Narodowe Święto Niepodległości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Narodowe Święto Niepodległości
Narodowe Święto Niepodległości 2012 01.JPG
Narodowe Święto Niepodległości
Warszawa, Plac Piłsudskiego
Dzień 11 listopada
Kraje  Polska
Typ święta święto państwowe
Upamiętnia odzyskanie przez Polaków suwerennego państwa w 1918 roku
Symbole

flaga państwowa, godło, hymn

Podobne święta Święto Narodowe Trzeciego Maja

Narodowe Święto Niepodległościświęto państwowe w Polsce obchodzone 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania przez Naród Polski w 1918 roku niepodległego bytu państwowego[1], po 123 latach rozbiorów Polski dokonanych przez Imperium Rosyjskie, Królestwo Prus i Imperium Habsburgów. Wprowadzone ustawowo w okresie II Rzeczypospolitej w roku 1937, a od 1939 nieobchodzone. Przywrócone w 1989, jest dniem wolnym od pracy.

Znaczenie daty[edytuj | edytuj kod]

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór 11 listopada uzasadnić można zbiegiem wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej dzięki zawarciu rozejmu w Compiègne 11 listopada 1918, pieczętującego ostateczną klęskę Niemiec. Dzień wcześniej przybył do Warszawy Józef Piłsudski. W tych dwóch dniach, 10 i 11 listopada 1918, naród polski uświadomił sobie w pełni odzyskanie niepodległości, a nastrój głębokiego wzruszenia i entuzjazmu ogarnął kraj. Jędrzej Moraczewski opisał to słowami[2]:

Quote-alpha.png
Niepodobna oddać tego upojenia, tego szału radości, jaki ludność polską w tym momencie ogarnął. Po 120 latach prysły kordony. Nie ma „ich”. Wolność! Niepodległość! Zjednoczenie! Własne państwo! Na zawsze! Chaos? To nic. Będzie dobrze. Wszystko będzie, bo jesteśmy wolni od pijawek, złodziei, rabusiów, od czapki z bączkiem, będziemy sami sobą rządzili. (...) Cztery pokolenia nadaremno na tę chwilę czekały, piąte doczekało. (...)

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

1916
1917
1918

Dzieje obchodów[edytuj | edytuj kod]

Dzieci biorące udział w obchodach Narodowego Święta Niepodległości (Gdańsk, 2010)

W latach 1919–1936 rocznice odzyskania niepodległości świętowano w Warszawie jako uroczystości o charakterze wojskowym. Organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada. W 1919 roku nie było sprzyjającej sytuacji by uczcić rocznicę odzyskania niepodległości, ponieważ trwały jeszcze wojny o granice Rzeczypospolitej. Pierwszy raz w pełni uroczyście upamiętniono odzyskanie niepodległości 14 listopada 1920. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej wręczając mu buławę marszałkowską[12].

Po przewrocie majowym w 1926 obchody kolejnych rocznic były uroczystościami ściśle wojskowymi. W tym samym roku 8 listopada Józef Piłsudski jako prezes ministrów wydał okólnik ustanawiający ten dzień wolnym od pracy dla urzędników państwowych. Odtąd w tym dniu na placu Saskim w Warszawie Piłsudski dokonywał przeglądu pododdziałów, a następnie odbierał defiladę (po raz ostatni w 1934 roku). W 1928 roku plac Saski w stolicy nazwano placem marszałka Józefa Piłsudskiego, a cztery lata później Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustanowił ten dzień wolnym od nauki[13]. Rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 29 października 1930 ustanowiono odznaczenie państwowe Krzyż i Medal Niepodległości dla osób czynnie zasłużonych dla niepodległości Polski. 11 listopada 1932 odsłonięto Pomnik Lotnika w Warszawie[14]. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z dn. 23 kwietnia 1937[12][15]. Miało ono łączyć odzyskanie suwerenności państwowej z zakończeniem I wojny światowej oraz upamiętniać Józefa Piłsudskiego. Do czasu wybuchu II wojny światowej obchody państwowe odbyły się dwa razy: w 1937 i 1938; w 1937 uświetniono je odsłonięciem pomnika gen. Józefa Sowińskiego[16].

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 jawne świętowanie polskich świąt państwowych było niemożliwe. Organizatorzy przygotowywanych konspiracyjnie obchodów rocznicy 11 listopada, głównie w ramach małego sabotażu, byli narażeni na dotkliwe represje. Jednak mimo to pamięć o Święcie Niepodległości starano się podtrzymywać. W dniach poprzedzających 11 listopada na murach, ogrodzeniach, płytach chodnikowych pojawiały się afisze, ulotki i napisy „Polska żyje”, „Polska zwycięży”, „Polska walczy”, „Jeszcze Polska nie zginęła”, „11.XI.1918” itp., a od 1942 roku także znak Polski Walczącej. Częstokroć pomniki przystrajano biało-czerwonymi kwiatami i proporczykami, a w miejscach o trwałej symbolice narodowej mocowano flagę narodową. Również w prasie konspiracyjnej, głównie w „Biuletynie Informacyjnym” podziemnej Armii Krajowej, zamieszczano artykuły przypominające o Święcie Niepodległości[17].

W 1945 ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i jednocześnie zniesiono Święto Niepodległości[17][18]. W okresie PRL obchody rocznicy odzyskania niepodległości w dniu 11 listopada organizowane były nielegalnie przez środowiska niepodległościowe w tym piłsudczykowskie. Organizatorzy i uczestnicy tych uroczystości często byli represjonowani przez ówczesne władze państwowe. Wyjątek stanowiły lata 1980–1981, kiedy za sprawą działalności związku zawodowego „Solidarność” przywrócono Świętu Niepodległości należne miejsce w świadomości społecznej[17].

Święto Niepodległości w dniu 11 listopada zostało przywrócone przez Sejm PRL ustawą z 15 lutego 1989 pod nazwą „Narodowe Święto Niepodległości”[17][19].

Dzień ten jest dniem wolnym od pracy. Główne obchody, z udziałem najwyższych władz państwowych, odbywają się w Warszawie na placu marsz. Józefa Piłsudskiego, przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Inne formy obchodów to: Bieg Niepodległości organizowany od 1989 w Warszawie[20], Koncert Niepodległości organizowany od 2009 roku w Muzeum Powstania Warszawskiego, wykłady historyczne, koncerty patriotyczne[17] czy parady ulicami miast, np. Marsz Niepodległości.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz. U. z 1989 r. Nr 6, poz. 34 – preambuła ustawy.
  2. Henryk Zieliński: Załamanie się władzy okupantów na ziemiach polskich i pierwsze próby utworzenia ośrodków władzy polskiej. W: Historia Polski. T. IV: 1918 – 1939. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984. ISBN 83-01-03866-7.
  3. „Monitor Polski” (Nr 168, 7 października 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  4. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 38.
  5. „Monitor Polski” (Nr 201, 12 listopada 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  6. 6,0 6,1 Kalendarium niepodległości 1918-1919. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-30].
  7. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 39.
  8. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 40.
  9. „Monitor Polski” (Nr 204, 15 listopada 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  10. Piłsudski ogłasza światu wolną Polskę. polskieradio.pl, 2013-11-16. [dostęp 2013-11-30].
  11. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 41.
  12. 12,0 12,1 Rocznice odzyskania niepodległości w okresie międzywojennym. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-27].
  13. Waldemar Kowalski: 76 lat temu odbyły się pierwsze państwowe obchody Święta Niepodległości. dzieje.pl, 2013-11-09. [dostęp 2013-11-27].
  14. Pomnik Lotnika. fotoochota.waw.pl. [dostęp 2013-11-27].
  15. Dz. U. z 1937 r. Nr 33, poz. 255.
  16. Pomnik gen. Józefa Sowińskiego. przewodnik.wola.waw.pl. [dostęp 2013-11-27].
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 11 listopada w Polsce niesuwerennej i suwerennej. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-27].
  18. Dz. U. z 1945 r. Nr 32, poz. 194.
  19. Dz. U. z 1989 r. Nr 6, poz. 34.
  20. Bieg Niepodległości. wosir.waw.pl. [dostęp 2013-11-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]