Ren

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wodospad na Renie koło Szafuzy
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Ren
Ren
Ren w Düsseldorfie
Lokalizacja Europa
 Niemcy
 Szwajcaria
 Liechtenstein
 Austria
 Francja
 Holandia
Źródło  Szwajcaria Jezioro Toma (Alpy)
2345 m n.p.m.
46°37′57″N 8°40′20″E/46,632500 8,672222
Ujście  Holandia Morze Północne
Delta Renu i Mozy
0 m n.p.m.
51°58′52″N 4°04′54″E/51,981111 4,081667
Długość 1233[1][a] km
Powierzchnia zlewni 224 400[potrzebne źródło][a] km²
Największe dopływy Reuss, Limmat, Aare, Murg, Lauter, Neckar, Mozela, Ahr, Men, Lahn, Sieg, Ruhra, Lippe
Średni przepływ 2300 m³/s Rees
mapa
Bieg rzeki z zaznaczonymi odcinkami
Bieg rzeki z zaznaczonymi odcinkami
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Europy
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Ren w Wikisłowniku

Ren (fr. Rhin, niem. Rhein, nid. Rijn, ret. Rein) – jedna z najdłuższych rzek w Europie, licząca 1233 km[a], w tym 865 km w Niemczech[2] Ren wypływa z Alp Szwajcarskich (gdzie ma swoje źródło), przez Jezioro Bodeńskie, dalej na północ tworząc granicę między Francją a Niemcami. Ren uchodzi poprzez Deltę Renu i Mozy do Morza Północnego na zachód od Rotterdamu w Holandii.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rzeki pochodzi od protoindoeuropejskiego rdzenia reie-, oznaczającego "poruszać się, płynąć"[3], który jest również podstawą takich słów jak polskie rzeka czy angielskie river. Podobną etymologię ma m.in. rzeka Reno we Włoszech.

Miasta nad Renem[edytuj | edytuj kod]

Nad Renem leżą m.in. Konstancja, Bazylea, Strasburg, Karlsruhe, Spira, Wormacja, Mannheim, Ludwigshafen am Rhein, Wiesbaden, Moguncja, Koblencja, Bonn, Kolonia, Düsseldorf, Duisburg, Arnhem, Utrecht, Rotterdam.

Zlewnia Renu[edytuj | edytuj kod]

Obecne opracowania podają powierzchnię zlewni Renu na 224 400 km²[potrzebne źródło], wcześniejsze źródła szacowały ją na 252 000 km²[2]

Szerokość Renu[edytuj | edytuj kod]

  • przed ujściem Aare: 100 m[2]
  • później: 200 m[2]
  • przed Moguncją (Mainz): 500 m[2]
  • w środkowym biegu pomiędzy 115 a 330 metrów[2]
  • przy granicy z Holandią: 400 m[2], w czasie przypływu nawet do 1 km[2]

Przepływ Renu[edytuj | edytuj kod]

  • przed Jeziorem Bodeńskim: 230 m³/s[2]
  • na wodospadzie Rheinfall:
    • Średni przepływ letni: 600 m³/s[4]
    • Średni przepływ zimowy: 250 m³/s[4]
  • przed Bazyleą: 1060 m³/s[2]
  • w Rees: 2300 m³/s[5]

Natura[edytuj | edytuj kod]

Rezerwat przyrody Taubergiessen
Altrheinärme pomiędzy Germersheim a Speyer

tarasie zalewowym Renu na północny-zachód od Fryburga Bryzgowijskiego znajdują się lasy łęgowe. Zamieszkuje je wiele rzadkich roślin i zwierząt[2].
W górach Kaiserstuhl występują murawy kserotermiczne z ciepłolubnymi gatunkami storczyków. Występuje tam też jaszczurka zielona, chociaż jej naturalne siedlisko to rejon Morza Śródziemnego[2].
W górskich rejonach górnego Renu występuje klimat łagodny. Występują tam migdały i kasztany.
Po "wyprostowaniu rzeki" pomiędzy Germersheim a Speyer utworzyły się starorzecza, zwane po niemiecku Altrheinarme (Stary Ren). Dzisiaj w rejonach miejscowości Rees (miasto) i Xanten są unikatowe w skali kraju podmokłe lasy[2]. Są one siedliskiem lęgowym i zimowym ptactwa wodnego, szczególnie dla mergusów, kaczek i łabędzi. Tereny te są również popularne wśród kajakarzy i wędkarzy oraz są zabezpieczeniem jako teren zalewowy na wypadek powodzi[2].

Bieg rzeki[edytuj | edytuj kod]

Od źródła do Jeziora Bodeńskiego[edytuj | edytuj kod]

Tablica informacyjna w miejscu źródła Renu z napisem: "ŹRÓDŁO RENU. 1320 km do ujścia."
Mapa z rzeką od źródła do Jeziora Bodeńskiego.
Vorderrhein

Ren wypływa z jeziora Toma (niem. Tomasee) w Alpach Szwajcarskich, w kantonie Gryzonia, w pobliżu wsi Reichenau. Jezioro to leży niedaleko na północ od szczytu Piz Badus (2928 m n.p.m.)[6]. Początkowo, po wypłynięciu z jeziora jako Vorderrhein (vor der Rhein - dosł. przed Renem) biegnie równoleżnikowo na wschód z lekkim odchyleniem na północ. Pierwsza wioska znajduje się 5 km poniżej przełęczy Oberalppasses[6]. Dalej płynie przez Disentis i Ilanz, gdzie łączy się z Valser Rhein. W Bonaduz do rzeki dołącza Hinterrhein (Hinter Rhein - dosł. tylny Ren), wypływający z lodowca Paradies. Od Reichenau, jako Alpenrhein (dosł. Ren Alpejski), biegnie przez rynny polodowcowe do Chur i kieruje się na północ gdzie wpada do Jeziora Bodeńskiego[2]. Wcześniej przez około 25 kilometrów rzeka stanowi granicę pomiędzy Liechtenstein i Szwajcarią.

Bieg górny[edytuj | edytuj kod]

Ren w okolicach Bingen.

Ren po wypłynięciu z Jeziora Bodeńskiego kieruje się w kierunku zachodnim jako Hochrhein (Wysoki Ren), przepływa przez 21-metrowy, największy w Europie wodospad Rheinfall i łączy się z rzeką Aare, która podwaja jego średni przepływ do średnio 1000 m³/s.
Na granicy szwajcarsko-niemieckiej, tuż za Bazyleą Ren skręca na północ i przez jakieś 30-40 km wije się przez Nizinę Górnoreńską[2]. Odcinek ten, od Bazylei, aż do Karlsruhe jest też naturalną i polityczną granicą pomiędzy Niemcami a Francją. To na tym odcinku do renu wpadają dwa z największych dopływów Renu: Neckar w Mannheim, oraz Men we Frankfurcie.

Bieg środkowy[edytuj | edytuj kod]

Dolina środkowego Renu

Po przekroczeniu Alp, Ren meandruje na północ, gdzie napotyka biegnące na linii wschód – zachód pasmo Reńskich Gór Łupkowych. Rzeka wcina się w przeszkodę, rzeźbiąc w niektórych miejscach ponad 300-metrowe klify. W Bingen nad Renem rzeka zapoczątkowuje swój bieg przez Dolinę Środkowego Renu[2]. Dolina ciągnie się aż do Bonn, a jej 65-kilometrowy odcinek pomiędzy Bingen a Koblencją znany jako przełom Renu słynny jest z licznych zabytków średniowiecznej architektury świeckiej i sakralnej, winnic i zamków. Ten krajobraz kulturowy Oberes Mittelrheintal został wpisany w 2002 na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Koło Koblencji do renu uchodzi - z lewej - Mozela oraz - z prawej - Lahn.
Największe dopływy Renu w jego środkowym biegu to: Nahe, Mozela i Ahr (lewobrzeżne) oraz Lahn, Wied i Sieg (prawobrzeżne).

Bieg dolny[edytuj | edytuj kod]

Od Bonn rzeka jest już szeroką rzeką nizinną[2]. Przepływa w dalszym biegu przez Kolonię, Düsseldorf i Duisburg, gdzie wpada do niego Ruhra. W Duisburgu znajduje się największy europejski port śródlądowy. Nieco dalej, koło miasta Wesel do Renu uchodzi z prawej strony Lippe.

Delta Renu i Mozy[edytuj | edytuj kod]

Przekraczając granicę z Holandią w Spijk, w pobliżu Nijmegen i Arnhem, Ren jest najszerszy w całym swoim biegu. Wkrótce potem dzieli się na trzy odnogi - Waal, Dolny Ren (Nederrijn) i IJssel. Dwie trzecie wód Renu płyną na zachód jako Waal, później Merwede i Nieuwe Merwede, łączą się z Mozą i wpadają do Morza Północnego. W pobliżu Herdinxveld-Giessendam odłącza się Beneden Merwede, która jako Noord łączy się z Lek w pobliżu miejscowości Kinderdijk, tworząc Nową Mozę (Nieuwe Maas). Dalej przepływa przez Rotterdam, zmienia nazwę na Het Scheur i Nieuwe Waterweg i wpływa do Morza Północnego. Inna odnoga - Stara Moza (Oude Maas) - odłącza się od głównego biegu w pobliżu Dordrechtu, łącząc się później z Nową Mozą, formując Het Scheur.

Pozostała jedna trzecia wód płynie przez Pannerdens Kanaal, a potem dzieli się na IJssel i Dolny Ren. IJssel z jedną dziewiątą wody wpada do IJsselmeer. Dolny Ren płynie na zachód, równolegle do Waal. W pobliżu Wijk bij Duurstede zmienia nazwę na Lek, by później połączyć się z Noord, tworząc Nową Mozę.

Lewe dopływy Renu

Prawe dopływy Renu

Turystyka nad Renem[edytuj | edytuj kod]

Największymi atrakcjami turystycznymi nad Renem są jezioro Bodeńskie oraz Dolina środkowego Renu z jej średniowiecznymi zamkami. Ważną rolę w turystyce w dolinie Renu odgrywa turystyka w dużych historycznych miastach, jak Bazylea, Strasburg, czy Kolonia[2]. Ogromną ilość turystów przyciąga też wodospad Rheinfall oraz zamki na górach Drachenfels[2].

Nazwa "Ren"[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Ren (Rijn) używana jest dla małych potoków na północy, gdzie znajdował się główny nurt Renu w czasach rzymskich. Nie niosą one jednak w dzisiejszych czasach wody Renu[6].

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 Wcześniejsze publikacje jak np. Der grosse ADAC Reise- und Freizeitfuehrer Fluesse und Seen in Deutschland. Monachium: ADAC, 1988, s. 122. ISBN 3870032995. (niem.) podawały powierzchnię zlewni 252 000 km², a długość rzeki 1320 km. Długość taka podana jest również na tablicy informacyjnej przy źródle rzeki.

Przypisy

  1. Jasmin Michel: Der Rhein ist kürzer als gedacht (niem.). Kolner Stadt-Anzeiger. [dostęp 2010-05-11].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 Der Rhein. W: Christine Bonath, dr Gerald Deckart, dr hab. Gerhart Eckert, Wilhelm Ruprecht Frieling, Gesine Froese, dr Peter Goebel, Petra Knecht, Joerg Nunnenmacher, Franz Jozef Oller, dr Hans Eckart Ruebesamen, dr filozofii dr inż. Juergen C. Tesdorpf, Wolfgang Traurig: Der grosse ADAC Reise- und Freizeitfuehrer Fluesse und Seen in Deutschland. Monachium, Stuttgard: ADAC Verlag GmbH und Verlag Das Beste GmbH, 1988, s. 122. ISBN 3870032995. (niem.)
  3. Online Etymology Dictionary
  4. 4,0 4,1 Tablica informacyjna przy wodospadzie
  5. Bundesanstalt für Gewässerkunde: UNDINE: Rees
  6. 6,0 6,1 6,2 Aus Wolkenhoehe zum Bodensee. W: Christine Bonath, dr Gerald Deckart, dr hab. Gerhart Eckert, Wilhelm Ruprecht Frieling, Gesine Froese, dr Peter Goebel, Petra Knecht, Joerg Nunnenmacher, Franz Jozef Oller, dr Hans Eckart Ruebesamen, dr filozofii dr inż. Juergen C. Tesdorpf, Wolfgang Traurig: Der grosse ADAC Reise- und Freizeitfuehrer Fluesse und Seen in Deutschland. Monachium, Stuttgard: ADAC Verlag GmbH und Verlag Das Beste GmbH, 1988, s. 124. ISBN 3870032995. (niem.)