Jewgienij Zamiatin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jewgienij Zamiatin
Portret autorstwa Borisa Kustodijewa, 1923
Portret autorstwa Borisa Kustodijewa, 1923
Imiona i nazwisko Jewgienij Iwanowicz Zamiatin
(ros. Евгений Иванович Замятин)
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1884
Imperium Rosyjskie Lebiedian
Data i miejsce śmierci 10 marca 1937
Francja Paryż
Zawód pisarz, krytyk, inżynier
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Alma Mater Politechnika Petersburska
Okres 1908–1937
Gatunki science fiction, publicystyka, satyra
Ważne dzieła My
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Jewgienij Zamiatin w Wikiźródłach
Wikicytaty Jewgienij Zamiatin w Wikicytatach

Jewgienij Iwanowicz Zamiatin (ros. Евгений Иванович Замятин; ur. 20 stycznia?/1 lutego 1884 w Lebiedianie, Imperium Rosyjskie - zm. 10 marca 1937 w Paryżu, Francja) – rosyjski pisarz science fiction, polityczny satyryk, krytyk i publicysta. Autor antyutopijnej powieści My, pierwowzoru Roku 1984 Orwella i Nowego, wspaniałego świata Huxleya.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 1 lutego (wg kalendarza juliańskiego 20 stycznia) 1884 w Lebiedianie (ówczesna gubernia tambowska, Imperium Rosyjskie, obecnie obwód lipiecki), 300 kilometrów na południe od Moskwy, w rodzinie prawosławnego księdza i nauczyciela, i pianistki. Prawdopodobnie urodził się z synestezją, ponieważ literom i dźwiękom przypisywał doznania innych zmysłów.

W latach 1893-1896 uczęszczał do gimnazjum w Lebiedianie, a potem do gimnazjum w Woroneżu, które ukończył w 1902 z najwyższymi ocenami. Przeniósł się do Petersburga, gdzie rozpoczął studia w nowo powstałym Instytucie Politechnicznym im. Piotra Wielkiego, na kierunku budowa okrętów. Studiował tam w latach 1902-1908. W tym czasie, w 1906 roku, stał się członkiem partii bolszewickiej oraz brał czynny udział w spotkaniach studentów na rzecz rewolucji, gdzie poznał swoją przyszłą żonę - Ludmiłę Nikołajewną Usową (1883–1965).

Latem 1905 roku był świadkiem powstania na pancerniku Potiomkin - jednym z symboli rewolucji 1905 roku w Rosji, podczas podróży powrotnej z Egiptu przez Odessę. W 1906 roku został po raz pierwszy aresztowany w Petersburgu i wydalony za nielegalne zameldowanie do Lebiedianu. Potajemnie powrócił w okolice miasta i zamieszkał niedaleko niego, na terenie administracyjnie należącym już do Wielkiego Księstwa Finlandii (które było wtedy częścią Imperium Rosyjskiego), by ukończyć studia.

W 1908 roku opuścił partię bolszewików. W tym samym roku zadebiutował opowiadaniem Odin (ros. Один). W 1910 roku rozpoczął swoją karierę jako wykładowca i inżynier budowy okrętów. Również w tym roku ukończył kolejne opowiadanie - Diewuszka (ros. Девушка).

W 1911 roku po raz drugi został wydalony z Petersburga za nielegalne zameldowanie - tym razem został zesłany do Lahti (wtedy sąsiadujący z ówczesną rosyjską stolicą, obecnie część miasta). W tym okresie powstają pierwsze nowele Zamiatina - Ujezdnoje (Уездное) i Na kuliczkach (На куличках), które przysporzyły mu sławę wśród znawców i krytyków literatury, a także innych pisarzy, m.in. Maksima Gorkiego.

W 1914 roku, już w trakcie I wojny światowej, występował z międzynarodowymi antywojennymi odczytami, za co był sądzony i zesłany do Kiemu. W marcu 1916 roku, po odbyciu kary, został oddelegowany do Anglii w celu uczestnictwa w budowie rosyjskich lodołamaczy w stoczniach w Newcastle upon Tyne, Glasgow i Sunderlandzie; dodatkowo przebywał też w Londynie. Był jednym z głównych konstruktorów lodołamacza Święty Aleksandr Newski, przemianowany po rewolucji październikowej na Lenin. Pobyt w tym kraju mocno wpłynął na kształt jego przyszłej powieści My i niektóre utwory o charakterze satyrycznym.

Powrócił do Rosji we wrześniu 1917 roku. W trakcie wojny domowej, pozostając uprzedzonym socjalistą, Zamiatin zaczął krytykować politykę bolszewików, w szczególności narastającą cenzurę na literaturę, poprzez satyrę polityczną wymierzoną w nich. W marcu 1919 roku, wraz z innymi działaczami na rzecz sztuki, m.in Aleksandrem Błokiem, Aleksiejem Remizowem, Razumnikiem Iwanowem-Razumnikiem i Kuźmą Pietrowem-Wodkinem, został aresztowany w czasie prowokacji robotników-członków partii socjalistyczno-rewolucyjnych w fabrykach w Piotrogrodzie.

W 1921 roku założył i kierował grupą młodych pisarzy - Bracia Serafiońscy. Członkami tej grupy byli m.in. Michaił Zoszczenko, Konstantin Fiedin, Wsiewołod Iwanow, Wieniamin Kawierin i Nikołaj Tichonow. Oprócz tego redagował gazety, wykładał sztukę pisania i edytował tłumaczenia na rosyjski utwory angielskich pisarzy, m.in. Jacka Londona, O. Henry'ego, Herberta George'a Wellsa.

Nagonka na pisarza rozpoczęła się w latach dwudziestych wraz z powstaniem powieści My. W 1923 roku przeszmuglowano manuskrypt powieści do wydawnictwa E. P. Dutton w Nowym Jorku, przetłumaczono na język angielski i wydano nakładem wydawnictwa w 1924 roku. W 1927 roku przeszmuglowano oryginalną wersję tekstu w języku rosyjskim do Marka Slonima - edytora tamizdatu, który wydał utwór w Pradze. Kopie tej wersji dalej były nielegalnie wwożone na teren ZSRR i rozpowszechniane przez samizdaty. Utwór nie przypadł do gustu władzom bolszewickim ze względu na sławę oraz satyryczny wydźwięk skierowany w politykę radziecką - z tego powodu Zamiatin dostał zakaz publikacji na terenie Rosji i wyrzucony ze Związku Pisarzy ZSRR (w 1934 roku został ponownie przyjęty do Związku Pisarzy ZSRR na rozkaz Józefa Stalina).

Dwukrotnie starał się o przymusową emigrację - w obu przypadkach politbiuro odrzuciło prośbę. Dopiero w 1931 roku za wstawiennictwem Józefa Stalina i Maksima Gorkiego wyjechał wraz z żoną za granicę do Paryża, Francji.

W 1935 roku, już jako emigrant, brał udział w antyfaszystowskim kongresie pisarzy w obronie kultury jako członek sowieckiej delegacji. Kontynuował karierę pisarską, zaczął pisać scenariusze do filmów wraz z Jacques Companeez.

Nagrobek Jewgenija Zamiatina i jego żony Ludmiły w Cimetière de Thiais w Paryżu

Zmarł na zawał serca 10 marca 1937 w Paryżu. Pochowany jest w Cimetière de Thiais (cmentarz w Thiais) w 21 dywizji, linia 5, mogiła 36.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • 1920My (Мы) - w Polsce wydana po raz pierwszy w 1989 przez Wydawnictwo Alfa, Warszawa
  • 1935Bicz Bożyj (Бич Божий) - powieść niedokończona

Nowele[edytuj | edytuj kod]

  • 1912Ujezdnoje (Уездное)
  • 1913Na kuliczkach (На куличках)
  • 1914Ałatyr´ (Алатырь)
  • 1917Ostrowitianie (Островитяне)
  • 1918Siewier (Север)
  • 1921Łowiec czełowiekow (Ловец человеков)

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • 1914-1917Skazki (Сказки)
  • 1917-1920Bolszym dietiam skazki (Большим детям сказки)
  • Jaskinia - zbiór wybranych opowiadań Zamiatina (m.in. Mamaj, Jaskinia), wydany w Polsce w 1993 przez Wydawnictwo „Łuk”, Białystok

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • 1922Ogni swiatogo Dominika (Огни святого Доминика)
  • 1925Obszczestwo Poczetnych Zwonariej (Общество Почетных Звонарей)
  • 1926Pchła (Błocha, Блоха) - dramat na podstawie opowiadania Pchła Nikołaja Leskowa

Scenariusze[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku rosyjskim

Źródła w języku angielskim