Marszałek Polski
| Marszałek Polski Wojska Lądowe |
|
| Aktualne oznaczenie stopnia | |
 naramiennik |
|
 kurtka nieprzemakalna |
|
| Oznaczenie stopnia – przedwojenny | |
 naramiennik |
Marszałek Polski – najwyższy stopień wojskowy w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Spis treści |
Historia [edytuj]
19 marca 1920 r. Józef Piłsudski przyjął dla siebie i zatwierdził jako Naczelny Wódz unikatowy stopień Pierwszego Marszałka Polski, który można uznać za równy generalissimusowi[1]. W poniedziałek 15 listopada 1920 roku na Placu Zamkowym w Warszawie miało miejsce uroczyste wręczenie buławy marszałkowskiej Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu. Buławę, symbol władzy i bezwzględnego posłuchu, Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych wręczył żołnierz frontowy. Buława została poświęcona przez biskupa polowego Stanisława Galla w czasie mszy polowej.
13 kwietnia 1923 Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Ministra Spraw Wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego i premiera, gen. Władysława Sikorskiego mianował Ferdinanda Focha Marszałkiem Polski. 15 kwietnia 1923 generał Sosnkowski wręczył mu nominację.
10 listopada 1936 prezydent Mościcki mianował Edwarda Śmigłego-Rydza generałem broni i jednocześnie Marszałkiem Polski oraz odznaczył Orderem Orła Białego[2]. Buławę marszałkowską poświęcono w kaplicy Zamku Królewskiego w Warszawie. Uroczystość przekazania jej Śmigłemu-Rydzowi miała miejsce na dziedzińcu Zamku. Brali w niej udział przedstawiciele Rady Ministrów, delegacje pułków, duchowieństwa, attaché wojskowi i poczty sztandarowe wojska. Mianowanie Rydza-Śmigłego na stopień Marszałka Polski zostało bardzo negatywnie przyjęte przez część obozu sanacyjnego. Szczególnie „starzy” piłsudczycy uważali, że godność ta należała się jedynie J. Piłsudskiemu, a Śmigły-Rydz nie zasługiwał na takie wyróżnienie. Walery Sławek uznał datę mianowania nowego Marszałka Polski za najsmutniejszy dzień w swoim życiu[3]. Złośliwi nazywali podwójną promocję Rydza-Śmigłego „buławizacją”[4].
| # | Nazwisko | Data nadania | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1 |  Józef Piłsudski |
19 marca 1920 | Pierwszy Marszałek Polski |
| 2 |  Ferdinand Foch |
13 kwietnia 1923 | także Marszałek Francji, Marszałek polny Wielkiej Brytanii |
| 3 |  Edward Śmigły-Rydz |
10 listopada 1936 | |
| 4 |  Michał Rola-Żymierski |
3 maja 1945 | |
| 5 |  Konstanty Rokossowski |
5 listopada 1949 | także Marszałek ZSRR |
| 6 |  Marian Spychalski |
7 października 1963 |
Podstawy prawne [edytuj]
Zgodnie z art. 39 Ustawy z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich[5] stopień Marszałka Polski nadawał Prezydent Rzeczypospolitej za wyjątkowe zasługi w obronie Ojczyzny. W powyższym trybie nastąpiło mianowanie Ferdynanda Focha. W chwili samomianowania Józefa Piłsudskiego na stopień wojskowy Pierwszego Marszałka Polski brak było przepisów regulujących tę materię. W szczególności zaś podstawą do takiego aktu nie mogły być powołane przez Ogólną Komisję Weryfikacyjnę przepisy Ustawy z dnia 2 sierpnia 1919 r. o ustaleniu starszeństwa i nadaniu stopni oficerskich w wojsku polskiem[6], które nie przewidywały stopni wojskowych marszałka oraz umożliwiały, przy uznaniu zasług wojennych, zweryfikowanie pułkownika Józefa Piłsudskiego co najwyżej w stopniu generała podporucznika.
Obowiązującym i dotąd nie wykorzystanym uregulowaniem prawnym dotyczącym mianowania na stopień wojskowy Marszałka Polski jest art. 76 ust. 6 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej[7], zgodnie z którym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Ministra Obrony Narodowej mianuje na stopień wojskowy Marszałka Polski oficera posiadającego stopień wojskowy generała (admirała) za wyjątkowe zasługi dla Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
W dotychczasowym postrzeganiu tej możliwości mianowanie na ten stopień wojskowy jest uznawane jako możliwe jedynie w przypadku wojny.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, Oznaki i insygnia [edytuj]
Oznakami Marszałka Polski są:
- wężyk generalski oraz dwie skrzyżowane buławy na naramiennikach i otoku czapki,
- dwa galony na daszku czapki (srebrne paski szerokości 6 mm wzdłuż krawędzi daszka, jak u oficerów starszych),
- orzełki i dwie skrzyżowane buławy na kołnierzach kurtek mundurów oraz płaszczy.
- proporczyk marszałkowski na pojazdach mechanicznych (dwie buławy ze złotym wężykiem generalskim)
Insygnium w Polsce stanowi buława marszałkowska.
-
Buława mniejsza Marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza
Podsumowania [edytuj]
Poza Pierwszym Marszałkiem Polski Józefem Piłsudskim stopień Marszałka Polski otrzymało jeszcze trzech Polaków, jeden obywatel ZSRR i jeden obywatel III Republiki Francuskiej. Oficerowie legitymujący się obcym obywatelstwem, obok stopnia Marszałka Polski, posiadali już wcześniej stopnie marszałków ZSRR (Rokossowski) oraz Francji i Anglii (Foch).
W II Rzeczypospolitej stopień Marszałka Polski otrzymało trzech oficerów. Dwaj kolejni mianowani byli w latach 1945-1949. Władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mianowały tylko jednego oficera. Trzech, z sześciu Marszałków Polski, w czasie I wojny światowej walczyło w Legionach Polskich. Wszyscy oficerowie mianowani Marszałkami Polski po II wojnie światowej byli ofiarami stalinizmu. Uwzględniając osobę Józefa Piłsudskiego, jako represjonowanego przez carską tzw. ochranę, to czterech z pięciu Polaków, mianowanych Marszałkami Polski, miało w swoich życiorysach pobyt w więzieniach, gułagu i na zesłaniu, z powodów politycznych i ideologicznych. Szczególnym przypadkiem jest Michał Rola-Żymierski, który w dwudziestoleciu międzywojennym XX w. był również zdegradowany i więziony z przyczyn natury kryminalnej. Po jego śmierci, 15 października 1989, nie było już w Polsce żołnierzy noszących stopień Marszałka Polski.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Dekret L. 2093 Wodza Naczelnego z 19 marca 1920 (Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 12 z 3 kwietnia 1920 r.) – Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa (pol.). [dostęp 26-12-2012].]
- ↑ Ryszard Mirowicz: Edward Rydz-Śmigły. Działalność wojskowa i polityczna. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1988, s. 130. ISBN 83-202-0603-0.
- ↑ Richard M. Watt: Gorzka chwała. Polska i jej los 1918-1939. Warszawa: Andrzej Findeisen – A.M.F. Plus Group, 2005. ISBN 83-921401-3-3.
- ↑ Sławomir Koper: Polskie piekiełko. Obrazy z życia elit emigracyjnych 1939-1945. Warszawa: Bellona, 2012, s. 116. ISBN 978-83-11-12301-4.
- ↑ Dz. U. z 1922 r. Nr 32, poz. 256.
- ↑ Dz. U. z 1919 r. Nr 65, poz. 399.
- ↑ Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm..
|
||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||
