Alberta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alberta
Jezioro Moraine w Parku Narodowym Banff
Jezioro Moraine w Parku Narodowym Banff
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: Fortis et Liber (pol. Silny i wolny)
Państwo  Kanada
Stolica Edmonton
Data powstania 1905
akces do Konfederacji Kanady jako 10. prowincja
Kod ISO 3166-2 CA-AB
Premier Dave Hancock
Gubernator porucznik Donald Ethell
Powierzchnia 661 848 km²
Populacja (2006)
• liczba ludności

3 410 000
• gęstość 5,1 os./km²
Nr kierunkowy 403, 780
Kod pocztowy AB T
Strefa czasowa UTC -7
Języki urzędowe język angielski
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba Senat 6
Liczba Izba Gmin 28
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Ziemia 55°00′00,0″N 115°00′00,0″W/55,000000 -115,000000Na mapach: 55°00′00,0″N 115°00′00,0″W/55,000000 -115,000000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Kanada

Albertaprowincja Kanady. Alberta graniczy z następującymi prowincjami: od zachodu z Kolumbią Brytyjską, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Północno-Zachodnimi na północy i ze stanem USA Montana od południa.

Nazwa Alberta odnosząca się wcześniej do dystryktu Alberta została wybrana dla upamiętnienia księżniczki Louise Caroline Alberta Windsor, czwartej córki królowej Wiktorii.

Struktura polityczna[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z zasadami organizacji prowincji w Kanadzie, władze ustawodawczą sprawuje Zgromadzenie Legislacyjne Alberty (Legislative Assembly of Alberta), a władzę wykonawczą rząd Alberty na czele z premierem. Przedstawicielem głowy państwa monarchy Kanady jest gubernator porucznik Lieutenant Governor of Alberta.

Gubernator porucznik Alberty[edytuj | edytuj kod]

Gubernator porucznik jest przedstawicielem Elżbiety II, monarchy Kanady w prowincji. Choć gubernator mianowany jest przez monarchę, następuje to automatycznie po rekomendacji premiera Alberty. Gubernator zatwierdza i rozwiązuje Zgromadzenie (parlament) oraz powołuje i odwołuje gabinet ministerialny. Funkcje te z reguły są czysto honorowe i ceremonialne, choć teoretycznie może on wpływać na kształt polityki prowincjonalnej. Ale w przypadku kryzysów rządowych i niemożliwości osiągnięcia większości parlamentarnej decyzja gubernatora ma decydujące znaczenie przez wyrażenie zgody lub odmowy na rozwiązanie Zgromadzenia lub powołanie nowego gabinetu rządowego.

Parlament Alberty[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenie Legislacyjne ( Legislative Assembly of Alberta) składa się obecnie z 83 deputowanych Members of Legislative Assembly w skrócie MLA. Wybierani są oni w 83 jednomandatowych okręgach wyborczych. Partia zdobywająca większość w parlamencie tworzy rząd prowincjonalny, a jej przewodniczący zostaje premierem Alberty. Druga partia w parlamencie otrzymuje status oficjalnej opozycji.

W obecnej kadencji Zgromadzenia miejsca w parlamencie podzielone są następująco:

Progressive Conservative Party of Alberta – 60
Wild Rose Party of Alberta - 17
Liberal Party of Alberta – 5
New Democratic Party – 4

Po dane historyczne na temat składu parlamentów zobacz Zgromadzenie Legislacyjne Alberty

Rząd Alberty[edytuj | edytuj kod]

Edmonton
Calgary

Rząd Alberty składa się z szeregu ministerstw i agencji zajmujących się całością spraw będących w gestii prowincji.

  • Ministry of Aboriginal Affairs and Northern Development – Ministerstwo do spraw Indiańskich i rozwoju terenów północnych
  • Ministry of Agriculture, Food and Rural Development – Ministerstwo rolnictwa, gospodarki żywnościowej i rozwoju terenów wiejskich.
  • Ministry of Children's Services – Ministerstwa opieki nad dziećmi.
  • Ministry of Community Development – Ministerstwo samorządów społecznych.
  • Ministry of Economic Development – Ministerstwo rozwoju gospodarczego.
  • Ministry of Energy – Ministerstwo energetyki.
  • Ministry of Environment – Ministerstwo ochrony środowiska.
  • Ministry of Finance – Ministerstwo finansów.
  • Ministry of Gaming – Ministerstwo gier liczbowych.
  • Ministry of Government Services – Ministerstwo usług rządowych.
  • Ministry of Health and Wellness – Ministerstwo zdrowia.
  • Ministry of Human Resources and Employment – Ministerstwo pracy i spraw socjalnych.
  • Ministry of Infrastructure – Ministerstwo infrastruktury prowincjonalnej.
  • Ministry of Innovation and Science – Ministerstwo nauki i rozwoju.
  • Ministry of International and Intergovernmental Relations – Ministerstwo do spraw kontaktów z zagranicą i rządami innych prowincji.
  • Ministry of Justice and Attorney General – Ministerstwo sprawiedliwości i prokurator generalny.
  • Ministry of Learning – Ministerstwo edukacji.
  • Ministry of Municipal Affairs – Ministerstwa spraw komunalnych.
  • Ministry of Revenue – Ministerstwo skarbu prowincjonalnego.
  • Ministry of Seniors – Ministerstwo do spraw ludzi starszych.
  • Solicitor General – Ministerstwo bezpieczeństwa wewnętrznego.
  • Ministry of Sustainable Resource Development – Ministerstwo zasobów naturalnych.
  • Ministry of Transportation – Ministerstwo transportu.

Premier Alberty[edytuj | edytuj kod]

Premier Alberty jest szefem rządu prowincjonalnego w Albercie. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w parlamencie. Jeśli z jakiś powodów, w czasie trwania sesji parlamentu przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, zgodnie z obowiązującą procedurą westminsterską gubernator powołuje na funkcje premiera nowego lidera partii rządzącej.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Kolej nad Athabaską, niedaleko jeziora Brûlé.

Albertę można podzielić na trzy geograficznie zróżnicowane obszary:

  • Góry Skaliste (część Kordylierów): wysokie i strzeliste góry rozciągające się południkowo wzdłuż zachodniej granicy prowincji. Zbocza w dolnych partiach porośnięte są sosnowymi lasami, zaś wyższe składają się ze skał i piargów. W górach skalistych znajduje się duża ilość trudno dostępnych dolin. Najwyższymi szczytami znajdujących się w Albercie są:
Athabaska – 4151 m
Robson Peak – 3954 m
Fyel – 3603 m
  • Preria: niemal płaskie i pozbawione drzew obszary, oryginalnie porośnięte wysoką trawą, dziś używane jako wysokiej jakości pola orne lub pastwiska.
  • Tereny północne: zalesione oraz bagniste, posiadające typowe cechy tajgi.

Wody śródlądowe[edytuj | edytuj kod]

Choć udział wód śródlądowych w powierzchni całkowitej Albert wynosi nieco poniżej 3%, to z wyjątkiem jej południowych obszarów, jej teren może być uznany za dobrze nawodniony. W Górach Skalistych biorą swój początek liczne potoki, które zasilają system większych rzek przecinających nizinną część prowincji. Do największych z nich należą Athabaska, Beaver, Hay, Milk River, North Saskatchewan, South Saskatchewan, Peace, Red Deer, Slave. Do największych jezior należą Jezioro Athabaska leżące na granicy z Saskatchewan, Małe Jezioro Niewolnicze, Bistcho, Claire.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat w Albercie kształtowany jest przez dwa czynniki – bliskość wysokich gór o ukształtowaniu południkowym oraz brak naturalnej zapory oddzielającej teren od arktycznej części kontynentu. Drugi fakt powoduje srogie i mroźne zimy. Obecność wysokich gór powoduje istnienie wiatrów halnych zwanych tam chinook wind. Wiatry te potrafią przynieść gwałtowne zmiany pogody ze wzrostami temperatury do kilkanaście stopni w skali Celsjusza w czasie zaledwie kilku godzin.

Ze względu na dużą rozciągłość południkową Alberty, występują w niej trzy strefy klimatyczne.

  • W strefie południowej panuje klimat umiarkowany. Raczej ciepłe, a nawet upalne lata i mroźne zimy z temperaturami średnimi od -8,9 °C do -9,8 °C.
  • W strefie środkowej ze względu na mniejszy wpływ wiatrów halnych klimat ma charakter ustabilizowany. Względnie ciepłe lata i mroźne zimy z średnimi temperaturami -12,1 °C.
  • W strefie północnej panuje klimat subarktyczny. Chłodne lata i bardzo mroźne zimy z średnimi temperaturami -13,8 °C.

Zasoby naturalne[edytuj | edytuj kod]

Obok doskonałej ziemi ornej największym bogactwem Alberty są bogate pokłady piasków bitumicznych (północna część prowincji, okolice Fortu McMurray) a w przeszłości ropy naftowej (południowa część prowincji, okolice miasta Black Diamond) i węgla kamiennego. 58% powierzchni prowincji jest zalesione.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Alberta Highway 2 – najważniejszy szlak komunikacyjny w prowincji

Współcześnie najistotniejszą dziedziną gospodarki Alberty jest uzyskiwanie i przetwarzanie ropy naftowej i gazu ziemnego. W latach 80. ub. wieku nastąpiło powolne wyeksploatowanie starszych zasobów ropy naftowej w okolicach Calgary (Black Diamond i Turner Valley). W ostatnich latach skierowano się na eksploatacje ciężkiego oleju z tzw. złóż oil/tar sands[1], co powoduje poważne obciążenia ekologiczne dla północnej Alberty[2][3]. Dziedzina ta decyduje o sile gospodarki prowincjonalnej, lecz także uzależnia ją od wahań cen na światowych rynkach.

Do pozostałych dziedzin gospodarki Alberty należą:

  • Rolnictwo – głównie produkcja zbóż i hodowla bydła. Całkowity areał ziemi uprawnej w Albercie wynosi ponad 20 milionów hektarów. Alberta wytwarza 22% całej produkcji rolnej Kanady. W 2001 całkowity dochód rolnictwa Alberty wyniósł 8,3 miliarda dolarów.
  • Leśnictwo i przemysł drzewny – rocznie wycinanych jest ok. 23 milionów metrów sześciennych drewna. Całkowity dochód przemysłu drzewnego wynosi ok. 4 miliardów dolarów.
  • Górnictwo węglowe – obok ropy naftowej i gazy ziemnego, węgiel kamienny jest najważniejszych zasobem naturalnym prowincji.
  • Energetyka – w Albercie generowane jest 80% całej produkcji energii w Kanadzie. Większość pochodzi z elektrowni węglowych.
  • Telekomunikacja – Alberta dobrze rozbudowaną infrastrukturę telekomunikacyjną. Ma najwyższą średnią w wyposażeniu gospodarstw domowych w sprzęt telekomunikacyjny w całej Kanadzie. Według danych z 2001 99% gospodarstw posiada telefon, 51% telefon komórkowy, 63% komputer i 65% dostęp do Internetu. W usługach telekomunikacyjnych zatrudnienie znajduje 17 tysięcy pracowników. Telekomunikacja generuje roczny dochód 5,8 miliarda dolarów.
  • Turystyka – w Albercie znajduje się ponad 300 parków prowincjonalnych i wiele ośrodków wypoczynkowych i rekreacyjnych. Przemysl i resorty turystyczne skupione sa głównie w Górach Skalistych oraz na wschodzie w okolicach Drumheller. W turystyce pracuje ponad 100 tysięcy osób. Ta dziedzina gospodarki generuje roczny dochód 5,2 miliarda dolarów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Alberta powstała w 1905 wraz z jej wydzieleniem z Terytoriów Północno-Zachodnich. Historia jej terenów jest jednak dużo starsza. Najpierw przez tysiące lat była terenem migracji i tworzenia się kultur indiańskich, a następnie od połowy XVIII w. teren eksploracji łowieckich i handlowych kompanii, najpierw francuskiej La Compagnie du Nord, potem brytyjskich Północno-Zachodniej i Kompanii Zatoki Hudsona. Od 1867, daty przyłączenia wszystkich terenów będących po zarządem kompanii do Konfederacji Kanady, tereny Alberty zwane wtedy dystrykt Alberta, wchodzi w okres gwałtownej kolonizacji. W ciągu niespełna czterdziestu lat ludność regionu z niewiele ponad tysiąca osób wzrosła do niemal 400 tysięcy. Wobec tego, Rząd Federalny zdecydował o przekształceniu rejonu w samodzielną prowincję. W ciągu stu lat swej historii prowincja, przechodząc przez politycznie burzliwe okresy, z kraju typowo rolniczego stała się nowoczesnym, bogatym i prężnym rejonem Kanady.

Przypisy

Zobacz hasło Alberta w Wikisłowniku