Kompania Moskiewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kompania Moskiewskaangielska spółka akcyjna, powstała 18 grudnia 1551 roku w Londynie z inicjatywy grupy kupców zainteresowanych handlem z krajami Dalekiego Wschodu, a przede wszystkim z „Cathayem”, jak w Europie nazywano Chiny.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Pomysłodawcą był kupiec z Bristolu, Robert Thorne, entuzjasta dotarcia do Chin z wykorzystaniem przejścia północno-wschodniego wiodącego wzdłuż wybrzeży Skandynawii, północnej Rosji, Syberii ku Pacyfikowi. Na czele spółki stanął znany żeglarz Sebastian Cabot, w latach 1500 i 1509 poszukiwacz przejścia północno-zachodniego. Cabot był wprawdzie za stary, by poprowadzić nową wyprawę, ale jego wiedza i doświadczenie uznano za przydatne.

Spółka nosiła w przeciągu swego istnienia wiele nazw: Company of Merchant Adventurers, Merchant Adventurers of England for the Discovery of Lands, Territories, Isles, Dominions and Seignories Unknown, Mystery and Company of Merchant Venturers for the Discovery of Regions, Dominions, Islands and Places Unknown. Tuż przed swoją likwidacją nosiła nazwę Russia Company.

Tereny, wzdłuż których miała posuwać się planowana wyprawa odkrywcza, znana była miejscowym ludom, jednak wiedza ta nie docierała do Europy, a skandynawscy żeglarze i rybacy strzegli swych sekretów. Dlatego postanowiono wybrać do ekspedycji odpowiednio wzmocnione statki i doświadczonych ludzi. Na czele wyprawy stanął sir Hugh Willoughby, czołowym statkiem dowodził Stephen Borough, a głównym pilotem mianowano Richarda Chancellora.

Pierwsza wyprawa[edytuj | edytuj kod]

Trzy statki opuściły ujście Tamizy w lecie 1553 roku, opłynęły Skandynawię, ale za Nordkappem zostały rozdzielone przez sztorm. Willoughby pożeglował dalej na wschód, dotarł do Nowej Ziemi, ale pola lodowe zmusiły go do zawrócenia. Znalazł przystań w jednej z zatok półwyspu Kola, lecz nikt z załogi nie przeżył ciężkiej, polarnej zimy. Tymczasem statek Borougha z Chancellorem na pokładzie skierował się na południe, pokonał wolne od lodów Morze Białe i zakotwiczył w ujściu Dwiny, gdzie angielscy żeglarze założyli faktorię handlową (dzisiejszy Archangielsk). Na wieść o przybyciu Anglików car Iwan IV Groźny zaprosił ich do Moskwy, gdzie zawarto pierwsze umowy o wymianie handlowej. Latem 1554 r. Anglicy wrócili nad Dwinę i do Londynu.

Nawiązanie kontaktów uznane zostało za ogromny sukces, a spółka, nazywana od tej chwili Muscovy Company, objęta została w roku 1555 protektoratem królewskim i otrzymała wyłączność na handel z Rosją. W rok później Chancellor udał się ponownie do Moskwy dla zacieśnienia stosunków, ale w drodze powrotnej stracił życie u wybrzeży Szkocji.

Wymiana angielskich tekstyliów na rosyjskie futra rozwijała się pomyślnie. W roku 1561 przedstawiciel kompanii Anthony Jenkinson udał się Wołgą na południe, dotarł do niedawno (w 1556 roku) zdobytego przez Rosjan Astrachania, a następnie przez burzliwe Morze Kaspijskie do Persji, gdzie został przyjęty na dworze szacha w Kazwinie, ale żadnego porozumienia nie zdołał zawrzeć. Podobnie nieudanymi okazały się następne wyprawy do Persji podejmowane w latach 1564-1580.

Dalsze poszukiwania[edytuj | edytuj kod]

Poszukiwaniem drogi do Azji zajął się w 1556 r. Borough, któremu udało się dotrzeć do Nowej Ziemi i wyspy Wajgacz, ale wejście na Morze Karskie okazało się całkowicie zablokowane przez lody. Po powrocie do Londynu Borough złożył relację z wyprawy, po wysłuchaniu której Anglicy zniechęcili się do penetracji Przejścia Północno-Wschodniego na kilka dziesięcioleci.

W roku 1580 drogę na wschód próbowało otworzyć dwóch doświadczonych żeglarzy – Arthur Pet i Charles Jackman, ale i im nie udało się dotrzeć dalej niż dotarł Borough. W 1607 r. kompania wynajęła innego żeglarza Henry’ego Hudsona, który wybrał trasę odmienną przez Spitsbergen, ale i jego zatrzymał lód. W drodze powrotnej odkrył Wyspę Niedźwiedzią. Jego raport o licznych stadach wielorybów stał się przyczynkiem do powstania brytyjskiego przemysłu wielorybniczego, w którym kompania miała marginalny udział.

Podczas drugiej wyprawy w roku 1608 Hudson dotarł do Karskich Wrót, ale ponownie utknął w polach lodowych.

Podsumowanie[edytuj | edytuj kod]

Niezależnie od nieosiągnięcia swego głównego celu, Kompania Moskiewska była wielkim i nowatorskim przedsięwzięciem. Przede wszystkim była pierwszą spółką akcyjną w Anglii, wzorem dla następnych tego typu zamierzeń. Handel z Rosją przynosił znaczne dochody i trwał przez stulecia, z jedyną przerwą w latach 1646-1660, kiedy to angielscy kupcy nie mieli prawa wstępu do cesarstwa. Ostatecznie działalność kompanii ustała w roku 1917.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Carl Waldman i Jon Cunningham, Encyclopedia of Exploration Vol.2, New York 2004, ISBN 0-8160-4678-6.