Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego (KdsBP) – działający w latach 1954-1956 organ administracji państwowej PRL łączący funkcje policji politycznej, wywiadu i kontrwywiadu.

Nazwa instytucji jest kopią nazwy radzieckiego KGB – Komitet Bezpieczeństwa Państwowego.

Pieczęć: Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, do użytku wewnętrznego

Utworzenie Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego[edytuj | edytuj kod]

Po ucieczce na Zachód pułkownika Józefa Światły, byłego Wicedyrektora Departamentu X Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, oraz po ujawnieniu w audycjach Radia Wolna Europa jego wspomnień ze służby w Ministerstwie BP ówczesne władze komunistyczne – chcąc zmienić wizerunek znienawidzonej przez społeczeństwo instytucji i całego systemu represyjnego – rozpoczęły jego reorganizację. 7 grudnia 1954 roku Rada Państwa rozwiązała MBP. Dotychczasowego Ministra Bezpieczeństwa Publicznego gen. dyw. Stanisława Radkiewicza przeniesiono na stanowisko Ministra do spraw Państwowych Gospodarstw Rolnych. W miejsce rozwiązanego MBP utworzono dwa odrębne urzędy centralne chroniące wewnętrzne i zewnętrzne bezpieczeństwo PRL: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego.

Zadania KdsBP[edytuj | edytuj kod]

Zakres działania KdsBP określiła uchwała Rady Ministrów nr 830 z 7 grudnia 1954 roku:

  1. walka z działalnością obcego wywiadu uprawianego przez państwa kapitalistyczne i związane z nimi wywiady reakcyjnych ugrupowań emigracyjnych
  2. walka z wrogą działalnością resztek podziemia reakcyjnego i próbami tworzenia nielegalnych organizacji ich działalnością polityczną i terrorystyczną
  3. walka z wrogą działalnością niemieckich elementów rewizjonistycznych
  4. walka z dywersją, sabotażem, szkodnictwem uprawianym przez wroga na odcinku gospodarki narodowej
  5. prowadzenie wywiadu przeciw działalności wywiadu państw kapitalistycznych i związanych z nimi ośrodków reakcyjnej emigracji działających przeciw Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jak również prowadzenia działalności dla zdobycia niezbędnych informacji z dziedziny politycznej, ekonomicznej i naukowo-technicznej.

Organizacja KdsBP[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie Dekretu z dnia 7 grudnia 1954 roku, o naczelnych organach organizacji państwowej w zakresie spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego, utworzone zostało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego jako organ kolegialny przy Radzie Ministrów.
Decyzją Partii i Rządu o podziale dotychczasowego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, powołania Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego idzie w kierunku nowego ich ustawienia w systemie Władzy Ludowej i aparatu państwowego odpowiadającemu nowemu okresowi. Zmierza to do radykalnego usunięcia braków i wypaczeń w pracy, które nastąpiły w minionym okresie.
Aparat bezpieczeństwa w swej dotychczasowej działalności ma poważne zasługi w walce z wrogami Polski Ludowej. Rozbite zostało zbrojne podziemie, unieszkodliwiono dywersję reakcji mikołajczykowskiej, w walce z agenturami imperjalistycznymi, z szpiegostwem, dywersją i terrorem organa bezpieczeństwa maja niewątpliwe osiągnięcia.
Wróg klasowy tracąc poparcie w społeczeństwie zmuszony jest do głębszego konspirowania swej działalności i będzie uciekał do coraz podstępniejszych form działania i maskowania sie.
Natężenie szpiegowsko-dywersyjnych działalności obcych agentur szczególnie wobec prób odrodzenia militaryzmu niemieckiego, działalności reakcyjnej emigracji całkowicie zaprzedanej wrogim Polsce ośrodkom imperjalistycznym oraz aktualne wysiłki wrogiej działalności resztek wyzyskiwaczy i reakcyjnych elementów w kraju – stawia przed organami bezpieczeństwa pilne zadania wzmożenia czujności, doskonalenia metod pracy oraz w całej działalności i postępowaniu stania na straży praworządności ludowej.
Wymaga to od całego aparatu bezgranicznego oddania dla Partii, głębokiej partyjności w codziennej pracy zawodowej, wysokiej postawy moralno-politycznej oraz stałego zacieśnienia więzi z masami pracującymi.
Obejmując z dnie dzisiejszym kierownictwo organami bezpieczeństwa publicznego, Komitet wyraża głębokie przekonanie, że cały skład osobowy aparatu bezpieczeństwa publicznego przepojony ideowym hartem i poświęceniem dla dobra naszego ludu budującego socjalizm, dla Polski Ludowej będzie ściśle przestrzegał dyscypliny wewnętrznej, usprawni i wzmocni walkę z wrogiem przy zastosowaniu metod i środków przewidzianych prawem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

— Przewodniczący KdsBP Władysław Dworakowski, rozkaz nr 1 z 10 grudnia 1954

Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego rozpoczął działalność od wydania powyższego rozkazu 10 grudnia 1954 roku. Struktura organizacyjna Komitetu pozostała taka jak w zlikwidowanym MBP do 1 kwietnia 1955 roku. Wtedy na podstawie odrębnych rozkazów dokonano reorganizacji:

  • rozkazem nr 04/org. z 10 marca 1955 roku z Gabinetu Ministra utworzono Gabinet Przewodniczącego KdsBP
  • rozkazem nr 05/org. z 10 marca 1955 roku z Inspektoratu Ministra utworzono Inspektorat Przewodniczącego KdsBP
  • rozkazem nr 031/org. z 12 marca 1955 roku z Departamentu VII MBP utworzono Departament I KdsBP
  • rozkazem nr 017/org. z 11 marca 1955 roku z Departamentu I MBP utworzono Departament II KdsBP
  • rozkazem nr 06/org. z 10 marca 1955 roku z Departamentu III oraz Samodzielnego Wydziału do Walki z Bandytyzmem MBP utworzono Departament III KdsBP
  • rozkazem nr 07/org. z 10 marca 1955 roku z Departamentu IV Inspektoratu Wiejskiego oraz z Wydziału III Departamentu II MBP utworzono Departament IV KdsBP
  • rozkazem nr 08/org. z 10 marca 1955 roku z Departamentu VIII MBP utworzono Departament V KdsBP
  • rozkazem nr 018/org. z 11 marca 1955 roku z Departamentu XI MBP utworzono Departament VI KdsBP
  • rozkazem nr 09/org. z 10 marca 1955 roku z Departamentu Śledczego MBP utworzono Departament VII KdsBP
  • rozkazem nr 055/org. z 18 marca 1955 roku z Departamentu Ochrony Rządu MBP utworzono Departament VIII KdsBP
  • rozkazem nr 054/org. z 18 marca 1955 roku z Departamentu II oraz Instytutu Techniki Operacyjnej MBP utworzono Departament IX KdsBP
  • rozkazem nr 019/org. z 11 marca 1955 roku z Departamentu II MBP utworzono Departament X KdsBP
  • rozkazem nr 011/org. z 10 marca 1955 roku z Wydziału „A” MBP utworzono Wydział „B” KdsBP
  • rozkazem nr 0167/org. z 15 grudnia 1955 roku z Wydziału „B” KdsBP utworzono Biuro „B” KdsBP
  • rozkazem nr 012/org. z 10 marca 1955 roku z Departamentu Kadr oraz Departamentu Szkolenia i Biura ds. Funkcjonariuszy MBP utworzono Departament Kadr i Szkolenia KdsBP
  • rozkazem nr 013/org. z 10 marca 1955 roku z Centralnego Archiwum MBP utworzono Archiwum KdsBP
  • rozkazem nr 054/org. z 18 marca 1955 roku z Departamentu II oraz z Instytutu Techniki Operacyjnej b. Dep II MBP utworzono Instytut Techniki Operacyjnej KdsBP
  • rozkazem nr 01/org. z 12 stycznia 1955 roku z Departamentu Finansów MBP utworzono Departament Finansów KdsBP
  • rozkazem nr 058/org. z 18 marca 1955 roku z Departamentu Łącznosci MBP utworzono Departament Łączności KdsBP
  • rozkazem nr 010/org. z 10 marca 1955 roku z Biura „C” MBP utworzono Biuro „A” KdsBP
  • rozkazem nr 067/org. z 21 kwietnia 1955 roku z zorganizowano przy Departamencie IX KdsBP Biuro „W” KdsBP, które na mocy rozkazu nr 0159/org z dnia 7 grudnia 1955 roku wyłączono z Departamentu IX jako samodzielną jednostkę KdsBP
  • rozkazem nr 070/org. z 28 kwietnia 1955 roku z Biura Wojskowego MBP zorganizowano Samodzielny Wydział „C” KdsBP
  • rozkazem nr 057/org. z 18 marca 1955 roku z Kierownictwa Generalnej Dyrekcji Zaopatrzenia, Departamentu Organizacji i Planowania, Departamentu Zaopatrzenia, Departamentu Kwaterunkowo-Budowlanego, Kwatermistrzostwa Centralnych Jednostek, Biura Socjalnego i Wydziału Kadr Jednostek Dyrekcji Zaopatrzenia MBP utworzono Departament Administracyjno-Gospodarczy KdsBP
  • rozkazem nr 079/org. z 14 maja 1955 roku z Komendantury MBP utworzono Komendanturę Ochrony KdsBP

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

stanowisko lub jednostka organizacyjna zakres działania kierownictwo okres pełnienia obowiązków
Przewodniczący Władysław Dworakowski 10 grudnia 1954 r. – 29 marca 1956 r.
Edmund Pszczółkowski 30 marca 1956 r. – 13 listopada 1956 r.
I Zastępca Przewodniczącego Antoni Alster 10 grudnia 1954 r. – 11 grudnia 1956 r.
Zastępca Przewodniczącego Witold Sienkiewicz 10 grudnia 1954 r. – 27 listopada 1956 r.
Jan Ptasiński 10 grudnia 1954 r. – 11 grudnia 1956 r.
Sekretarz Zbigniew Paszkowski 1 kwietnia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Gabinet Przewodniczącego Michał Drzewiecki 1 stycznia 1955 r. – 30 czerwca 1956 r.
Jerzy Nowakowski 15 lipca 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Inspektorat Przewodniczącego Edward Tracz 15 marca 1955 r. – 16 listopada 1956 r.
Departament I wywiad Józef Czaplicki p.o. 1 stycznia 1955 r. – 1 lutego 1956 r.
1 lutego 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament II kontrwywiad Edward Leśniewski p.o. 1 stycznia 1955 r. – 14 marca 1955 r.
15 marca 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament III walka z podziemiem reakcyjnym Julia Brystiger 1 stycznia 1955 r. – 16 listopada 1956 r.
Departament IV walka z wrogą działalnością w gospodarce narodowej Jan Górecki 1 stycznia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament V walka z wrogą działalnością w transporcie Jan Zabawski 1 stycznia 1955 r. – 31 maja 1955 r.
Józef Jurkowski 1 czerwca 1955 r. – 31 maja 1956 r.
Daniel Kubajewski p.o. 1 czerwca 1956 r. – 14 września 1956 r.
15 września 1956 r. – 16 listopada 1956 r.
Departament VI walka z wrogą działalnością reakcyjnego kleru Karol Więckowski 1 stycznia 1955 r. – 31 maja 1955 r.
Józef Dziemidok 1 czerwca 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament VII śledztwa Józef Kratko p.o. 1 stycznia 1955 r. – 31 maja 1956 r.
Ryszard Matejewski p.o. 1 czerwca 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament VIII ochrona rządu Faustyn Grzybowski 1 stycznia 1955 r. – 7 września 1956 r.
Departament IX technika operacyjna Michał Taboryski p.o. 1 marca 1955 r. – 31 maja 1955 r.
Karol Więckowski 1 czerwca 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament X ewidencja operacyjna i statystyka Jan Zabawski 1 czerwca 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament Łączności Feliks Suczek 1 stycznia 1955 r. – 31 lipca 1956 r.
Aleksander Bogusławski 1 sierpnia 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament Kadr i Szkolenia Mikołaj Orechwa 1 stycznia 1955 r. – 21 września 1955 r.
Edward Matusiak 22 września 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament Administracyjno-Gospodarczy Jan Lech p.o. 17 grudnia 1954 r. – 31 maja 1955 r.
1 czerwca 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Departament Finansowy Jan Kisielow 20 grudnia 1954 r. – 16 października 1956 r.
Biuro "A" szyfry Antoni Boński 1 stycznia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Wydział "B" / Biuro "B" obserwacja Józef Wojciechowski p.o. 1 stycznia 1955 r. – 31 marca 1956 r.
Michał Drzewiecki 1 lipca 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Biuro "W" perlustracja korespondencji Henryk Palka 1 września 1956 r. – 27 listopada 1956 r.
Samodzielny Wydział "C" sprawy wojskowe Aleksander Jałkowski 1 sierpnia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Instytut Techniki Operacyjnej Walenty Czysler 1 stycznia 1955 r. – 10 sierpnia 1955 r.
Archiwum Zygmunt Okręt 1 stycznia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Kwatermistrzostwo Centralnych Jednostek Henryk Sawicki 1 kwietnia 1955 r. – 27 listopada 1956 r.
Komendantura Wincenty Małecki 1 lutego 1955 r. – 27 listopada 1956 r.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

KdsBP przejął po MBP sieć tajnych współpracowników, która w 1955 liczyła 72 956 osób, w tym 864 agentów, 67 648 informatorów i 4444 rezydentów.

Komitet ds. BP w terenie[edytuj | edytuj kod]

Organizacja terenowa Komitetu ds. BP. Nie we wszystkich województwach istniały GUdsBP, lecz Delegatury lub placówki b.p.

Oprócz potężnie rozbudowanej centrali w Warszawie KdsBP przejął po MBP rozbudowaną sieć jednostek terenowych rozsianych po całym kraju – wojewódzkich, miejskich (w miastach wydzielonych z województw), powiatowych i gminnych (po trzy etaty przy posterunku MO) Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, referatów ochrony („RO”) i referatów wojskowych („RW”). Po utworzeniu KdsBP stały się one jego delegaturami. Podstawową jednostką organizacyjną w MBP, a następnie w Komitecie ds. BP były departamenty, w których skład wchodziły wydziały, podzielone z kolei na sekcje. W delegaturach wojewódzkich odpowiednikami departamentów były wydziały składające się z kilku sekcji, delegatury powiatowe dzieliły się na referaty (sekcje).

Po podziale MBP na MSW i KdsBP siły Komitetu zostały znacznie uszczuplone, ale pozwoliły na dobrze zorganizowaną i prężną działalność policji politycznej.

Włączenie organów Informacji Wojskowej do KdsBP[edytuj | edytuj kod]

Wszelkie reorganizacje aparatu bezpieczeństwa PRL i innych krajów satelickich ZSRR były wzorowane na ZSRR. Przykład sowiecki zaważył również na decyzji o włączeniu organów kontrwywiadu wojskowego – Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego – pod nadzór administracji zarządzającej tzw. organami cywilnymi. Naśladowano ZSRR, gdzie rok wcześniej z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wyodrębniono piony wywiadu, kontrwywiadu i policji politycznej, które połączono w Komitet Bezpieczeństwa Państwowego, który wchłonął także kontrwywiad wojskowy jako III Zarząd Główny KGB.

Włączenie GZI WP w skład KdsBP nastąpiło na podstawie uchwały Radę Ministrów nr 683 z 3 września 1955 roku i zarządzenia 094/55 z 14 września 1955 wydanego przez przewodniczącego KdsBP Władysława Dworakowskiego, Ministra Spraw Wewnętrznych Władysława Wichę i Ministra Obrony Narodowej Konstantego Rokossowskiego. Za Przewodniczącego KdsBP zarządzenie podpisał Wiceprzewodniczący KdsBP Antoni Alster, za Ministra ON – Wiceminister ON gen. armii Stanisław Popławski.

Celem dalszego usprawnienia walki z wrogami ustroju ludowo-demokratycznego PRL i ochrony Ludowego Wojska Polskiego, poprzez ujednolicenie kierownictwa i lepszą koordynację wysiłków organów bezpieczeństwa publicznego i wojskowych organów bezpieczeństwa, Prezydium Rządu uchwala, co następuje:
pt1. Wojskowe Organy bezpieczeństwa (organy informacji Ministerstwa Obrony Narodowej i Wojsk Wewnętrznych) oraz ich zakres działania włącza się do Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego.

— Uchwała Rady Ministrów nr 683/55 z dnia 3 września 1955 roku o włączeniu wojskowych organów bezpieczeństwa oraz ich zakresu działania do Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego

Główni doradcy radzieccy przy MBP i KdsBP w latach 1945-1956[edytuj | edytuj kod]

Źródła i publikacje[edytuj | edytuj kod]

  1. Henryk Piecuch W. Jaruzelski ból władzy – tajna historia Polski, Agencja Wydawnicza CB Warszawa 2001.
  2. Leszek Pawlikowicz, Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956-1964, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2004, ISBN 83-7399-074-7.
  3. Henryk Piecuch Akcje specjalne: od Bieruta do Ochaba, Agencja Wydawnicza CB Warszawa 1996.