporządkowania i reformy duchowieństwa popierał biskup Pistoi Scipione Ricci, który stał się najbliższym doradcą księcia w sprawach kościelnych.

Piotr Leopold (pierwszy z prawej) wraz z rodziną

Rozpoczęto kształcenie księży w seminariach w duchu nowej dyscypliny. Zwalczano przesądy, fałszywe cuda, pielgrzymki i procesje. Położona nacisk na obowiązek nauczania młodzieży religii. Ricci ułożył józefiński regulamin dla duchowieństwa, który spotkał się jednak ze sprzeciwem wszystkich biskupów. W 1786 r. zwołano więc synod diecezjalny do Pistoi, gdzie 234 księży przyjęło regulamin. Uchwalono również zwołanie synodu generalnego do Florencji. W tym czasie rozgorzał spór religijny w którym konserwatywne duchowieństwo wspierała ludność chłopska, przywiązana do tradycji. W kwietniu 1787 r. większość prałatów odrzuciła regulamin, a rozruchy ludowe zmusiły Ricciego do ucieczki z Pistoi.

Reakcja godziła w osobę księcia i jego cudzoziemskie nowatorstwo. Wśród tego napięcia, potęgowanego antyaustriackimi rozruchami w Lombardii, nadeszła do Florencji wieść, że 20 lutego 1790 r. zmarł cesarz Józef II i wielki książę jako Leopold II został jego następcą w Austrii, Czechach i na Węgrzech z perspektywą korony cesarskiej. Leopold opuścił więc Toskanię, którą pozostawił swojemu młodszemu synowi, Ferdynandowi. W ostatnich latach rządy Piotra Leopolda stawały się coraz bardziej policyjne i niepopularne wśród ludu.

Epizod na cesarskim tronie[edytuj | edytuj kod]

Zdając sobie sprawę z nadchodzącej śmierci Józef już w 1789 r. poprosił Leopolda, aby przybył do Wiednia i został współregentem, jednak Leopold odmówił. Florencję opuścił dopiero 3 marca 1790 r. Po przybyciu do Austrii odwołał co radykalniejsze reformy swojego brata, świadomy ich niepopularności w społeczeństwie. Utrzymano jedynie tajną policję i reformy agrarne. Leopold pofolgował czynnikom stanowym i zniósł znienawidzone przez Kościół seminaria generalne. Kościół pozostał uzależniony od państwa, ale zachował uprzywilejowaną pozycję, co pozwoliło mu stać się jednym z filarów habsburskiej monarchii. Te działania Leopolda uspokoiły sytuację na Węgrzech. W grudniu 1790 r. wojska austriackie przywróciły władzę Leopolda nad austriackimi Niderlandami. W styczniu 1791 r. Leopold, wykorzystując mandat Rzeszy, zajął zbuntowane biskupie księstwo Leodium.

30 września 1790 r. Leopold został wybrany cesarzem we Frankfurcie nad Menem. Elektorami byli: on sam jako król Czech, król Prus Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern jako margrabia brandenburski, książę saski Fryderyk August III, książę bawarski Karol IV Teodor Wittelsbach, król Wielkiej Brytanii Jerzy III jako książę hanowerski, arcybiskup Moguncji Friedrich Karl Joseph von Erthal, arcybiskup Trewiru Klemens Wacław Wettyn i arcybiskup Kolonii Maksymilian Franciszek Habsburg. Koronacja odbyła się 9 października.

Na króla Węgier został koronowany 15 listopada 1790 r. w Bratysławie. Na króla Czech został koronowany 6 września 1791 r. w Pradze.

Leopold objął rządy w niepewnej sytuacji politycznej. W 1789 r. wybuchła rewolucja we Francji, gdzie królową była siostra Leopolda, Maria Antonina. Obawiała się ona o swoje bezpieczeństwo i pisała do brata listy z prośbą o pomoc. Emigranci z Francji straszyli Leopolda widmem rozszerzenia się postulatów rewolucji na kraje habsburskie i nakłaniali go do zbrojnej interwencji. Cesarz obiecał siostrze pomoc, gdyby wraz z mężem chciała uciec z Paryża. Francuskim emigrantom zaś zwyczajnie nie udzielał audiencji.

Piotr Leopold i Józef II

Leopold musiał stawić również czoła agresywnej polityce Prus. Austria toczyła w tym czasie wojnę z Turcją u boku Rosji. Prusy zawarły w styczniu 1790 r. przymierze z Turcją, a w marcu z Polską. Przymierza te były wymierzone w Austrię, a wojska pruskie rozpoczęły koncentrację na granicy czeskiej. W Polsce przygotowywano plan wzniecenia powstania w Galicji. Leopold w takiej sytuacji nie miał zamiaru opłacać sukcesów na południu stratami terytorialnymi na północy. Leopold przeciągnął na swoją stronę popierającą dotąd Prusy Wielką Brytanię, strasząc ją oddaniem Niderlandów Francji. Mając poparcie Londynu spotykał się w czerwcu 1790 r. z Fryderykiem Wilhelmem w Reichenbach. Na tym spotkaniu ustalono, że Austria wycofa się z wojny z Turcją bez nabytków terytorialnych, co usankcjonował austriacko-turecki pokój w Sistowie 4 sierpnia 1791 r. Prusy również nic nie zyskały, zrzekając się wszelkich planów wojennych wobec Austrii 27 lipca 1790 r. w Reichenbach.

25 sierpnia 1791 r. Leopold ponownie spotkał się z Fryderykiem Wilhelmem, tym razem w Pillnitz niedaleko Drezna. Monarchowie uczynili tam dyplomatyczny gest wobec francuskiej pary królewskiej, polegający na deklaracji, że w razie niebezpieczeństwa zbrojnie wyprawią się na Francję. Była to czysto formalna deklaracja, gdyż ani Leopold ani Fryderyk nie życzyli sobie wojny, a już na pewno prowadzonej wyłącznie siłami Austrii i Prus. A na poparcie innych mocarstw na razie się nie zanosiło. Zresztą sytuacja wewnętrzna we Francji w tym okresie nie wskazywała na niebezpieczeństwo grożące Ludwikowi XVI i Marii Antoninie.

Leopold zmarł nagle w Wiedniu 1 marca 1792 r. Jego następcą został jego najstarszy syn, Franciszek. Cesarzowa Maria Ludwika przeżyła męża o niewiele ponad 2 miesiące. Zmarła 12 maja 1792 r. Oboje zostali pochowani w krypcie kościoła Kapucynów w Wiedniu.

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Leopold II używał, podobnie jak Józef II, oprócz przejętej po matce tytulatury Habsburgów austriackich, także tytułów książąt lotaryńskich, które dziedziczył po ojcu, jednak Lotaryngia była już wtedy prowincją Francji:

Leopold, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Jerozolimy, Galicji i Lodomerii etc. etc. arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Lotaryngii, Styrii, Karyntii i Karnioli, Bukowiny, wieki książę Toskanii, wielki książę Siedmiogrodu, margrabia Moraw, książę Brabancji, Luksemburga, Limburga, Geldrii, Wirtembergii, Teck, Górnego i Dolnego Śląska, Mediolanu, Mantui, Parmy, Placetii, Guastalli, Oświęcimia i Zatoru, Kalabrii, Baru, Montferratu i Cieszyna, książę Szwabii i Charlesville, hrabia Habsburga, Flandrii, Tyrolu, Hainaut, Kyburga, Gorycji i Gradiszki etc. margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc, Pont-à-Mousson, Nomeny etc., hrabia Namur, Prowansji, Blâmont, Zutphen, Saarwerden, Salm, Falkenstein etc. etc. pan Marchii Wendyjskiej, Mechelen etc. etc. etc.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Leopold Józef
Lotaryński
1)
ur. 11 IX 1679
zm. 27 III 1729
Elżbieta Charlotta
Burbon
2)
ur. 13 IX 1676
zm. 23 XII 1744
Karol VI
Habsburg

ur. 1 X 1685
zm. 20 X 1740
Elżbieta Krystyna
Welf

ur. 28 VIII 1691
zm. 21 XII 1750
         
     
  Franciszek I
Lotaryński

ur. 8 XII 1708
zm. 18 VIII 1765
Maria Teresa
Habsburg

ur. 13 V 1717
zm. 29 XI 1780
     
   

Maria Ludwika
Burbon
3)
ur. 24 XI 1745
zm. 15 V 1792
OO   5 VIII 1765
Leopold II
Habsburg

ur. 5 V 1747
zm. 1 III 1792
                   
                   
                   
Maria Teresa
Habsburg
4)
 ur. 14 I 1767
 zm. 7 XI 1827
 
Franciszek II
Habsburg

 ur. 12 II 1768
 zm. 2 III 1835
 
Ferdynand III
Habsburg

 ur. 6 V 1769
 zm. 18 VI 1824
 
Maria Anna
Habsburg
 ur. 21 IV 1770
 zm. 1 X 1809
 
Karol
Habsburg

 ur. 5 IX 1771
 zm. 30 IV 1847
 
                   
Aleksander
Habsburg
 ur. 14 VIII 1772
 zm. 21 VII 1795
 
Albrecht
Habsburg
 ur. 19 XII 1773
 zm. 22 VII 1774
 
Maksymilian
Habsburg
 ur. 23 XII 1774
 zm. 10 III 1778
 
Józef
Habsburg

 ur. 9 III 1776
 zm. 13 I 1847
 
Maria Klementyna
Habsburg

 ur. 24 IV 1777
 zm. 15 XI 1801
 
                   
Antoni
Habsburg

 ur. 31 VIII 1779
 zm. 2 IV 1835
 
Maria Amalia
Habsburg
 ur. 15 X 1780
 zm. 25 XII 1798
 
Jan
Habsburg

 ur. 20 I 1782
 zm. 11 V 1859
 
Rajner
Habsburg

 ur. 30 IX 1783
 zm. 16 I 1853
 
Ludwik
Habsburg
 ur. 13 XII 1784
 zm. 21 XII 1864
 
                   
Rudolf Johann Habsburg
 ur. 8 I 1788
 zm. 24 VII 1831
 
  1. syn Eleonory Habsburżanki
  2. córka Filipa I Orleańskiego (syna Ludwika XIII Burbona i Anny Austriaczki)
  3. córka Karola III Burbona i Marii Amalii Wettyn
  4. żona Antoniego I Wettyna (syna Fryderyka Krystiana Wettyna i Marii Antoniny Wittelsbach)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. A. Gierowski, Historia Włoch, Ossolineum, Wrocław 1999, ISBN 83-04-04432-3
  • J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6
  • M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5
  • Emanuel Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. XI, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 2004, ISBN 83-01-13838-6
  • H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.


Poprzednik
Józef II Habsburg
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Król Rzymian (Niemiec)
17901792
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Franciszek II Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
17901792
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Franciszek II Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Król Czech
1790-1792
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Franciszek I Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier
17901792
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Franciszek I Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Galicia coa1.png Król Galicji i Lodomerii
1790-1792
Galicia coa1.png Następca
Franciszek I Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Austria coat of arms official.svg Arcyksiążę Austrii
17901792
Austria coat of arms official.svg Następca
Franciszek I Habsburg
Poprzednik
Franciszek I Lotaryński
Coat of arms of Medici.svg Wielki książę Toskanii
1765-1790
Coat of arms of Medici.svg Następca
Ferdynand III Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Flag of the Low Countries.svg Władcy austriackich Niderlandów
1790-1792
Flag of the Low Countries.svg Następca
Franciszek II Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Coat of arms of the House of Visconti (1395).svg Książę Mediolanu
1790-1792
Coat of arms of the House of Visconti (1395).svg Następca
Franciszek II Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Coa Transylvania Country History (shaded).svg Wielki Książę Siedmiogrodu
1790-1792
Coa Transylvania Country History (shaded).svg Następca
Franciszek II Habsburg
Poprzednik
Józef II Habsburg
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Głowa Domu Habsburskiego
1790-1792
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Następca
Franciszek II Habsburg