Jedysan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jedysan na mapie współczesnej Ukrainy
Mapa Jedysanu z 1791 r.

Jedysankraina historyczna na południowo-zachodniej Ukrainie i Mołdawii, położona nad Morzem Czarnym. Centrami tego regionu były Chadżibej (współcześnie Odessa) i Oczaków.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od zniekształconej tureckiej nazwy twierdzy "Yeni Dünya" (Nowy Świat), leżącej na terenie późniejszej wioski Chadżybej[1]. Nazwy "Jedysan" w oznaczeniu regionu w dawnej Polsce raczej do XVIII wieku nie używano, stosując nazwę Pole Oczakowskie. Od północy z Jedysanem graniczyła położona na Podolu kraina, zwana po polsku Pobereżem[2].

Granice[edytuj | edytuj kod]

Region położony jest pomiędzy dwoma granicznymi rzekami: Dniestrem i Dnieprem. Od południa graniczy z Budziakiem, od zachodu z Besarabią, od wschodu z Krymem i Zaporożem (Dzikie Pola), od północy z Podolem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu ziemie Jedysanu zamieszkiwały koczownicze plemiona Pieczyngów, Połowców i grupy osiadłych Słowian. Po mongolskiej inwazji w XIII wieku teren ten był przydzielony Złotej Ordzie. W 1397 roku tereny te wraz z brzegiem Morza Czarnego opanowali Jagiełło i Witold[3]. W 1492 roku tereny te opanowali Tatarzy Krymscy. W 1538 roku Jedysan stał się częścią Imperium osmańskiego i włączony do ejaletu Silistra. Przez kilkanaście następnych lat był plądrowany przez polskich rotmistrzów z Baru, Jazłowca i Trembowli. Wkrótce nad Jedysanem osiadali Tatarzy krymscy oraz Nogajowie tworzący tu ordę jambolucką (oczakowską) i po 1720 roku ordę jedysańską (odłam Małej Ordy Nogajskiej). W lipcu 1774 roku Rosja i Turcja podpisały Traktat w Küczük Kajnardży i położona pomiędzy Dnieprem i Bohem część Jedysanu przeszła pod władzę Rosji. Kolejną wojnę turecko-rosyjską zakończył Pokój w Jassach, na mocy którego pozostała część Jedysanu przypadła Rosji po rzekę Dniestr. Katarzyna II nakazała przesiedlenie Nogajów za Ural, w związku z czym podnieśli bunt stłumiony przez Suworowa. W 1794 roku założono miasto Odessa, które stało się największym rosyjskim portem nad Morzem Czarnym. Od 1803 roku włączony do Guberni chersońskiej. Od 1922 w ZSRR. W 1924 roku część zachodnich terenów Jedysanu weszła w skład Mołdawskiej Autonomicznej SRR, a pozostała część w skład Ukraińskiej SRR. Od 1991 roku Jedysan znajduje się na terytorium Republiki Ukrainy oraz Naddniestrza w Mołdawii.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Największe miasta na obszarze Jedysanu współcześnie:

miasto populacja
(2014)
państwo jednostka administracyjna
1. Coat of Arms of Odessa.svg Odessa 1 014 900  Ukraina Obwód odeski
2. Coat of arms of Nikolayev.svg Mikołajów 494 638  Ukraina Obwód mikołajowski
3. Coat of arms of Kherson.svg Chersoń 324 400  Ukraina Obwód chersoński
4. Tiraspol Coat-of-Arms.gif Tyraspol 133 807  Mołdawia
/ Naddniestrze
miasto wydzielone
5. Illichivsk gerb.png Illicziwśk 59 817  Ukraina Obwód odeski
6. Kotovsk coat of arms.png Kotowsk 40 700  Ukraina Obwód odeski
7. Yuzhnoukrainsk gerb.PNG Jużnoukrajinśk 40 404  Ukraina Obwód mikołajowski
8. Voznesensk new gerb.png Wozniesieńsk 36 094  Ukraina Obwód mikołajowski
9. Coat of Arms of Yuzhne.png Jużne 31 814  Ukraina Obwód odeski
10. Coat of arms of Dubossary.png Dubosary 25 060  Mołdawia
/ Naddniestrze
Rejon Dubosary

Przypisy