Jan Masaryk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Masaryk
Jan Masaryk.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 września 1886
Praga, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 10 marca 1948
Praga, Czechosłowacja
Ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 1925
do 1938
Minister Spraw Zagranicznych Czechosłowacji na Uchodźstwie
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 1940
do 1945
Minister Spraw Zagranicznych Czechosłowacji
Przynależność polityczna Front Narodowy
Okres urzędowania od 1945
do 1948
Następca Vladimír Clementis
Odznaczenia
Order T. G. Masaryka I Klasy (CSRF; pośm.)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jan Masaryk, również Jan Garrigue Masaryk (ur. 14 września 1886 w Pradze, zm. 10 marca 1948) – czechosłowacki dyplomata i polityk socjaldemokratyczny, minister spraw zagranicznych Czechosłowacji w l. 1940–1948, ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii w okresie 1925–1938, wolnomularz. [1]

Syn Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji.

Plaketa

Wczesna działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Pradze jako syn Tomáša i Charlotte Garrigue-Masarykovej. Studiował w Pradze i Wiedniu. Po uzyskanym dyplomie odbył służbę wojskową w armii Austro-Węgier po czym wyjechał do Stanów Zjednoczonych (1907) – miejsca, gdzie wychowywała się jego matka. Próbował tworzyć tam czeskie, a później czesko-słowackie środowisko emigracji niepodległościowej. Powrócił do Czech w 1918. Zaciągnięty do armii walczył na froncie polskim I wojny światowej. Zdezerterował i został osobistym sekretarzem Edvarda Beneša.

Okres międzywojenny, II wojna światowa i lata 1945 - 1948[edytuj | edytuj kod]

Będąc ambasadorem w Londynie w latach 1925–1938, podał się do dymisji na znak protestu przeciwko układowi monachijskiemu. Pozostał w Anglii. W 1940 otrzymał tekę ministra spraw zagranicznych czechosłowackiego rządu emigracyjnego i pozostał na tym stanowisku po wyzwoleniu. W czasie wojny wielokrotnie wygłaszał przez radio przemówienia do Czechów. Po 1945 był jednym z przedstawicieli sił demokratycznych w już zdominowanym przez komunistów rządzie Czechosłowacji reprezentując Front Narodowy. Opowiadał się za przyłączeniem Czechosłowacji do planu Marshalla, na co jednak zgody nie wyraził Józef Stalin. Większość niekomunistycznych ministrów podała się do dymisji, mając nadzieję na nowe wybory, jednak w to miejsce sformowany został nowy rząd. Na prośbę prezydenta Beneša Masaryk pozostał na stanowisku po całkowitym przejęciu władzy w państwie przez komunistów w lutym 1948. Miano bowiem nadzieję na odbudowę demokracji w Czechosłowacji.

Śmierć Masaryka[edytuj | edytuj kod]

Trzy tygodnie później Jan Masaryk wypadł z okna w niewyjaśnionych dotąd okolicznościach. Oficjalne śledztwo stwierdziło samobójstwo. Jednak wiele osób nie wierzyło w taki przebieg zdarzeń. Jak mawiano wówczas w Pradze:

Quote-alpha.png
Jan Masaryk wyskoczył z najwyższego piętra budynku MSZ, zamykając za sobą okno[2].

Wersja o samobójstwie została potwierdzona przez śledztwo przeprowadzone w czasie Praskiej Wiosny, w 1968 i zaraz po upadku komunizmu na początku lat 90. Istnieje również wersja, w myśl której obawiający się aresztowania Masaryk wyszedł przez okno swojego mieszkania i gzymsem próbował dostać się do sąsiednich pomieszczeń, co jednak zakończyło się śmiertelnym wypadkiem[3]. Na początku 2004 czeski Urząd Śledzenia i Dokumentowania Zbrodni Komunizmu ustalił, że tajemnicza śmierć Jana Masaryka była morderstwem, jednak nie wyjaśniono wszystkich okoliczności tragicznej śmierci.

Odznaczenia (lista niepełna)[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 368.
  2. Skutki praskiej defenestracji - Rzeczpospolita
  3. Mariusz Surosz, Pepiki. Dramatyczne stulecie Czechów, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2010
  4. Odznaczeni Orderem T. G. Masaryka (1990-1992) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 6 stycznia 2012].