Liturgia św. Jana Chryzostoma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Boska Liturgia Świętego Jana Chryzostoma (Złotoustego) – jedna z form celebracji Boskiej Liturgii w obrządku bizantyjskim.

Miejsce i czas powstania Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj | edytuj kod]

Tradycja Kościoła przypisuje autorstwo tej liturgii świętemu Janowi Chryzostomowi, arcybiskupowi Konstantynopola[1]. Pod koniec czwartego wieku św. Jan Chryzostom przeniósł do Konstantynopola Liturgię św. Bazylego (luźno opartą na Liturgii św. Jakuba) i nieznacznie ją skrócił. Ze stolicy wschodniego Cesarstwa Liturgia św. Jana Chryzostoma rozpowszechniła się na cały Wschód jako forma do dziś praktykowanej liturgii bizantyjskiejprawosławnej i unickiej[1].

Tematyka podejmowana w anaforze Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj | edytuj kod]

Tak, jak we wszystkich wschodnich rytach, anafora Liturgii św. Jana Chryzostoma podejmuje wątek "chwały Bożej", podkreślając transcendencję Boga, Jego wielkość i świętość. Wątek ten ma korzenie biblijne; szczególnie silnie podejmowano go w Izraelu po niewoli babilońskiej[2]. Kolejnym, istotnym tematem, jest stworzenie człowieka na obraz i podobieństwo Boże, i związana z tym wydarzeniem Boża miłość do człowieka (filantropia)[2].

Schemat celebracji Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj | edytuj kod]

Proskomidia (gr. Prothesis)[3][edytuj | edytuj kod]

  • Przygotowanie duchownych
    • Tzw. "zwyczajny początek" ("Błogosławiony Bóg nasz w każdym czasie...")
    • Tropariony pokutne
    • Modlitwy przed ikonami
    • Wkładanie szat przez diakona i kapłana
    • Obmycie rak
  • Przygotowanie darów
    • Tzw. "modlitwa wstępna" przy proskomidionie, w j. cerkiewno-słowiańskim żertwiennik ("stół ofiarny")
    • Przygotowanie chleba i wina
    • Wspomnienia i wycinanie cząstek z chleba dla świętych, żywych, umarłych oraz do komunii kapłana i wiernych
    • Błogosławienie kadzidła i nakrywanie darów gwiazdą, pokrowcami i dużym welonem
    • Okadzanie darów i modlitwa nad darami
    • Rozesłanie (tzw. "odpust") – oddzielające proskomidię od reszty Boskiej Liturgii
    • Ponowne okadzenie darów

Liturgia katechumenów[4][edytuj | edytuj kod]

  • Czytanie i wyjaśnianie Pisma
    • Uroczyste kadzenie
    • Modlitwy wstępne i dialog celebransa z diakonem ("Czas sprawować liturgię Panu...")
    • Doksologia ("Błogosławione Królestwo...")
    • Śpiewy ze Starego Testamentu, przeplatane ekteniami diakona i modlitwami kapłana
    • Małe Wejście (z Księgą Ewangelii)
    • Trisagion
    • Ceremonia tronu (modlitwy towarzyszące zasiadaniu kapłana na miejscu przewodniczenia)
    • Prokimenon
    • Czytanie "Apostoła" (nowotestamentalnych Listów)
    • Alleluja
    • Czytanie Ewangelii
    • Homilia
  • Ektenie śpiewane przez diakona
    • Ektenia usilnego błagania
    • Ektenia za zmarłych
    • Ektenia za katechumenów i rozesłanie ich

Liturgia wiernych[5][edytuj | edytuj kod]

  • Przygotowanie do anafory
    • Modlitwy wiernych
    • Wielkie wejście (z Darami, które będą konsekrowane)
    • Wielka ektenia błagalna
    • Pocałunek pokoju (obecnie praktykowany tylko przez duchowieństwo)
    • Wyznanie Wiary
  • Anafora
    • Prefacja (dziękczynienie za: stworzenie
    • Śpiew "Święty"
    • Dziękczynienie za odkupienie
    • Opowiadanie o ustanowieniu
    • Anamneza
    • Anafora w sensie właściwym
    • Epikleza
    • Modlitwy wstawiennicze za zmarłych
    • Hymn do Bogurodzicy
    • Modlitwy wstawiennicze za żywych
  • Łamanie
    • Ojcze Nasz
    • "Święte świętym"
    • Łamanie Chleba
  • Komunia
    • "Z bojaźnią Bożą..."
    • Komunia
    • Przeniesienie Kielicha na proskomidion
    • Modlitwy dziękczynne
    • Błogosławieństwo i rozesłanie
    • Rozdawanie antydoru (chleba niekonsekrowanego) tym, którzy nie przystąpili do Komunii

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 por. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983, s. 481.
  2. 2,0 2,1 por. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983, s 481.
  3. por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 51-78.
  4. por. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001, s. 358; por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 79-102.
  5. por. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001, s. 358; por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 102-158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998.
  2. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983.
  3. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]