Jean-Bédel Bokassa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jean-Bédel Bokassa
Bokassa I
Bokassa colored.png
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1921
Bobangi
Data i miejsce śmierci 3 listopada 1996
Bangi
Republika Środkowoafrykańska Cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego
Okres urzędowania od 4 grudnia 1976
do 20 września 1979
Poprzednik on sam jako prezydent
Następca David Dacko (jako prezydent)
Republika Środkowoafrykańska 2. prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej
Przynależność polityczna Ruch na rzecz Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki
Okres urzędowania od 1 stycznia 1966
do 4 grudnia 1976
Poprzednik David Dacko
Następca on sam jako cesarz
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Republika Środkowoafrykańska) Wielki Mistrz Orderu Uznania (Republika Środkowoafrykańska) Wielki Mistrz Orderu Zasług dla Rolnictwa (Republika Środkowoafrykańska) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Czad) Wielka Wstęga Orderu Nilu (Egipt) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Médaille Militaire (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Krzyż Wojenny Zamorskich Teatrów Operacyjnych (Francja) Croix du combattant volontaire 1939–1945 (Francja) Croix du combattant volontaire de la Résistance (Francja) Medal Pamiątkowy Służby Ochotniczej dla Wolnej Francji Medal Pamiątkowy za Wojnę 1939-1945 (Francja) Medal Pamiątkowy za Kampanię w Indochinach (Francja) Medal Kolonialny (Francja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Równika (Gabon) Order Jugosłowiańskiej Gwiazdy I klasy Krzyż Wielki Orderu Męstwa (Kamerun) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Kongo) Krzyż Wielki I klasy Orderu Narodowego Madagaskaru Krzyż Wielki Orderu Ouissama Alaouite'a (Maroko) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Lwa (Senegal) Krzyż Wielki Orderu Dwóch Nilów (Sudan) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Togo) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Wybrzeża Kości Słoniowej Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jean-Bédel Bokassa (ur. 22 lutego 1921 w Bobangi, zm. 3 listopada 1996 w Bangi) – wojskowy i polityk środkowoafrykański, dyktator w okresie od 1 stycznia 1966 do 20 września 1979, jedyny cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego jako Bokassa I.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Jego ojca, wodza z plemienia Ngbaka, zamordowano, gdy miał 6 lat, a później samobójstwo popełniła jego matka. Mały Bokassa był wychowywany przez francuskich misjonarzy, planował zostać księdzem. Jednak w maju 1939 r. wstąpił do francuskiej armii i podczas II wojny światowej walczył po stronie Wolnej Francji, za co w 1945 r. został uhonorowany orderem Legii Honorowej. Po uzyskaniu niepodległości przez Republikę Środkowoafrykańską wstąpił do jej armii. Bokassa, będąc kuzynem prezydenta Davida Dacko i bratankiem jego poprzednika, Barthelemiego Bogandy, szybko awansował do stopnia pułkownika i w 1963 r. został naczelnym dowódcą armii środkowoafrykańskiej.

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia 1966 r. w obliczu bankructwa kraju i zagrożenia ogólnokrajowymi strajkami Bokassa dokonał niemal bezkrwawego zamachu stanu, pozbawiając władzy autokratycznego prezydenta Davida Dacko (tzw. przewrót św. Sylwestra). Bokassa objął urzędy prezydenta i przewodniczącego jedynej partii kraju – Ruchu Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki (Mouvement pour l'évolution sociale de l'Afrique noire, MESAN), a już 4 stycznia uchylił konstytucję z 1959 roku i rozwiązał parlament.

Nieudany pucz wojskowy, jaki miał miejsce 12 kwietnia 1969 r. dał Bokassie pretekst do dalszego umacniania władzy. W marcu 1972 r. Bokassa ogłosił się dożywotnim prezydentem Republiki Środkowoafrykańskiej. 19 maja 1974 r. Bokassa uzyskał stopień feldmarszałka. W grudniu tego samego roku miała miejsce kolejna nieudana próba obalenia Bokassy, a 3 lutego 1976 r. próbowano go zabić.

2 stycznia 1975 r. Bokassa utworzył urząd premiera i powołał nań Elisabeth Domitien, która została w ten sposób pierwszą kobietą-szefem rządu w Afryce.

5 września 1976 r. Bokassa rozwiązał rząd, powołując w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 17 września Bokassa mianował Davida Dacko swoim osobistym doradcą. 23 października, po spotkaniu z przywódcą Libii, pułkownikiem Kaddafim, Bokassa przyjął islam i zmienił imię na Salah ad-Din Ahmed Bokassa. Wkrótce jednak, zawiedziony w swych nadziejach na pomoc ze strony Libii, powrócił do wiary katolickiej.

Cesarz[edytuj | edytuj kod]

4 grudnia 1976 r. na kongresie MESAN Bokassa proklamował monarchię, wprowadził nową konstytucję i zmienił nazwę kraju na Cesarstwo Środkowoafrykańskie. 7 grudnia rozwiązał Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 14 grudnia mianował nowy rząd. Na jego czele stanął Ange-Félix Patassé, późniejszy prezydent. 4 grudnia 1977 r. Bokassa koronował się na cesarza Bokassę I. Oprawa ceremonii, wzorowanej na ceremonii koronacyjnej Napoleona, kosztowała 20 mln USD, co stanowiło 1/3 budżetu tego jednego z najbiedniejszych krajów Afryki. Tron wykonany został ze złoconego brązu w kształcie orła, a cesarska korona warta 5 mln USD była wysadzana 5 tysiącami diamentów.

Chociaż cesarstwo formalnie było monarchią konstytucyjną, Bokassa nie porzucił autokratycznego stylu rządów, kontynuując brutalne represje wobec opozycji. Powszechne były tortury, a sam Bokassa wielokrotnie w nich uczestniczył.

Bokassa, który faktycznie rządził w stylu dyktatorskim, był wspierany przez Francję, a francuski prezydent Valéry Giscard d'Estaing był częstym gościem Bokassy. Francja wspierała Bokassę finansowo i militarnie, w zamian otrzymując rudy uranu potrzebne do kontynuowania swojego programu nuklearnego.

Upadek[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1979 r. międzynarodowa komisja złożona z prawników z Senegalu, Wybrzeża Kości Słoniowej, Liberii, Rwandy i Togo orzekła, że w dniach 17-19 kwietnia 1979 r. Bokassa wziął udział w masakrze dokonanej w więzieniu w Bangi na 100 dzieciach, które zostały aresztowane za udział w proteście przeciwko wprowadzeniu nowych, obowiązkowych uniformów szkolnych, wyprodukowanych w firmach odzieżowych należących do krewnych Bokassy. Bokassa zaprzeczył, jakoby miał brać udział w masakrze. Komisja poinformowała też, że w tłumieniu demonstracji uczestniczyła armia Zairu – prezydent Zairu Mobutu Sese Seko zaprzeczył tym doniesieniom.
Po opublikowaniu raportu komisji Francja i USA wstrzymały pomoc gospodarczą dla Cesarstwa Środkowoafrykańskiego, a wiele rządów państw afrykańskich potępiło reżim Bokassy.

W nocy z 20 na 21 września, pod nieobecność w kraju Bokassy, który udał się do Libii, by zabiegać o kredyt, do Bangi przyleciał samolot z francuskimi spadochroniarzami na pokładzie, a towarzyszący im David Dacko dokonał zamachu stanu (operacja Barracuda). 21 września o godz. 12.30 po południu proklamował on upadek Cesarstwa Środkowoafrykańskiego. Francuski dyplomata Jacques Foccart określił zamach stanu wymierzony przeciwko Bokassie mianem ostatniej kolonialnej ekspedycji Francji.

Na wygnaniu[edytuj | edytuj kod]

Obalony Bokassa nie uzyskał pozwolenia na wjazd do Francji i wyjechał do Abidżanu w Wybrzeżu Kości Słoniowej. 26 grudnia 1980 r. został zaocznie skazany na śmierć za udział w masakrze młodzieży w 1979 r. Przegrana Valery'ego Giscarda d'Estainga w wyborach prezydenckich w 1981 r. pozwoliła Bokassie na przyjazd do Francji w 1983 r.
Po przybyciu do Francji Bokassa osiedlił się w miejscowości Haudricourt, położonej w departamencie Seine-Maritime, na północ od Paryża. Jako były francuski kapitan, otrzymał rentę w wysokości 5998 franków (dziś równowartość ok. 1000 euro, czyli ok. 4400 [1]). W czasie swego pobytu we Francji napisał swoją autobiografię, jednak ze względu na zawarte w niej liczne ataki na byłego francuskiego prezydenta, d'Estainga, w 1985 r. sąd w Paryżu zakazał jej dystrybucji.

Powrót do ojczyzny i uwięzienie[edytuj | edytuj kod]

23 października 1986 r. Bokassa, licząc na odzyskanie władzy, powrócił do ojczyzny, jednak został aresztowany pod zarzutem zdrady, morderstwa, kanibalizmu i malwersacji. Po trwającym siedem miesięcy procesie, 12 czerwca 1987 r. zapadł wyrok, na mocy którego Bokassa został wprawdzie uniewinniony od zarzutu kanibalizmu, jednak za pozostałe zarzucane mu czyny został ponownie skazany na śmierć. W wyniku złożonej przez Bokassę apelacji, 29 lutego 1988 r. kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego więzienia, której wysokość prezydent André Kolingba wkrótce obniżył do 20 lat. 1 sierpnia 1993 r. Bokassa opuścił więzienie na mocy amnestii ogłoszonej przez Kolingbę.

Ostatnie lata i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po wypuszczeniu na wolność Bokassa zamieszkał w Bangi. Pod koniec życia ogłosił się 13. apostołem i poinformował o swoich tajnych spotkaniach z papieżem. Zmarł na zawał serca.

Bokassa miał 17 żon i co najmniej 54 dzieci[2], a według niektórych źródeł nawet 62.

Przypisy

  1. Według kursu z dnia 13 maja 2009 r.
  2. T. Pasierbiński, str. 381

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]