Wielkie Księstwo Finlandii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Storfurstendömet Finland
Suomen suuriruhtinaskunta
Великое княжество Финляндское

Wielkie Księstwo Finlandii
Szwecja 18091917 Królestwo Finlandii
Flaga Wielkiego Księstwa Finlandii
Herb Wielkiego Księstwa Finlandii
Flaga Wielkiego Księstwa Finlandii Herb Wielkiego Księstwa Finlandii
Położenie Wielkiego Księstwa Finlandii
Język urzędowy szwedzki, rosyjski, fiński
Stolica Turku (do 1812)
Helsinki (od 1812)
Ustrój polityczny monarchia
Ostatnia głowa państwa Przewodniczący Parlamentu p.o. głowy państwa[1][2] Johannes Lundson
Status terytorium autonomia
Zależne od Imperium Rosyjskie
Powierzchnia
 • całkowita

360 000 km²
Liczba ludności (1850)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

1 636 900
4,5 osób/km²
Jednostka monetarna rubel rosyjski (do 1860)
marka fińska (od 1860)
Data powstania 29 marca 1809
Niepodległość 6 grudnia 1917
Mapa Wielkiego Księstwa Finlandii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wielkie Księstwo Finlandii (ros. Великое княжество Финляндское, łac. Magnus Ducatus Finlandiæ, szw. Storfurstendömet Finland, fiń. Suomen suuriruhtinaskunta) – autonomiczne wielkie księstwo, połączone unią personalną z Imperium Rosyjskim i wchodzące w jego skład. Istniało w latach 1809-1917. Głową państwa był wielki książę, którym był każdorazowo cesarz rosyjski. W latach 1809-1812 stolicą było Turku, od 1812 roku Helsinki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wielkie Księstwo Finlandii powstało na skutek wydarzeń, jakie miały miejsce na Półwyspie Skandynawskim na początku XIX wieku. Po pokoju w Tylży w 1807 roku Armia Imperium Rosyjskiego anektowała należącą do Szwecji Finlandię i Wyspy Alandzkie. Pokonane w wojnie z Rosją w 1809 roku Królestwo Szwecji uznało ich aneksję na mocy pokoju w Hamina. Jednocześnie zwołany przez cara Aleksandra I parlament fiński w Porvoo uznał władzę zwierzchnią cara rosyjskiego i nadał mu tytuł wielkiego księcia Finlandii.

Na mocy postanowień parlamentu w Porvoo utworzono unię personalną z Imperium Rosyjskim i zagwarantowano Finom szeroką autonomię. Finlandia posiadała własny parlament, rząd (Senat), sądownictwo, administrację, wojsko i granicę celną z Rosją. Monarchę reprezentował generał-gubernator jako namiestnik. W Petersburgu powołano ministerstwo ds. Finlandii.

W praktyce postanowienia z Porvoo wielokrotnie łamano. Dopiero po 1863 roku doszło do zmiany polityki władz rosyjskich. W 1863 roku zwołano pierwszą sesję parlamentu fińskiego. Zezwolono na upowszechnianie języka fińskiego i wprowadzono odrębny fiński system monetarny.

Po dojściu do władzy Aleksandra III ponownie podjęto próby ograniczenia autonomii Finlandii. Rozpoczęto proces rusyfikacji szkolnictwa i urzędów państwowych.

Po rewolucji 1905 roku zezwolono na reformę autonomii Wielkiego Księstwa Finlandii. W 1906 roku dokonano zmian ustrojowych, m.in. wprowadzono jednoizbowy, w pełni demokratyczny parlament (Eduskunta).

Wielkie Księstwo Finlandii ogłosiło niepodległość po wybuchu rewolucji październikowej w 1917 roku. 6 grudnia 1917 proklamowano suwerenne Królestwo Finlandii. Ogłoszenie niepodległości przez Finlandię doprowadziło do wojny domowej, w której stanęły przeciw sobie armie Białych i Czerwonych. W 1918 roku konflikt wewnętrzny wygrały siły, opowiadające się za suwerennością kraju. W połowie 1919 roku w miejsce monarchii utworzono Republikę Finlandii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Countries F
  2. ostatnią osobą używającą tytułu Wielkiego Księcia Finlandii, był car Rosji Mikołaj II Romanow (abdykował 15 marca 1917), teoretycznie przysługiwał też jego następcy Michałowi II który jednak 16 marca 1917 zrezygnował z tronu