Wielkie Księstwo Finlandii

Storfurstendömet Finland Suomen suuriruhtinaskunta Великое княжество Финляндское Wielkie Księstwo Finlandii
← 1809–1917 →
Flaga Wielkiego Księstwa Finlandii
Język urzędowy	szwedzki, rosyjski, fiński
Stolica	Turku (do 1812) Helsinki (od 1812)
Ostatnia głowa państwa	Przewodniczący Parlamentu p.o. głowy państwa Johannes Lundson
Powierzchnia  • całkowita	360 000 km²
Liczba ludności (1850)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	1 636 900 4,5 osób/km²
Jednostka monetarna	rubel rosyjski (do 1860) marka fińska (od 1860)
Data powstania	29 marca 1809
Niepodległość	6 grudnia 1917
Multimedia w Wikimedia Commons

Wielkie Księstwo Finlandii (ros. Великое княжество Финляндское, łac. Magnus Ducatus Finlandiæ, szw. Storfurstendömet Finland, fin. Suomen suuriruhtinaskunta) – autonomiczne wielkie księstwo połączone unią personalną z Imperium Rosyjskim, wchodzące w jego skład. Wielkie Księstwo Finlandii istniało w latach 1809-1917. Głową państwa był cesarz rosyjski. W latach 1809-1812 stolicą było Turku, od 1812 roku Helsinki.

Historia

Wielkie Księstwo Finlandii powstało na skutek wydarzeń jakie miały miejsce na Półwyspie Skandynawskim na początku XIX wieku. Po pokoju w Tylży w 1807 roku wojska rosyjskie anektowały należące do Szwecji, Finlandię i Wyspy Alandzkie. Pokonane w wojnie z Rosją w 1809 roku Królestwo Szwecji uznało aneksję Finlandii i Wysp Alandzkich na mocy pokoju w Hamina. Jednocześnie zwołany przez cara Aleksandra I parlament fiński w Porvoo uznał władzę zwierzchnią cara rosyjskiego i nadał mu tytuł wielkiego księcia Finlandii.

Na mocy postanowień parlamentu w Porvoo utworzono unię personalną z Cesarstwem Rosyjskim i zagwarantowano Finom szeroką autonomię. Finlandia posiadała własny: parlament, rząd (Senat), sądownictwo, administrację, wojsko i granicę celną z Rosją. Monarchę w zastępstwie reprezentował jako namiestnik – generał-gubernator. W Petersburgu powołano ministerstwo ds. Finlandii.

W praktyce postanowienia z Porvoo wielokrotnie łamano. Dopiero po 1863 roku doszło do zmiany polityki władz rosyjskich. W 1863 roku zwołano pierwszą sesję parlamentu fińskiego. Zezwolono na upowszechnianie języka fińskiego i wprowadzono odrębny fiński system monetarny.

Po dojściu do władzy Aleksandra III ponownie podjęto próby ograniczenia autonomii Finlandii. Rozpoczęto proces rusyfikacji szkolnictwa i urzędów państwowych.

Po rewolucji 1905 roku zezwolono na reformę autonomii Wielkiego Księstwa Finlandii. W 1906 roku dokonano zmian ustrojowych m.in.: wprowadzono jednoizbowy, w pełni demokratyczny parlament (Eduskunta).

Wielkie Księstwo Finlandii ogłosiło niepodległość po wybuchu rewolucji październikowej w 1917 roku. 6 grudnia 1917 proklamowano suwerenne Królestwo Finlandii. Ogłoszenie niepodległości przez Finlandię doprowadziło do wojny domowej, w której stanęły przeciw sobie armie Białych i Czerwonych. W 1918 roku konflikt wewnętrzny wygrały siły opowiadające się za suwerennością kraju. W połowie 1919 roku w miejsce monarchii utworzono Republikę Finlandii.

Zobacz też

• Królestwo Kongresowe