Lista Macierewicza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lista Macierewicza – dwie listy przygotowane w MSW w związku z realizacją uchwały lustracyjnej Sejmu z 28 maja 1992 r.[1]

Zawartość list[edytuj | edytuj kod]

4 czerwca 1992 o godzinie 10.00 minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz doręczył Konwentowi Seniorów Sejmu RP listę nazwisk 64 członków rządu (w tym: szefa doradców premiera, dwóch konstytucyjnych ministrów oraz 6 wiceministrów), posłów i senatorów (niemal ze wszystkich klubów sejmowych), którzy — wg zachowanych zapisów archiwalnych z czasów PRL — byli ewidencjonowani przez UB/SB jako ich tajni współpracownicy.

Dodatkowa lista, zawierająca dane dotyczące 2 osób o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa (chodziło o ówczesnego prezydenta RP Lecha Wałęsę oraz ówczesnego marszałka Sejmu Wiesława Chrzanowskiego) została przesłana prezydentowi, premierowi, marszałkom Sejmu i Senatu, I. prezesowi Sądu Najwyższego i prezesowi Trybunału Konstytucyjnego.

Listy te nie stanowiły precyzyjnego wykonania uchwały Sejmu, gdyż nie zawierały nazwisk wojewodów. Przede wszystkim jednak Sejm domagał się listy agentów, a otrzymał listę osób, które UB/SB ewidencjonowały jako agentów.

Nazwiska polityków z obu list w ciągu kilku godzin przedostały się do dziennikarzy, ale tylko nieliczne tytuły prasowe je opublikowały. Pierwszą gazetą, która się na to zdecydowała był tygodnik „TAK”, a następnie powołując się na Tygodnik TAK 11 lipca 1992 roku opublikował ją tygodnik „Najwyższy Czas!”. Obie listy zostały utożsamione z listą agentów, a ich ujawnienie spowodowało gwałtowną reakcję elity politycznej.

Odwołanie rządu Olszewskiego[edytuj | edytuj kod]

W Sejmie znajdował się już wniosek Unii Demokratycznej, Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Polskiego Programu Gospodarczego (tzw. małej koalicji), złożony 29 maja 1992, o wotum nieufności dla gabinetu Jana Olszewskiego. Klub parlamentarny UD podjął decyzję o wystąpieniu z wnioskiem o odwołanie rządu już 24 maja 1992, krytykując nieudolną politykę gospodarczą rządu[2]. Gabinet ten praktycznie od chwili powstania nie dysponował większością głosów w Sejmie[3].

W związku ze sposobem wykonania uchwały lustracyjnej przez Antoniego Macierewicza prezydent Lech Wałęsa przesłał do Sejmu wniosek o natychmiastowe odwołanie premiera i rządu. Wieczorem Lech Wałęsa przybył do Sejmu.

W Sejmie rozpoczęła się burzliwa debata dotycząca odwołania rządu[4]. Poseł Adam Słomka z Konfederacji Polski Niepodległej zarzucił premierowi i ministrowi spraw wewnętrznych, że wykorzystali uchwałę lustracyjną Sejmu w trakcie rozmów nad poszerzeniem koalicji do uzyskania głosów KPN poprzez zmianę władz statutowych co było nie tylko politycznie obrzydliwe, ale moralnie niegodziwe[5].

Nocą z 4 na 5 czerwca premier Jan Olszewski w obu programach TVP podjął próbę przedstawienia odwołania rządu jako spisku agentów – Dawni współpracownicy komunistycznej policji politycznej mogą być zagrożeniem dla bezpieczeństwa wolnej Polski. Naród powinien wiedzieć, że nieprzypadkowo właśnie w chwili, kiedy możemy oderwać się ostatecznie od komunistycznych powiązań, stawia się nagły wniosek o odwołanie rządu.

Trzy kwadranse po północy 5 czerwca Sejm wyraźną większością głosów uchwalił wotum nieufności wobec rządu[6]. Za wnioskiem głosowało 273 posłów, przeciw 119, zaś 33 wstrzymało się od głosu.

Wydarzenia z 4 i 5 czerwca 1992 roku nierozerwalnie związane z "listą Macierewicza" często określa się mianem nocy teczek. Jako obronę agentury przed ujawnieniem i jej ogromne wpływy w Polsce ukazuje je film Jacka Kurskiego pt. Nocna zmiana. Część publicystów mówi natomiast o "irytującej legendzie marnego rządu"[7].

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uchylające "uchwałę lustracyjną"[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Konstytucyjny w Orzeczeniu z dnia 19 czerwca 1992 r., sygn. akt U 6/92 (OTK 1992, poz. 13) stwierdził niezgodność "uchwały lustracyjnej" z:

  • art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1952 r. (w ujęciu z 1992 r.) przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności przez niezapewnienie ochrony praw osoby ludzkiej i dopuszczenie do naruszenia jej godności, powodując tym samym niezgodność z art. 23 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121) i art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167),
  • art. 1, art. 2 zdanie pierwsze oraz art. 23 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, i zasady demokracji przedstawicielskiej,
  • art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nałożenie na Ministra Spraw Wewnętrznych w drodze pozaustawowej obowiązku wkroczenia w sferę praw obywateli, a nadto przez nałożenie na Ministra Spraw Wewnętrznych obowiązku działania naruszającego obowiązujące ustawy,
  • art. 12 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. z 1990 r. Nr 30, poz. 180) oraz art. 21 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 1990 r. Nr 30, poz. 179) przez nałożenie na Ministra Spraw Wewnętrznych w drodze uchwały obowiązku udzielania informacji, o których mowa w tych przepisach,
  • art. 5 Ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 271 z późn. zm.) przez stworzenie Ministrowi Spraw Wewnętrznych pozaustawowej podstawy kompetencyjnej zwalniającej go z obowiązku przestrzegania ustawy.

Stosowanie uchwały zawieszono na mocy Obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 1992 r. o zawieszeniu stosowania uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 maja 1992 r. (M.P. z 1992 r. Nr 20, poz. 157) z dniem 19 czerwca 1992 r., zaś Obwieszczeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1992 r. o utracie mocy obowiązującej uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 maja 1992 r. (M.P. z 1992 r. Nr 34, poz. 245) uchylono ją 20 października 1992 r.

Spośród osób z listy, w późniejszym okresie do współpracy ze służbami specjalnymi PRL przyznali się Michał Boni[8] oraz Andrzej Olechowski.

Sąd lustracyjny oczyścił z zarzutu współpracy m.in. Wiesława Chrzanowskiego[9], Tadeusza Lasockiego[10], Grażynę Staniszewską[11], Włodzimierza Cimoszewicza[12]. Sąd lustracyjny uznał także za prawdziwe oświadczenie Lecha Wałęsy, który zaprzeczył współpracy[13].

Od 1999 trwa proces autolustracyjny Leszka Moczulskiego[14]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]