Jangcy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jangcy
Jangcy
Mapa dolnego odcinka rzeki
Lokalizacja Azja
 Chiny
Źródło Wyżyna Tybetańska, Tangla
Ujście Morze Wschodniochińskie
Długość 6300[1] km
Powierzchnia zlewni 1 807 199[1] km²
Największe dopływy Yalong Jiang, Min Jiang, Jialing Jiang, Han Shui, Wu Jiang, Yuan Jiang, Xiang Jiang, Gan Jiang
Średni przepływ 31 060[1] m³/s
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Azji

Jangcy, Yangzi Jiang ([jɑ̌ŋtsɨ̀ tɕjɑ́ŋ] i; chiń. upr.: 扬子江; chiń. trad.: 揚子江; pinyin: Yángzǐ Jiāng), Chang Jiang ([tʂʰɑ̌ŋ tɕjɑ́ŋ] i; chiń. upr.: 长江; chiń. trad.: 長江; pinyin: Cháng Jiāng; dosł. „długa rzeka”) – rzeka w Chinach, najdłuższa w Azji i trzecia po Amazonce i Nilu pod względem długości na Ziemi. Najważniejsza pod względem gospodarczym rzeka w Chinach; na obszarze dorzecza Jangcy mieszka około 40% ludności Chin i zbiera się 75% ogólnokrajowych zbiorów ryżu[2]. Jangcy jest najważniejszym szlakiem chińskiej żeglugi śródlądowej[3]. Długość, według pomiaru chińskich geografów wynosi 6300 km[1], choć w różnych źródłach można znaleźć różne wartości – od 5520[4] do 6300 km. Powierzchnia dorzecza wynosi 1,8 mln km²[1] i zajmuje ok. 1/5 powierzchni Chin. Źródło znajduje się w górach Tangla w prowincji Qinghai na Wyżynie Tybetańskiej. W dolnym i środkowym biegu rzeki, na Nizinie Jangcy, występują liczne jeziora oraz osuszone rozlewiska i zabagnione tereny stwarzające dobre warunki dla rolnictwa. Rzeka uchodzi do Morza Wschodniochińskiego (Ocean Spokojny) tworząc deltę. W ujściu uformowały się z naniesionego materiału liczne wyspy, z których największą jest Chongming na obszarze miasta wydzielonego Szanghaj[5].

Poziom wód Jangcy podnosi się w lecie pod wpływem deszczów monsunowych oraz tajania śniegów na Wyżynie Tybetańskiej i w górach Qin Ling. Położone w dolnej części dorzecza Jangcy jeziora Dongting Hu i Poyang Hu, zasilane przez jej prawobrzeżne dopływy, pełnią funkcję naturalnych regulatorów stanów wody. Mimo to w niektórych latach masy wód rzeki, nie mieszcząc się w przełomie Trzech Wąwozów u wejścia na Nizinę Chińską, występują z brzegów, powodując groźne powodzie[6].

Na rzece występują liczne tamy, sztuczne zbiorniki, kanały, budowle hydroenergetyczne, służące celom nawadniania, komunikacji i produkcji energii elektrycznej. Najsłynniejsza budowla na Jangcy to Zapora Trzech Przełomów, której budowa trwała 17 lat. Obok zbiornika działa elektrownia wodna o łącznej mocy 18,2 tys. MW[7]. Rzeka jest żeglowna na długości 2800 km od ujścia aż do miasta Yibin w Syczuanie, a do Wuhanu dostępna nawet dla mniejszych statków morskich. Ożywiony ruch, przede wszystkim dżonek, panuje też na południowych dopływach Jangcy — Xiang Jiang, Gan Jiang i Yuan Jiang[8]. W mieście Zhenjiang Jangcy krzyżuje się z Wielkim Kanałem.

Nazwa Yangzi Jiang, która wywodzi się od starożytnego lenna Yang, przyjęła się głównie w krajach zachodnich. W Chinach używa się nazwy Chang Jiang, chociaż stosuje się także określenia Da Jiang (chiń.: 大江; dosł. „Wielka Rzeka”) lub po prostu Jiang (chiń.: 江; dosł. „Rzeka”)[9]. W swym górnym odcinku, powyżej Kotliny Syczuańskiej, rzeka nosi nazwę Jinsha Jiang (chiń.: 金沙江); w obrębie Wyżyny Tybetańskiej ma jeszcze kilka lokalnych nazw, m.in. Dri-cz‘u (tyb.: འབྲི་ཆུ, Wylie: 'bri chu)[2]. Poza Chinami czasami stosowana jest także nazwa Niebieska Rzeka, którą nadali prawdopodobnie jezuiccy misjonarze w celu odróżnienia Jangcy od Rzeki Żółtej, czyli Huang He[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 河流和湖泊 (chiń.). gov.cn. [dostęp 2011-04-29].
  2. 2,0 2,1 Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 73.
  3. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 241.
  4. Avijit Gupta: Large Rivers: Geomorphology and Management. Chichester: John Wiley & Sons Ltd, 2007. ISBN 978-0-470-84987-3.
  5. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 235.
  6. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 74.
  7. Peter Gevorkian: Alternative Energy Systems in Building Design. New York: McGraw-Hill, 2010. ISBN 978-0-07-162147-2.
  8. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 174.
  9. Yangtze River (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-04-29].
  10. Adrian Room: Placenames of the World. Jefferson: McFarland, 2003, s. 395. ISBN 0-7864-1814-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. * Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. red. Hanna Krzysztofik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1980. ISBN 83-01-00952-7.