Marsjasz

Marsjasz wiszący na drzewie
marmurowa kopia rzymska wg greckiego oryginału, Luwr w Paryżu

Marsjasz (także Marsjas, gr. Μαρσύας Marsýas, łac. Marsyas) – w mitologii greckiej sylen (satyr) frygijski.

Należał do orszaku boga Dionizosa lub bogini Kybele. Pewnego dnia satyr znalazł wyrzucony przez Atenę aulos – rodzaj fujarki (bogini dmuchając w instrument wyglądała niekorzystnie i została skrytykowana przez Herę i Afrodytę). Dźwięki znalezionej piszczałki spodobały mu się do tego stopnia, że wyzwał na pojedynek Apollina grającego na kitarze (lirze). Apollo przyjął wyzwanie, stawiając warunek, że zwycięzca będzie mógł obejść się z pokonanym wedle swej woli. Pierwsze starcie zakończyło się remisem. Apollo sprytnie zaproponował zmianę zasad: granie na instrumencie odwróconym do góry nogami. W ten sposób Marsjasz przegrał, został powieszony przez Apollina na sośnie lub platanie, a następnie obdarty ze skóry.

Od imienia okrutnie ukaranego Marsjasza swoją nazwę wzięła również rzeka, wypływająca z groty:

Także Marsjas płynie przez miasto i wpada do Meandru. Szerokość Marsjasa wynosi dwadzieścia pięć stóp. Apollon tam obdarł ze skóry Marsjasa, kiedy go pokonał w sporze o pierwszeństwo w sztuce muzycznej; zawiesił jego skórę w grocie, w której biją źródła. Dlatego rzeka nazywa się Marsjas.

Współcześnie do tego mitu nawiązuje między innymi wiersz Apollo i Marsjasz Zbigniewa Herberta.