Michał Goleniewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Goleniewski
Михал Голеневский
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 16 sierpnia 1922
Nieśwież
Data i miejsce śmierci 2 lipca 1993
Nowy Jork
Przebieg służby
Siły zbrojne Ludowe Wojsko Polskie
Późniejsza praca Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego,
Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego,
Główny Zarząd Informacji,
Departament I MSW,
NKWD,
KGB,
CIA
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Brązowy Krzyż Zasługi Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Brązowa Odznaka "W Służbie Narodu"

Michał Goleniewski, ros. Михал Голеневский (ur. 16 sierpnia 1922 w Nieświeżu, zm. 2 lipca 1993 w Nowym Jorku) – podpułkownik, oficer polskiego wywiadu (Departamentu VII Ministerstwa Bezpieczeństwa PublicznegoDepartamentu I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych) i kontrwywiadu. Współpracował z CIA od 1959 roku.

Ojciec Jerzego Goleniewskiego, gitarzysty zespołu Breakout.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Syn księgowego, urodził się w Nieświeżu. Jego wykształcenie ograniczyło się do 4 klas gimnazjum, które zdołał ukończyć do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku. W czasie okupacji niemieckiej aresztowano go za działalność w organizacji niepodległościowej. Następnie pracował w Wolsztynie.

Polityk[edytuj | edytuj kod]

Po ustanowieniu władzy komunistycznej w Polsce, został przyjęty do Polskiej Partii Robotniczej i do pracy w organach bezpieczeństwa. W strukturach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego szybko awansował. Po reorganizacji organów bezpieczeństwa pod koniec 1954 roku (zlikwidowano MBP i powstał Kds.BP), Goleniewski został mianowany wicedyrektorem Departamentu II (kontrwywiad) Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1955-1957, był zastępcą szefa Głównego Zarządu Informacji, a w 1958 roku przeszedł ponownie do organów bezpieczeństwa i wywiadu, tym razem jako naczelnik Wydziału VI (wywiad naukowo-techniczny) Departamentu I MSW – wywiad. Uważany był przez zwierzchników za oficera wybitnie inteligentnego, choć trudnego pod względem charakteru. Działał jako mąż zaufania NKWD i KGB w polskich strukturach wywiadowczych. W latach służby otrzymał m.in. Medal Zwycięstwa i Wolności 1945, Brązowy, Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi, Odznakę „10 Lat w Służbie Narodu” i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.

W 1959 roku rozesłał do placówek CIA w Europie listy wyjawiające szczegóły szpiegowskiej działalności Harry’ego Houghtona, agenta w strukturach administracji brytyjskiej. W styczniu 1961 roku, wraz ze swą kochanką zgłosił się w rezydenturze wywiadu amerykańskiego w Berlinie Zachodnim. Wyjawił wówczas miejsce, w którym ukrył kolekcję mikrofilmów zawierających tajne materiały oraz zdekonspirował znane sobie siatki szpiegowskie na Zachodzie. Dzięki jego zeznaniom ujęto groźnego agenta George’a Blake’a oraz Gordona Lonsdale’a (Konon Mołodyj).

W PRL skazano go zaocznie w 1961 roku na karę śmierci.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Po pewnym czasie Michał Goleniewski zaczął twierdzić, że jest cudownie ocalałym carewiczem Aleksym, zbiegłym do Polski w 1917 roku. We wrześniu 1964 roku, obwołano go nawet następcą tronu Rosji. Wraz z utwierdzaniem swych roszczeń do korony rozszerzał swoje oskarżenia o szpiegostwo na rzecz Związku Radzieckiego. Objął nimi m.in. profesora Harvardu Henry’ego Kissingera, późniejszego sekretarza stanu USA oraz oficera brytyjskiej tajnej służby (Secret ServiceMI5, następnie jej szefa), Michaela Hanleya. Budziło to coraz większe wątpliwości oficerów pracujących z Goleniewskim, a niektórzy uważali go nawet za schizofrenika.

Innego zdania byli James Jesus Angleton i późniejszy dyrektor CIA, Richard Helms. Obaj twierdzili, że zachowanie Goleniewskiego było sprytną grą, maskującą fakt, iż cały czas podlegał kontroli KGB, które za jego pośrednictwem zdecydowało się wydać część swojej agentury. Potwierdzał to jego były zwierzchnik, dyrektor Departamentu I MSW (1956-1961), pułkownik Witold Sienkiewicz:

Sprawa Michała Goleniewskiego miała być specjalną kombinacją operacyjną, przeprowadzaną przez wywiad polski, Departament I MSW, wspólnie z wywiadem Związku Radzieckiego I Zarząd Główny KGB. Myślę, że Goleniewski nie był większym wariatem niż my wszyscy.

Zmarł w nowojorskim szpitalu w wieku 71 lat. Przyczyną śmierci była przewlekła choroba.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Christopher Andrew, Wasylij MitrochinArchiwum Mitrochina, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA Warszawa 2001
  • Leszek Pawlikowicz, Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956-1964, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2004, ISBN 83-7399-074-7.
  • Aparat bezpieczeństwa w województwie gdańskim w latach 1945-1990, Instytut Pamięci Narodowej, Gdańsk 2010.
  • Normam Polmar, Thomas B. Allen – Księga Szpiegów, Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000
  • Henryk Piecuch – Akcje Specjalne: Od Bieruta do Ochaba (Seria: Tajna Historia Polski), Agencja Wydawnicza CB Warszawa 1996
  • Piotr GontarczykSprawa pułkownika Goleniewskiego w: (Rzeczpospolita, 29-30 września 2007 r.)