Limes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzymskiego systemu umocnień. Zobacz też: Granica (matematyka).
Rekonstrukcja wieży obserwacyjnej w okolicach Rheinbrohl

Limes (łac. droga, droga graniczna, w późniejszym okresie także granica) – w literaturze współczesnej oznacza systemy rzymskich umocnień granicznych wznoszonych na krańcach imperium szczególnie narażonych na najazdy.

Termin pochodzi od nazwy drogi rozdzielającej działki ziemi, winnice, pola wyznaczane przez miedzę lub inne oddzielające struktury; oznaczał także drogę w znaczeniu abstrakcyjnym (ang. way), Drogę Mleczną (łac. limes candidus)[1]

System tych umocnień swoją rolę spełniał głównie w wiekach I-IV, miejscami także w V wieku. Oparty o naturalne przeszkody: wielkie rzeki jak Ren czy Dunaj – broniony był przez umocnione castra stacjonujących w pobliżu legionów w sile od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy mieczy.

Duże obozy castra, uzupełniane były twierdzami castella oraz wznoszonymi w regularnych odległościach wieżami burgi. Na terenach pozbawionych naturalnych przeszkód wznoszono kamienne mury, wały ziemne, fosy i częstokoły, łącząc punkty strażnicze w ciąg umocnień.

Szczególne formy instalacji wojskowych na granicach cesarstwa rzymskiego to m.in. tak zwane fossatum w Afryce Północnej. W prowincji Mauretania Tingitana podstawowym elementem umocnień granicznych był głęboki rów (fossa).

Za wyjątkowe można również uznać przypadki budowy systemów służących obronie i wczesnemu ostrzeganiu daleko poza faktycznymi granicami Imperium Romanum. Z taką sytuacją mamy do czynienia w południowo-zachodniej części Krymu (starożytna Tauryda). Oddziały rzymskie pochodzące z prowincji Mezja Dolna (Moesia Inferior) wzniosły tam forty (castella) oraz wieże obserwacyjne otoczone murem i fosą (burgi). Taki system złożony z kilku wież i najprawdopodobniej jednego fortu rzymskie wojsko wybudowało na granicach Chersonezu Taurydzkiego. Było to wówczas niezależne miasto-państwo (polis) sprzymierzone z Rzymem. W latach 2000-2007 ekspedycja Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego odsłoniła na peryferiach współczesnego Sewastopola pozostałości dwóch wież datowanych na II-III w.n.e. Trwają poszukiwania kolejnych elementów tego systemu umocnień.

Najważniejsze limites antyczne[edytuj | edytuj kod]

Poza powyższymi umocnione zostały także:

  • granica wschodnia od Zatoki Akaba po rzekę Tygrys, dla obrony przed atakami Partów, a potem Persów,
  • bagienne tereny zamykające od południa obszar senackiej prowincji Africa (na terenie dzisiejszej Tunezji), zwanej spichlerzem Rzymu, wobec zagrożenia najazdami koczowników pustynnych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W. Gebert, Limes. Untersuchungen zur Erklärung des Vortes und seiner Anwendung, Bonner Jahrbücher Bd. 119, No. 2, 1910, 158-205.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]