Klon nagi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Klon nagi
Acer glabrum 4809.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina mydleńcowate
Rodzaj klon
Gatunek klon nagi
Nazwa systematyczna
Acer glabrum Torr.
Ann. Lyceum Nat. Hist. New York 2:172. 1828[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty
Roślina owocująca

Klon nagi (Acer glabrum Torr.) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), sklasyfikowany w sekcji Glabra rodzaju klon (Acer)[3]. Małe drzewo lub krzew występujący naturalnie na terenach górskich w zachodniej części Ameryki Północnej. W Europie rzadko uprawiany w kolekcjach.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Klon nagi występuje w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Jego zasięg obejmuje w Stanach Zjednoczonych południową Alaskę, Nebraskę, Kolorado, Idaho, zachodnią Montanę, Oregon, Waszyngton, Wyoming, Nowy Meksyk, północną Kalifornię, Nevadę, Utah. W Kanadzie występuje zaś w prowincji Alberta i Kolumbii Brytyjskiej[2]. W Polsce jest rzadko spotykany. Można go obejrzeć między innymi w arboretum w Rogowie i w Kórniku[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew o wyprostowanych pędach zwykle poniżej 3 m wysokości lub małe drzewo o średnicy pnia do 20 cm, osiągające do 8 m wysokości[4], rzadko do 13 m[3]. Korona jest wąska, tworzona przez wąskie i wyraźnie wznoszące się konary. Wszystkie części rośliny są nagie. Kora jest cienka, czerwonobrązowa[4]. Młode pędy mają barwę czerwoną, dwuletnie są ciemnoczerwone lub czarniawe[3].
Liście
Osiągają 6–12 cm długości. Są 3–5 klapowe, zmiennego kształtu, choć zawsze wyraźnie trójdzielne, czasem nawet trójlistkowe. Brzegi mają podwójnie piłkowane, z klapami wniesionymi do góry. Nasada liścia jest sercowata. Wiosną liście są z wierzchu intensywnie zielone i błyszczące, od spodu są matowe, blado sinozielone. Latem tracą swój połysk, a jesienią przebarwiają się na jaskrawo żółtą barwę[3], pomarańczową lub purpurową[5]. Liście są nagie lub rzadko i krótko, gruczołowato owłosione[5].
Kwiaty
Męskie lub żeńskie występują na różnych bądź tych samych roślinach. Drobne, żółto-zielone kwiaty zebrane są po kilka (mniej niż 10) w niewielkie, gęste baldachogrona[6]. Kwitnienie następuje równocześnie z rozwinięciem liści. Niewielkie działki i płatki korony są żółtawozielone[5].
Owoce
Owocami są skrzydlaki, ze skrzydełkami ułożonymi względem siebie pod kątem ostrym (45°[6] do 80°[3]). Mierzą 2-3 cm długości, skrzydełka mają do 1 cm szerokości. Orzeszki są wypukłe, na wierzchu pomarszczone, szybko brązowieją[3]. Utrzymują się na roślinie do jesieni[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek odporny na mróz – rośnie w strefach mrozoodporności od 3B do 7B. Występuje przeważnie w górach do wysokości 2800 m n.p.m.[6]. Na zachodnich obszarach Ameryki Północnej pojawia się na wilgotnych terenach – w niewielkich kanionach, w dolinach rzek i na stokach, położonych na wysokości 1200-1800 m n.p.m., zaś na południu kontynentu do 2700 m n.p.n[7]. Rośnie zwykle pojedynczo lub w niewielkich skupiskach. Często spotykany jest wzdłuż strumieni górskich, u podnóża urwisk i stromych zboczy[4], zwykle na stanowiskach cienistych, bogatych w azot[5].

Gleba, na której rośnie jest zazwyczaj cienka, żwirowa, jałowa o odczynie kwaśnym lub obojętnym[4]. Klon nagi należy do drzew wolnorosnących[8]. Najczęściej rośnie w towarzystwie olszy zielonej, brzóz, topoli osikowej i świdwośliw[4]. Niekiedy współwystępuje wraz z iglastymi[7]. Pojawia się w lukach w drzewostanie, na zrębach, w miejscach zarastających w wyniku sukcesji pierwotnej. Dobrze odrasta z odrostów po ścięciu pnia. Zarastając luki i poręby utrudnia rozwój światłolubnych gatunków iglastych[5].

Drewno klonu nagiego jest ciężkie, twarde. Ma wyraźny rysunek przyrostów rocznych barwy od białawej do jasnobrązowej[4].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Klon nagi nadaje się uprawy. Nasiona, zebrane jesienią, powinny być przechowywane w szczelnie zamkniętych naczyniach w chłodnym miejscu. Okres ich przechowywania nie może przekraczać 2 lat. Odsetek wzrastających w warunkach hodowlanych drzew z posianych nasion wynosi 80%. W warunkach naturalnych zaś odsetek ten wynosi 75%. Nasiona, posiane od razu po zebraniu jesienią, wzrastają na wiosnę. Mogą również być poddane stratyfikacji w piasku lub torfie nie dłużej niż 120 dni przy temperaturze 0-3°С. Głębokość dołka podczas zasiewu powinna wynosić 4-5 cm[7].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się 6 odmian tego gatunku[2][9]:

  • A. glabrum var. diffusum (Greene) Smiley (syn. subsp. diffusum (Greene) A.E.Murray) – wschodnia Kalifornia, Nevada, Utah,
  • A. glabrum var. douglasii (Hook.) Dippel (syn. subsp. douglasii (Hook.) Wesm.) – od południowej Alaski do stanów Waszyngton i Idaho na południu,
  • A. glabrum var. glabrum (syn. subsp. glabrum) – Góry Skaliste, od stanu Montana do stanu Nowy Meksyk,
  • A. glabrum var. greenei Keller – środkowa Kalifornia,
  • A. glabrum var. neomexicanum (Greene) Kearney & Peebles (syn. subsp. neomexicanum (Greene) A.E.Murray) – Nowy Meksyk,
  • A. glabrum var. torreyi (Greene) Smiley (syn. subsp. torreyi (Greene) A.E.Murray) – północna Kalifornia.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek nie ma zastosowania komercyjnego[4]. Rzadko uprawiany jest w kolekcjach, do Europy sprowadzony ok. 1882, na ziemiach polskich uprawiany od ok. 1935[3].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. 2,0 2,1 2,2 Acer glabrum (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), Agricultural Research Service. [dostęp 2009-12-21].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste A-B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991. ISBN 8301101350.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Department of Northern Affairs and National Resources Forestry Branch: Native Trees of Canada. Ottawa: Bulletin No. 61, 1956.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Acer glabrum (ang.). E-Flora BC: Electronic Atlas of the Plants of British Columbia. [dostęp 2010-01-06].
  6. 6,0 6,1 6,2 A. glabrum Torr. (ang.). Jepson Flora Project, University of California. [dostęp 2009-12-21].
  7. 7,0 7,1 7,2 Клен. [dostęp 2009-12-31].
  8. Internetowa Baza Roślin Acer glabrum Torr.. [dostęp 2009-12-31].
  9. PLANTS Profile for Acer glabrum (Rocky Mountain maple). [dostęp 2009-12-31].