Lęgniowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lęgniowce
Water mold.JPG
Systematyka
Supergrupa Chromalveolata
Królestwo protisty
Typ Oomycota
Arx
Pilzkunde: 16 (1967)
Gromada Oomycetes
G.Winter
Rabenh. Krypt.-Fl., Edn 2 (Leipzig) 1(1.1): 32 (1880)
Synonimy

Peronosporomycetes M.W.Dick, 2001, Öomycetes G.Winter, 1897, emend. Dick, 1976, Pseudofungi Cavalier-Smith 1989

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Lęgniowce, grzybopodobne lęgniowe, dawniej grzyby lęgniowe (Oomycota) – grzybopodobne organizmy eukariotyczne, zaliczane do królestwa protistów (dawniej do grzybów). Odżywiają się martwymi szczątkami organicznymi albo pasożytują na innych organizmach. Mają ciało zbudowane z komórczakowatych strzępek. Takson o różnej randze w różnych systemach; typ (gromada) Oomycota lub gromada (klasa) Oomycetes. Znane jest 500–800 gatunków[1].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Grzybopodobne organizmy tworzące pleśń. Plecha o budowie syfonalnej, czyli komórczakowatej o rurowatym kształcie, bez przegród poprzecznych. Strzępki mogą się rozgałęziać. Ściana komórkowa zawiera celulozę[2] i inne glukany. Plechy lęgniowców zwykle są diploidalne, a ich gametangia - haploidalne[3].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak grzyby, lęgniowce odżywiają się osmotroficznie[4].

Wiele gatunków żyje w wodzie (także w morzach), część na lądzie. Część gatunków żyje wolno, saprotroficznie, część pasożytniczo, wywołując pleśniawki lub innego typu choroby. Do chorób, wywoływanych przez lęgniowce, należą: zaraza ziemniaczana (Phytophthora infestans), mączniak rzekomy tytoniu (niebieska pleśń, Peronospora tabacina), mączniak rzekomy winorośli (Plasmopara viticola), zgorzel korzeni siewek (Pythium debaryanum)[2], dżuma racza (Aphanomyces astaci)[1] i in. Wśród gospodarzy pasożytniczych lęgniowców znanych jest 56 rodzin roślin okrytonasiennych (w większości z szeroko rozumianych dwuliściennych). Porażające rośliny lęgniowce wytwarzają strzępki żyjące międzykomórkowo, które wnikają do komórek przez ssawki. Często zakażają rośliny przez ich aparaty szparkowe. Częstsze jest u nich rozmnażanie przez zarodniki, które wymaga wilgoci. Jako pasożyty bezwzględne, z nielicznymi wyjątkami nie są w stanie utrzymać się w kulturach hodowlanych. Niektóre drobne lęgniowce, np. z rodzaju Olpidiopsis, pasożytują również na grzybach, glonach i innych lęgniowcach, inne zaś na zwierzętach. Wśród gatunków wodnych od pasożytnictwa częstszy jest saprotrofizm[3].

Wyjątkowo u grupy Rhipidiales obligatoryjne jest oddychanie na drodze fermentacji[3].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Rozmnażanie wegetatywne przez zoospory, powstające przez wydzielenie się jednojądrowego fragmentu cytoplazmy. Zoospory mają po dwie nierówne wici, z których krótsza jest pokryta mastygonemami i zwrócona ku przodowi. U roztoczki mogą powstawać dwa typy zoospor o podobnej, ale nieco odmiennej budowie. Zoospory niektórych gatunków pozbawione są wici, z kolei u niektórych gatunków pasożytniczych hydrochorycznie lub anemochorycznie roznoszone są całe sporangia. U niektórych gatunków zarodnie wykształcają się w postaci przypominającej konidia[2].

Rozmnażanie płciowe na drodze oogamii. Występują zarówno rodzaje obupłciowe (np. Saprolegnia), jak i rozdzielnopłciowe (np. Achlya), rzadziej wyłącznie żeńskie (Basidiophora). Z Podczas tworzenia komórek jajowych w lęgniach (oogoniach) zanika większość powstałych jąder, a pozostałe otaczane są cytoplazmą, tworząc kuliste jaja. Plemnie (anterydia) nie uwalniając gamet przylegają dzięki chemotropizmowi do lęgni i wypuszczając strzępki zapładniające wrastają w nią. Dopiero wówczas dochodzi do zapłodnienia (kariogamii). Zygoty otaczają się grubą osłoną i po okresie spoczynkowym kiełkują. Następnie powstaje nowa plecha, która niedługo potem wytwarza sporangia. U niektórych gatunków zygota od razu kiełkuje w postaci zoospor[2]. Zygoty lęgniowców nazywane bywają oosporami[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Lęgniowce historycznie zaliczane były do grzybów. W czasach, gdy grzyby zaliczano do roślin, lęgniowce w randze rzędu Oomycetales zaliczano do klasy glonowców[2]. Następnie, w systemach o większej liczbie królestw biologicznych włączano je do królestwa grzybów jako gromadę Oomycota (grzyby lęgniowe) zawierającą tylko jedną klasę Oomycetes (lęgniaki)[5] lub do królestwa protistów (tam włączając je do nieformalnej grupy protistów grzybopodobnych).

We współczesnych systemach taksonomicznych lęgniowce są włączane jako klad Peronosporomycetes do kladu stramenopili w supergrupie Chromalveolata[6] lub jako typ Pseudofungi do infrakrólestwa Heterokonta w królestwie Chromista[7].

Lęgniowce tradycyjnie dzielono na dwie grupy (o różnych rangach w zależności od systemu od rodziny Saprolegniaceae i Peronosporaceae po podgromadę Saprolegniomycetidae i Peronosporomycetidae). Nieco dokładniej zaś w następujący sposób, zgodnie z botanicznym nazewnictwem jednostek systematycznych[5]:

W nowszych systemach podział przedstawia się tak[8]:

Rzędy te mogą być łączone w następujące podgromady[4]:

  • Rhipidiomycetidae
  • Saprolegniomycetidae
  • Albuginomycetidae
  • Peronosporomycetidae

W dawnych systemach lęgniowce wykazujące cechy typowe dla roślin (obecność celulozy, skład substancji zapasowych, elementy budowy komórki, uwicione pływki) i grzybów (osmotrofizm, budowa strzępkowa, ślady chityny) bywały uważane za ogniwo pośrednie między glonami a grzybami. Obecnie uważa się, że podobieństwo do grzybów jest jedynie powierzchowne. Lęgniowce mają bardzo wiele cech wspólnych z pozostałymi stramenopilami, przy czym nie jest jasne, czy oddzieliły się od pozostałych linii przed pozyskaniem chloroplastów (na drodze wtórnej endosymbiozy), czy już po tym, tracąc chloroplasty ponownie[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 J. W. Deacon: Fungal biology. Blackwell, 2006. ISBN 978-1-4051-3066-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Richard Harder: Systematyka. W: Botanika: podręcznik dla szkół wyższych. Eduard Strasburger (red.), J. Mądalski, O. Kostecka-Mądalska (tłum.). Wyd. 2 pol. według 28 oryg. Warszawa: PWRiL, 1967.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Gregory Michael Mueller, Gerald F. Bills, Mercedes S. Foster: Biodiversity of fungi: inventory and monitoring methods. Elsevier, 2004. ISBN 0-12-509551-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 Otmar Spring, Marco Thines: Molecular Techniques for Classification and Daignosis of Plant Pathogenic Oomycota. W: Molecular Identification of Fungi. Youssuf Gherbawy, Kerstin Voigt (red.). Springer, 2010. DOI:10.1007/978-3-642-05042-8. ISBN 978-3-642-05041-1.
  5. 5,0 5,1 Jerzy Szweykowski: Dodatek. Grzyby. W: Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1993. ISBN 83-214-0140-6.
  6. Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson i in. The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists. „Journal of Eukaryotic Microbiology”. 52 (5), s. 399–451, 2005. International Society of Protistologists. doi:10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x (ang.). 
  7. Thomas Cavalier-Smith. Only six kingdoms of life. „Proc. R. Soc. Lond. B”. 271. s. 1251–1262. doi:10.1098/rspb.2004.2705 (ang.). 
  8. Phylum Oomycota. W: Catalogue of Life : 2009 Annual Checklist [on-line]. [dostęp 2010-05-17].