Alaska

Alaska
State of Alaska
Flaga stanowa Alaski Pieczęć stanowa Alaski
Przydomek: The Last Frontier Ostatnia rubież
Dewiza: North to the Future
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Juneau
Język urzędowy	brak
Mieszkańcy	Alaskan
Gubernator	Sean Parnell
Największe miasto	Anchorage
Powierzchnia  • ogółem  • lądowa  • wodna  • % wodna	na 1. miejscu 1 717 854 km² 1 481 347 km² 236 507 km² 13,77 %
Szerokość Długość Wzniesienie  • najwyższe  • średnie  • najniższe	2380 km 1300 km   6194 m 3060 m 0 m
Szerokość geograficzna	54°40'N do 71°50'N
Długość geograficzna	130°W do 173°E
Populacja (2000)	na 48. miejscu 626 932
Gęstość (2000)	na 50. miejscu 0,42 os./km²
Wejście do Unii  • kolejność  • data	49 3 stycznia 1959
Strefa czasowa Czas letni	UTC-9:00 UTC-8:00
ISO 3166-2	US-AK
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Alaska

Ten artykuł jest częścią serii: Polityka stanu Alaska Gubernator Sean Parnell Legislatura Izba Reprezentantów Senat Delegacja do Kongresu Sąd Najwyższy Podział administracyjny Polityka USA Wikiprojekt Polityka

Alaska (wymowa:/əˈlæskə/) – stan USA w północno-zachodniej części Ameryki Północnej, będący eksklawą Stanów Zjednoczonych. Graniczy od wschodu z Kanadą, a od zachodu przez Cieśninę Beringa z Rosją. Dominują góry i wyżyny; szczyt Mount McKinley (6194 m n.p.m.) jest najwyższym punktem Ameryki Północnej; liczne stożki wulkaniczne. Do terytorium należą też Aleuty. Ma największą powierzchnię spośród wszystkich stanów USA.

Geografia

Powierzchnia stanu górzysta. Na południu góry Alaska z najwyższym szczytem Ameryki Północnej – McKinley (6194 m n.p.m.), Góry Świętego Eliasza (Góra Św. Eliasza, 5489 m n.p.m.), Góry Wrangla (Mt Bona, 5044 m n.p.m.), na północy Góry Brooksa (Michelson, 2816 m n.p.m.). W środkowej części stanu płaskowyż rozcięty dolinami rzek. Wzdłuż wybrzeża niziny. Linia brzegowa bardzo dobrze rozwinięta. Liczne półwyspy (Alaska, Kenai) i przybrzeżne wyspy (Aleuty, Archipelag Aleksandra, Kodiak, Nunivak, Wyspa Św. Wawrzyńca, Wyspy Pribyłowa). Obszar aktywny sejsmicznie. Wiele szczytów gór to czynne (m.in. Pavlof, Iliamna) i wygasłe wulkany.

Klimat

W części południowej – umiarkowany chłodny; na Dalekiej Północy – subpolarny; zakres zmian temperatury powietrza w ciągu roku: od -71 °C w zimie do +5 °C w lecie. Zima trwa 9 miesięcy, jest więc długa i bardzo mroźna; w czasie jej trwania wieją silne wiatry osiągające prędkość do 100 km/h, występują również burze śnieżne charakterystyczne dla strefy tundry.

Główne rzeki

• Jukon
• Kuskokwim

Roślinność

W głębi lądu tajga i tundra, w zasięgu oddziaływania Prądu Alaskańskiego iglaste lasy deszczowe strefy umiarkowanej. Topole, olchy, wierzby.

Ważniejsze szczyty

Dane obejmują 20 szczytów i wierzchołków położonych powyżej 4400 m n.p.m., na podstawie informacji portalu www.peakbagger.com

• McKinley (Denali), 6194 m n.p.m., 63°04′09″N 151°00′23″W , najwyższy punkt Ameryki Północnej, pierwsze wejście: 7 czerwca 1913 – Walter Harper, Henry Karstens, Hudson Stuck i Robert Tatum
• Archdeacons Tower, ~6000 m, 63°04′24″N 151°01′14″W , leży w odległości 870 m (kierunek WNW) od głównego wierzchołka McKinley
• McKinley (wierzchołek północny), 5934 m, 63°05′51″N 151°00′23″W , leży w odległości 2,8 km (kierunek NNE) od Archdeacons Tower, pierwsze wejście: 1910 – Pete Anderson, Billy Taylor
• Peak 18735, 5710 m, 63°05′52″N 151°02′29″W , leży w odległości 1,8 km na zachód od McKinley-North Peak
• Góra Świętego Eliasza (Mount Saint Elias, Boundary Peak 186), 5489 m, 60°17′34″N 140°55′51″W , pierwsze wejście: 31 lipca 1897 – Luigi Amedeo di Savoia d'Abruzzi
• Peak 17400, ~5330 m, 63°05′12″N 150°57′16″W , leży w odległości 2,9 km (kierunek ESE) od McKinley-North Peak
• Mount Foraker (główny szczyt), 5304 m, 62°57′37″N 151°23′59″W , leży w odległości 23,0 km (kierunek WSW) od Archdeacons Tower, pierwsze wejście: 10 sierpnia 1934 – T. G. Joe Brown, Charles S. Houston, Chychele Waterston
• Mount Foraker (wierzchołek południowy), 5124 m, 62°56′49″N 151°24′32″W , leży w odległości 1,6 km (kierunek SSW) od głównego wierzchołka Mount Foraker
• Mount Bona, ~5060 m, 61°23′08″N 141°44′58″W , leży w odległości 80,0 km (kierunek WNW) od Mount Lucania, pierwsze wejście: 2 lipca 1930 – Allen Carpé, Adolphus Warburton Moore, Andrew Taylor
• Mount Foraker (wierzchołek południowo-zachodni), ~5060 m, 62°57′18″N 151°26′36″W , leży w odległości 1,8 km (kierunek WNW) od pd. wierzchołka Mount Foraker
• Mount Blackburn, 4996 m, 61°43′54″N 143°26′14″W , leży w odległości 97,6 km (kierunek WNW) od Mount Bona
• Mount Blackburn (wierzchołek południowo-wschodni), 4964 m, 61°43′31″N 143°23′33″W , leży w odległości 2,5 km (kierunek ESE) od głównego wierzchołka Mount Blackburn
• Sanford (wulkan), 4949 m, 62°12′47″N 144°07′45″W , leży w odległości 64,8 km (kierunek NW) od Mount Blackburn
• West Buttress, 4886 m, 63°04′37″N 151°05′37″W , leży w odległości 3,5 km (kierunek SW) od Peak 18735
• Peak 15800, ~4845 m, 63°02′48″N 150°57′59″W , leży w odległości 1,4 km (kierunek NNE) od South Buttress
• South Buttress, 4842 m, 63°02′06″N 150°58′36″W , leży w odległości 4,1 km (kierunek SSE) od głównego wierzchołka McKinley
• Mount Bona (wierzchołek zachodni), 4773 m, 61°22′51″N 141°47′12″W , leży w odległości 2,1 km (kierunek WSW) od głównego wierzchołka Mount Bona
• Mount Churchill, 4766 m, 61°25′09″N 141°42′55″W , leży w odległości 4,2 km (kierunek NNE) od Mount Bona
• East Buttress, 4490 m, 63°03′37″N 150°55′47″W , leży w odległości 2,4 km (kierunek NE) od Peak 15800
• Browne Tower, 4450 m, 63°06′08″N 150°55′54″W , leży w odległości 2,1 km (kierunek NNE) od Peak 17400

Demografia

Alaska ma 609 050 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

• język angielski – 87,01%,
• języki eskimo-aleuckie – 4,63%,
• język hiszpański – 2,54%,
• język tagalog – 1,43%,
• język koreański – 0,96%,
• inne języki indiańskie – 0,63%

Główne miasta

• Anchorage
• Fairbanks
• Juneau
• Sitka
• Kenai

Religia

• Chrześcijaństwo – 69,0%
  • Protestantyzm (różne odłamy) – 47,0%
  • Katolicyzm – 14,0%
  • Prawosławie – 3,0%
  • Mormoni – 4,0%
• Islam – 1,0%
• Hinduizm – < 0,5%
• Pozostałe religie oraz ateiści – 30%

Do największych grup religijnych w 2010 roku, należały:

• Kościół katolicki: 50,866 wiernych
• Protestantyzm bez denominacyjny: 38,070
• Mormoni: 32,170
• Południowa Konwencja Baptystów: 19,891
• Kościół Prawosławny w Ameryce: 12,652
• Zbory Boże: 10,261
• Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce: 9,642
• Kościół Episkopalny: 7,234
• Zjednoczony Kościół Metodystyczny: 5,585

Dewiza

"North to the Future" (Przez Północ do przyszłości)

Przydomek

• "The Last Frontier" – Ostatnia granica (Ostatnia rubież)

• "The Great Land" – Wielki Stan

Symbole

• pardwa
• świerk sitkajski
• niezapominajka

Historia

Sprzedaż Alaski

W drugiej połowie XIX w. należące do Rosji tereny Alaski zostały odsprzedane Stanom Zjednoczonym. Traktat został podpisany po długich negocjacjach w nocy z 29 na 30 marca 1867 roku. Transakcję wartą 7 milionów 200 tys. dolarów zawarł w imieniu Rosji baron Edward de Stoeckl, a w imieniu USA William Seward, który już dużo wcześniej zabiegał o zakup tych terenów. Traktat został ratyfikowany przez Izbę Reprezentantów dopiero 14 lipca 1868 roku.

Kalendarium

• 1640 – odkrycie Alaski przez żeglarzy hiszpańskich.
• 1732 – okręt rosyjski wysłany przez dowódcę ekspedycji wojskowej Pawłuckiego (z pochodzenia Polaka) w czasie przejścia przez Cieśninę Beringa obserwuje brzeg Alaski, potwierdzając bliskość Azji i Ameryki.
• 1741 (15 i 16 lipca) – pierwsza morska ekspedycja naukowa pod dowództwem duńskiego badacza w służbie Rosji Vitusa Beringa i Rosjanina Aleksieja Czirkowa.
• 1784 – pierwsza kolonia założona przez rosyjskich handlarzy futer na wyspie Kodiak.
• 1799 – założenie przez Rosjan osady Sitka na Wyspie Baranowa, która od początku swojego istnienia aż do roku 1906 była stolicą Alaski.
• 1799-1867 – teren Alaski pod administracją Kompanii Rosyjsko-Amerykańskiej.
• 1867 (30 marca) – sprzedaż Alaski przez cara Imperium Rosyjskiego Aleksandra II Stanom Zjednoczonym za 7 mln 200 tys. dolarów; jednym z pierwszych amerykańskich urzędników federalnych Alaski został Polak, Włodzimierz Krzyżanowski.
• 1896 – George Carmack, Skookum Jim i Dawson Charlie odkryli złoto nad rzeką Klondike.
• 1897 – początek wielkiej "gorączki złota" wywołanej wiadomością o tonie złota przywiezionej na pokładzie parowca z Alaski do portu Seattle w stanie Waszyngton.
• 1912 – ustanowienie Terytorium Alaski.
• 1958 (9 lipca) – największe zanotowane dotąd tsunami na świecie - megatsunami w zatoce Lituya.
• 1959 (3 stycznia) – wejście Alaski do Unii (jako 49 stanu).
• 1976 - rząd decyduje o zniesieniu podatków i wprowadzeniu dywidend.

System polityczny

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Alaski, złożona z Izby Reprezentantów i Senatu. Na czele władzy wykonawczej stoi gubernator, wybierany w wyborach bezpośrednich na czteroletnią kadencję.

Przemysł i bogactwa naturalne

Eksploatuje się ropę naftową (jedne z największych złóż na świecie), gaz ziemny, złoto, platynę, rudy miedzi, cyny, niklu, uranu. Zakłady przemysłu petrochemicznego, drzewnego, papierniczego. Rozwinięta hodowla reniferów, lisów, a także leśnictwo, myślistwo i rybołówstwo (połów łososi i śledzi). Komunikacja gł. na południu stanu: samochodowa (fragment Drogi Panamerykańskiej – Alaska Highway), kolejowa, lotnicza. Liczne rurociągi. Główne porty morskie: Valdez, Seward, Sitka. Wojskowe bazy lotnicze.

Uniwersytety i wyższe uczelnie

• University of Alaska

Podział administracyjny

Podział administracyjny stanu Alaska.

Amerykański stan Alaska dzieli się na 19 okręgów (ang. borough). Występują dwa rodzaje jednostek terytorialnych:

• okręg (ang. borough),
• okręg niezorganizowany (ang. unorganized borough).

Obecnie zostało utworzonych 18 okręgów oraz 1 okręg typu niezorganizowanego. Okręg niezorganizowany dodatkowo został podzielony przez United States Census Bureau na 11 tzw. obszarów spisu powszechnego (ang. census area) w celu łatwiejszego przeprowadzenia badań statystycznych.

Sześciu okręgom nadano status skonsolidowanych miast-okręgów (ang. consolidated city-borough): Anchorage, Haines, Juneau, Sitka, Wrangell i Yakutat.

Dla stanu Alaska kod Federal Information Processing Standard to liczby 02.

Linki zewnętrzne

• Dywidendy dla mieszkańców (ang.)
• Alaska Pictures (ang.)
• Mapa fizyczna Alaski (ang.)

Zobacz też

• Gorączka złota nad Klondike