Klon nagi
| Klon nagi | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | mydleńcowce |
| Rodzina | mydleńcowate |
| Rodzaj | klon |
| Gatunek | klon nagi |
| Nazwa systematyczna | |
| Acer glabrum Torr. Ann. Lyceum Nat. Hist. New York 2:172. 1828[2] |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Klon nagi (Acer glabrum Torr.) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), sklasyfikowany w sekcji Glabra rodzaju klon (Acer)[3]. Małe drzewo lub krzew występujący naturalnie na terenach górskich w zachodniej części Ameryki Północnej. W Europie rzadko uprawiany w kolekcjach.
Spis treści |
Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]
Klon nagi występuje w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Jego zasięg obejmuje w Stanach Zjednoczonych południową Alaskę, Nebraskę, Kolorado, Idaho, zachodnią Montanę, Oregon, Waszyngton, Wyoming, Nowy Meksyk, północną Kalifornię, Nevadę, Utah. W Kanadzie występuje zaś w prowincji Alberta i Kolumbii Brytyjskiej[2]. W Polsce jest rzadko spotykany. Można go obejrzeć między innymi w arboretum w Rogowie i w Kórniku[3].
Morfologia[edytuj]
- Pokrój
- Krzew o wyprostowanych pędach zwykle poniżej 3 m wysokości lub małe drzewo o średnicy pnia do 20 cm, osiągające do 8 m wysokości[4], rzadko do 13 m[3]. Korona jest wąska, tworzona przez wąskie i wyraźnie wznoszące się konary. Wszystkie części rośliny są nagie. Kora jest cienka, czerwonobrązowa[4]. Młode pędy mają barwę czerwoną, dwuletnie są ciemnoczerwone lub czarniawe[3].
- Liście
- Osiągają 6–12 cm długości. Są 3–5 klapowe, zmiennego kształtu, choć zawsze wyraźnie trójdzielne, czasem nawet trójlistkowe. Brzegi mają podwójnie piłkowane, z klapami wniesionymi do góry. Nasada liścia jest sercowata. Wiosną liście są z wierzchu intensywnie zielone i błyszczące, od spodu są matowe, blado sinozielone. Latem tracą swój połysk, a jesienią przebarwiają się na jaskrawo żółtą barwę[3], pomarańczową lub purpurową[5]. Liście są nagie lub rzadko i krótko, gruczołowato owłosione[5].
- Kwiaty
- Męskie lub żeńskie występują na różnych bądź tych samych roślinach. Drobne, żółto-zielone kwiaty zebrane są po kilka (mniej niż 10) w niewielkie, gęste baldachogrona[6]. Kwitnienie następuje równocześnie z rozwinięciem liści. Niewielkie działki i płatki korony są żółtawozielone[5].
- Owoce
- Owocami są skrzydlaki, ze skrzydełkami ułożonymi względem siebie pod kątem ostrym (45°[6] do 80°[3]). Mierzą 2-3 cm długości, skrzydełka mają do 1 cm szerokości. Orzeszki są wypukłe, na wierzchu pomarszczone, szybko brązowieją[3]. Utrzymują się na roślinie do jesieni[5].
Biologia i ekologia[edytuj]
Gatunek odporny na mróz – rośnie w strefach mrozoodporności od 3B do 7B. Występuje przeważnie w górach do wysokości 2800 m n.p.m.[6]. Na zachodnich obszarach Ameryki Północnej pojawia się na wilgotnych terenach – w niewielkich kanionach, w dolinach rzek i na stokach, położonych na wysokości 1200-1800 m n.p.m., zaś na południu kontynentu do 2700 m n.p.n[7]. Rośnie zwykle pojedynczo lub w niewielkich skupiskach. Często spotykany jest wzdłuż strumieni górskich, u podnóża urwisk i stromych zboczy[4], zwykle na stanowiskach cienistych, bogatych w azot[5].
Gleba, na której rośnie jest zazwyczaj cienka, żwirowa, jałowa o odczynie kwaśnym lub obojętnym[4]. Klon nagi należy do drzew wolnorosnących[8]. Najczęściej rośnie w towarzystwie olszy zielonej, brzóz, topoli osikowej i świdwośliw[4]. Niekiedy współwystępuje wraz z iglastymi[7]. Pojawia się w lukach w drzewostanie, na zrębach, w miejscach zarastających w wyniku sukcesji pierwotnej. Dobrze odrasta z odrostów po ścięciu pnia. Zarastając luki i poręby utrudnia rozwój światłolubnych gatunków iglastych[5].
Drewno klonu nagiego jest ciężkie, twarde. Ma wyraźny rysunek przyrostów rocznych barwy od białawej do jasnobrązowej[4].
Uprawa[edytuj]
Klon nagi nadaje się uprawy. Nasiona, zebrane jesienią, powinny być przechowywane w szczelnie zamkniętych naczyniach w chłodnym miejscu. Okres ich przechowywania nie może przekraczać 2 lat. Odsetek wzrastających w warunkach hodowlanych drzew z posianych nasion wynosi 80%. W warunkach naturalnych zaś odsetek ten wynosi 75%. Nasiona, posiane od razu po zebraniu jesienią, wzrastają na wiosnę. Mogą również być poddane stratyfikacji w piasku lub torfie nie dłużej niż 120 dni przy temperaturze 0-3°С. Głębokość dołka podczas zasiewu powinna wynosić 4-5 cm[7].
Zmienność[edytuj]
Wyróżnia się 6 odmian tego gatunku[2][9]:
- A. glabrum var. diffusum (Greene) Smiley (syn. subsp. diffusum (Greene) A.E.Murray) – wschodnia Kalifornia, Nevada, Utah,
- A. glabrum var. douglasii (Hook.) Dippel (syn. subsp. douglasii (Hook.) Wesm.) – od południowej Alaski do stanów Waszyngton i Idaho na południu,
- A. glabrum var. glabrum (syn. subsp. glabrum) – Góry Skaliste, od stanu Montana do stanu Nowy Meksyk,
- A. glabrum var. greenei Keller – środkowa Kalifornia,
- A. glabrum var. neomexicanum (Greene) Kearney & Peebles (syn. subsp. neomexicanum (Greene) A.E.Murray) – Nowy Meksyk,
- A. glabrum var. torreyi (Greene) Smiley (syn. subsp. torreyi (Greene) A.E.Murray) – północna Kalifornia.
Zastosowanie[edytuj]
Gatunek nie ma zastosowania komercyjnego[4]. Rzadko uprawiany jest w kolekcjach, do Europy sprowadzony ok. 1882, na ziemiach polskich uprawiany od ok. 1935[3].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Acer glabrum (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), Agricultural Research Service. [dostęp 2009-12-21].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste A-B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991. ISBN 8301101350.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Department of Northern Affairs and National Resources Forestry Branch: Native Trees of Canada. Ottawa: Bulletin No. 61, 1956.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Acer glabrum (ang.). E-Flora BC: Electronic Atlas of the Plants of British Columbia. [dostęp 2010-01-06].
- ↑ 6,0 6,1 6,2 A. glabrum Torr. (ang.). Jepson Flora Project, University of California. [dostęp 2009-12-21].
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Клен. [dostęp 2009-12-31].
- ↑ Internetowa Baza Roślin Acer glabrum Torr.. [dostęp 2009-12-31].
- ↑ PLANTS Profile for Acer glabrum (Rocky Mountain maple). [dostęp 2009-12-31].
