Jewgienij Zamiatin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jewgienij Zamiatin
Portret autorstwa Borisa Kustodijewa, 1923
Portret autorstwa Borisa Kustodijewa, 1923
Imiona i nazwisko Jewgienij Iwanowicz Zamiatin (ros. Евгений Иванович Замятин)
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1884
Imperium Rosyjskie Lebiedian
Data i miejsce śmierci 10 marca 1937
Francja Paryż
Zawód pisarz, krytyk, inżynier
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Alma Mater Politechnika Petersburska
Okres 1908–1937
Gatunki science fiction, publicystyka, satyra
Ważne dzieła My
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Jewgienij Zamiatin w Wikiźródłach
Wikicytaty Jewgienij Zamiatin w Wikicytatach

Jewgienij Iwanowicz Zamiatin (ros. Евгений Иванович Замятин; ur. 20 stycznia?/1 lutego 1884 w Lebiedianie, Imperium Rosyjskie - zm. 10 marca 1937 w Paryżu, Francja) – rosyjski pisarz science fiction, polityczny satyryk, krytyk i publicysta. Autor antyutopijnej powieści My, pierwowzoru Roku 1984 Orwella i Nowego, wspaniałego świata Huxleya.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 1 lutego (wg kalendarza juliańskiego 20 stycznia) 1884 w Lebiedianie (ówczesna gubernia tambowska, Imperium Rosyjskie, obecnie obwód lipiecki), 300 kilometrów na południe od Moskwy, w rodzinie prawosławnego księdza i nauczyciela, i pianistki. Prawdopodobnie urodził się z synestezją, ponieważ literom i dźwiękom przypisywał doznania innych zmysłów.

W latach 1893-1896 uczęszczał do gimnazjum w Lebiedianie, a potem do gimnazjum w Woroneżu, które ukończył w 1902 z najwyższymi ocenami. Przeniósł się do Petersburga, gdzie rozpoczął studia w nowo powstałym Instytucie Politechnicznym im. Piotra Wielkiego, na kierunku budowa okrętów. Studiował tam w latach 1902-1908. W tym czasie, w 1906 roku, stał się członkiem partii bolszewickiej oraz brał czynny udział w spotkaniach studentów na rzecz rewolucji, gdzie poznał swoją przyszłą żonę - Ludmiłę Nikołajewną Usową (1883–1965).

Latem 1905 roku był świadkiem powstania na pancerniku Potiomkin - jednym z symboli rewolucji 1905 roku w Rosji, podczas podróży powrotnej z Egiptu przez Odessę. W 1906 roku został po raz pierwszy aresztowany w Petersburgu i wydalony za nielegalne zameldowanie do Lebiedianu. Potajemnie powrócił w okolice miasta i zamieszkał niedaleko niego, na terenie administracyjnie należącym już do Wielkiego Księstwa Finlandii (które było wtedy częścią Imperium Rosyjskiego), by ukończyć studia.

W 1908 roku opuścił partię bolszewików. W tym samym roku zadebiutował opowiadaniem Odin (ros. Один). W 1910 roku rozpoczął swoją karierę jako wykładowca i inżynier budowy okrętów. Również w tym roku ukończył kolejne opowiadanie - Diewuszka (ros. Девушка).

W 1911 roku po raz drugi został wydalony z Petersburga za nielegalne zameldowanie - tym razem został zesłany do Lahti (wtedy sąsiadujący z ówczesną rosyjską stolicą, obecnie część miasta). W tym okresie powstają pierwsze nowele Zamiatina - Ujezdnoje (Уездное) i Na kuliczkach (На куличках), które przysporzyły mu sławę wśród znawców i krytyków literatury, a także innych pisarzy, m.in. Maksima Gorkiego.

W 1914 roku, już w trakcie I wojny światowej, występował z międzynarodowymi antywojennymi odczytami, za co był sądzony i zesłany do Kiemu. W marcu 1916 roku, po odbyciu kary, został oddelegowany do Anglii w celu uczestnictwa w budowie rosyjskich lodołamaczy w stoczniach w Newcastle upon Tyne, Glasgow i Sunderlandzie; dodatkowo przebywał też w Londynie. Był jednym z głównych konstruktorów lodołamacza Święty Aleksandr Newski, przemianowany po rewolucji październikowej na Lenin. Pobyt w tym kraju mocno wpłynął na kształt jego przyszłej powieści My i niektóre utwory o charakterze satyrycznym.

Powrócił do Rosji we wrześniu 1917 roku. W trakcie wojny domowej, pozostając uprzedzonym socjalistą, Zamiatin zaczął krytykować politykę bolszewików, w szczególności narastającą cenzurę na literaturę, poprzez satyrę polityczną wymierzoną w nich. W marcu 1919 roku, wraz z innymi działaczami na rzecz sztuki, m.in Aleksandrem Błokiem, Aleksiejem Remizowem, Razumnikiem Iwanowem-Razumnikiem i Kuźmą Pietrowem-Wodkinem, został aresztowany w czasie prowokacji robotników-członków partii socjalistyczno-rewolucyjnych w fabrykach w Piotrogrodzie.

W 1921 roku założył i kierował grupą młodych pisarzy - Bracia Serafiońscy. Członkami tej grupy byli m.in. Michaił Zoszczenko, Konstantin Fiedin, Wsiewołod Iwanow, Wieniamin Kawierin i Nikołaj Tichonow. Oprócz tego redagował gazety, wykładał sztukę pisania i edytował tłumaczenia na rosyjski utwory angielskich pisarzy, m.in. Jacka Londona, O. Henry'ego, Herberta George'a Wellsa.

Nagrobek Jewgenija Zamiatina i jego żony Ludmiły w Cimetière de Thiais w Paryżu

Nagonka na pisarza rozpoczęła się w latach dwudziestych wraz z powstaniem powieści My. W 1923 roku przeszmuglowano manuskrypt powieści do wydawnictwa E. P. Dutton w Nowym Jorku, przetłumaczono na język angielski i wydano nakładem wydawnictwa w 1924 roku. W 1927 roku przeszmuglowano oryginalną wersję tekstu w języku rosyjskim do Marka Slonima - edytora tamizdatu, który wydał utwór w Pradze. Kopie tej wersji dalej były nielegalnie wwożone na teren ZSRR i rozpowszechniane przez samizdaty. Utwór nie przypadł do gustu władzom bolszewickim ze względu na sławę oraz satyryczny wydźwięk skierowany w politykę radziecką - z tego powodu Zamiatin dostał zakaz publikacji na terenie Rosji i wyrzucony ze Związku Pisarzy ZSRR (w 1934 roku został ponownie przyjęty do Związku Pisarzy ZSRR na rozkaz Józefa Stalina).

Dwukrotnie starał się o przymusową emigrację - w obu przypadkach politbiuro odrzuciło prośbę. Dopiero w 1931 roku za wstawiennictwem Józefa Stalina i Maksima Gorkiego wyjechał wraz z żoną za granicę do Paryża, Francji.

W 1935 roku, już jako emigrant, brał udział w antyfaszystowskim kongresie pisarzy w obronie kultury jako członek sowieckiej delegacji. Kontynuował karierę pisarską, zaczął pisać scenariusze do filmów wraz z Jacques Companeez.

Zmarł na zawał serca 10 marca 1937 w Paryżu. Pochowany jest w Cimetière de Thiais (cmentarz w Thiais) w 21 dywizji, linia 5, mogiła 36.

Wybrana twórczość[1][edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • 1920 – My[2] (ros. Мы) - w Polsce wydana po raz pierwszy w 1989 przez Wydawnictwo Alfa, Warszawa
  • 1935 – Bicz Boży (ros. Бич Божий) - powieść niedokończona

Nowele[edytuj | edytuj kod]

  • 1912 – Ujezdnoje (ros. Уездное)
  • 1913 – Na kuliczkach (ros. На куличках)
  • 1914 – Ałatyr' (ros. Алатырь)
  • 1917 – Wyspiarze (ros. Островитяне)
  • 1918 – Siewier (ros. Север)
  • 1921 – Łowca ludzi (ros. Ловец человеков)

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • 1908 - Odin (ros. Один)
  • 1911 - Diewuszka (ros. Девушка)
  • 1913:
    • Tri dnia (ros. Три дня)
    • Łono (ros. Чрево)
  • 1914:
    • Studienczeskij synok (ros. Студенческий сынок)
    • Prawda istinnaja (ros. Правда истинная)
  • 1915 - Kriaży (ros. Кряжи)
  • 1916:
    • Afrika (ros. Африка)
    • O swiatom griechie Zienicy-diewy (ros. О святом грехе Зеницы-девы)
    • Muczenica nauki (ros. Мученица науки)
    • Pis'mienno (ros. Письменно)
  • 1914-1917 – Bajki (ros. Сказки). Zbiór opowiadań. Zawiera:
    • Bog (ros. Бог)
    • Piotr Pietrowicz (ros. Петр Петрович)
    • Djaczok (ros. Дьячок)
    • Angieł Dormidon (ros. Ангел Дормидон)
    • Elektriczestwo (ros. Электричество)
    • Kartinki (ros. Картинки)
    • Drian'-malcziszka (ros. Дрянь-мальчишка)
    • Chieruwimy (ros. Херувимы)
  • 1917 - Oczy (ros. Глаза)
  • 1918 - Drakon (ros. Дракон)
  • 1917-1920 – Bolszym dietiam skazki (ros. ''Большим детям сказки). Zbiór opowiadań. Zawiera:
    • Iwany[3] (ros. Иваны)
    • Chriapało (ros. Хряпало)
    • Arapy (ros. Арапы)
    • Chałdiej (ros. Халдей)
    • Cerkiew Boża[4] (ros. Церковь божия)
    • Biaka i Kaka (ros. Бяка и Кака)
    • Czetwierg (ros. Четверг)
    • Ogniennoje A (ros. Огненное А)
    • Pierwaja skazka pro Fitu (ros. Первая сказка про Фиту)
    • Wtoraja skazka pro Fitu (ros. Вторая сказка про Фиту)
    • Trietja skazka pro Fitu'' (ros. Третья сказка про Фиту)
    • Posledniaja skazka pro Fitu'' (ros. Последняя сказка про Фиту)
  • 1920:
    • Mamaj (ros. Мамай)
    • Jaskinia (ros. Пещера)
    • O błażennom starce Pamwie Nieriestie... (ros. О блаженном старце Памве Нересте…)
  • 1921 - Ja bojus' (ros. Я боюсь)
  • 1923:
  • 1924:
    • Widienije (ros. Видение)
    • Burimie (ros. Буриме)
    • O czudie, proisszedszem w Piepielnuju Sriedu... (ros. О чуде, происшедшем в Пепельную Среду…)
    • Kratkaja istorija litieratury ot osnowanija i do ciego dnia (ros. Краткая история литературы от основания и до сего дня)
  • 1925:
    • Obszczestwo Poczetnych Zwonariej (ros. Общество Почетных Звонарей)
    • Diesiatiminutnaja drama (ros. Десятиминутная драма)
  • 1926 - Iks[5][6] (ros. Икс)
  • 1927 - Głos ma towarzysz Czurygin (ros. Слово предоставляется товарищу Чурыгину)
  • 1928 - Jola (ros. Ёла)
  • 1929:
    • Powódź (ros. Наводнение)
    • Muczeniki nauki (ros. Мученики науки)
    • Epitafii 1929 goda (ros. Эпитафии 1929 года)
  • 1934 - Czasy (ros. Часы)
  • 1935:
    • Lew (ros. Лев)
    • Wstriecza (ros. Встреча)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • 1922 – Ognie świętego Dominika[7] (ros. Огни святого Доминика)
  • 1925 – Obszczestwo Poczetnych Zwonariej (ros. Общество Почетных Звонарей)
  • 1926 – Pchła (ros. Блоха) - dramat na podstawie opowiadania Pchła Nikołaja Leskowa

Scenariusze[edytuj | edytuj kod]

  • 1936 – Na dnie (ros. На дне) - scenariusz na podstawie dramatu Na dnie[8] (ros. На дне) Maksima Gorkiego do filmu wyreżyserowanego przez Jeana Renoira

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku rosyjskim

Źródła w języku angielskim