Kruszczyk siny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kruszczyk siny
Epipactis purpurata flowers.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj kruszczyk
Gatunek kruszczyk siny
Nazwa systematyczna
Epipactis purpurata Sm.
pub. 1828
Synonimy

Epipactis sessilifolia (Peterm) (1844)
Epipactis violacea (Dur.-Duq.) (1846)

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Kruszczyk siny (Epipactis purpurata Sm.) – gatunek byliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w Europie Środkowej, w tym w Polsce.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zasięg gatunku obejmuje Europę Środkową na zachodzie sięgając Anglii i wschodniej Hiszpanii, na południu południowych Włoch i Rumunii, na północy Danii i północno-wschodniej Polski. Odrębne podgatunki są endemitami na południowych krańcach Półwyspu Bałkańskiego i rejonu Kaukazu[2].

W Polsce gatunek występuje głównie w Polsce północnej i południowej, znacznie rzadziej w części środkowej. Największe zgromadzenie stanowisk znajduje się w pasie Karpat (m.in. Bieszczady, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Niski), na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, Wyżynie Śląskiej, Roztoczu, na odcinku dolnej Wisły i Odry. Do najliczniejszych populacji należą stanowiska na Wzgórzach Trzebnickich, gdzie najliczniejsza populacja (licząca ponad 600 pędów) objęta jest ochroną Natura 2000 jako Wzgórza Warzęgowskie[3]. Chroniony w kilku parkach narodowych, m.in. (Ojcowski, Gorczański, Magurski)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga 
Mocna, prosta, obła, do 120 cm wysokości.
Liście 
4-10 jajowatolancetowatych lub wąskolancetowatych, ostrych, sinych liści długości 2-10 cm i szerokości 0,5-5 cm.
Kwiaty 
Duże, szeroko otwarte, zebrane w gęsty, rozpierzchły, cylindryczny kwiatostan długości 5-30 cm. Przysadki lancetowate, ostre, długości 20-35 mm. Szypułka skręcona, długości 3-4 mm. Zalążnia wąskostożkowata, owłosiona, długości 6-9 mm. Obie części warżki zrośnięte nieruchomo. U nasady epichilu 2-3 gładkie guzki. Zewnętrzne płatki okwiatu jajowatolancetowate, ostre, owłosione z zewnątrz, długości 9-12 mm i szerokości 4-5 mm. Wewnętrzne płatki okwiatu o podobnym kształcie, nagie, długości 7-10 mm i szerokości 3-4 mm. Prętosłup bladoróżowy, długości 3-4 mm. Pyłkowiny żółte[5].
Owoc 
Do 15 mm długości.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, geofit. Kwitnie od lipca do września, z czego optimum kwitnienia przypada na początek sierpnia. Preferuje stanowiska cieniste, rzadziej jasne. Nigdy w pełnym słońcu. Gatunek ten potrafi rosnąć w miejscach na tyle cienistych, iż żadna inna roślina nie jest w stanie tam wegetować [6]. Takson charakterystyczny dla środkowoeuropejskich lasów grądowych a także buczyn. Rośnie na glebach żyznych (eutroficznych), próchniczych, najczęściej wilgotnych i zasobnych w węglan wapnia.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[7] w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R).

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
  2. Helmut Baumann, Siegfried Kunkele, Richard Lorenz: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 97-99. ISBN 978-83-7073-698-9.
  3. http://terraflora.vot.pl/articles.php?article_id=216
  4. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2
  5. Szlachetko D. L. Storczyki. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2001. ISBN 83-7073-339-5.
  6. http://terraflora.vot.pl/articles.php?article_id=216
  7. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.