Palau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Palau – miejscowość we Włoszech oraz Palauanie - rdzenni mieszkańcy Palau.
Beluu era Belau
Republic of Palau

Republika Palau
Flaga Palau
Godło Palau
Flaga Palau Godło Palau
Dewiza: (ang.) Rainbow's End
(Koniec tęczy)
Hymn: Belau rekid
Położenie Palau
Język urzędowy palau, angielski, japoński (w stanie Angaur)
Stolica Ngerulmud
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Tommy Remengesau
Szef rządu prezydent
Tommy Remengesau
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
180. na świecie
508 km²
0%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
220. na świecie
21 032
45,2 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,246 mld[1] USD
14 022[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,415 mld[1] USD
23 666[1] USD
Jednostka monetarna dolar amerykański (USD)
Niepodległość od USA
1 października 1994
Strefa czasowa UTC +9
Kod ISO 3166 PW
Domena internetowa .pw
Kod samochodowy PW
Kod telefoniczny +680
Mapa Palau
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Palau w Wikipodróżach

Palau, Republika Palau (ang. Republic of Palau, palau Belau, Beluu era Belau) – wyspiarskie państwo samorządowe, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi, położone na Oceanie Spokojnym, w Oceanii oraz w Mikronezji, ok. 1160 km na południe od Guam, ok. 800 km na wschód od Filipin i 3200 km na południe od Tokio. Obejmuje zachodnią część archipelagu Karolinów oraz 4 pojedyncze wyspy koralowe (Sonsorol, Merir, Pulo Anna i Tobi) i atol Helen (łącznie ponad 250 wysp).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy odkryte zostały w 1543 przez R. L. de Villalobosa. Od końca XVII wieku do 1899 jako część Karolinów stanowiły posiadłość hiszpańską, a następnie zostały sprzedane Niemcom, które rozpoczęły na wyspach wydobycie boksytów (rudy aluminium) i innych zasobów.

Koror w okresie administracji japońskiej

W 1914 roku wyspy przejęli Japończycy[2]. Sześć lat później wprowadzono administrację japońską z ramienia Ligi Narodów. Podczas II wojny światowej w 1944 wyspy zostały zajęte przez Stany Zjednoczone[3] po Bitwie o Peleliu.

Po wojnie, w latach 1947-1994 terytorium powiernicze ONZ pod administracją USA (do 1990 w ramach Powierniczych Wysp Pacyfiku).

W 1978 Palau stało się oddzielnym państwem i przyjęło nazwę Belau (po podziale administracyjnym przez USA wysp Oceanu Spokojnego). W 1979 mieszkańcy Palau odrzucili propozycję wstąpienia do Sfederowanych Stanów Mikronezji. W 1981 państwo przyjęło konstytucję Palau. W tym samym roku została także wprowadzona autonomia wewnętrzna kraju. W 1982 władze państwa zawarły ze Stanami Zjednoczonymi układ o wolnym stowarzyszeniu. Ratyfikowano go w 1993.

1 października 1994 Palau uzyskało niepodległość jako państwo stowarzyszone z USA. Państwo utrzymuje związki o charakterze gospodarczym z USA, Japonią i Tajwanem (pomoc finansowa). 15 grudnia 1994 zostało członkiem ONZ oraz kilku innych organizacji międzynarodowych.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Budynek Kongresu Narodowego w Ngerulmud

Palau jest republiką. Konstytucja została przyjęta w 1980, zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 1981 roku. Polityka zagraniczna i obronna podlega USA. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na kadencję 4-letnią w wyborach powszechnych. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu Narodowego (Izba Przedstawicieli i Senat), wybieranego w wyborach powszechnych. Władza wykonawcza należy do rządu, powoływanego przez prezydenta.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Palau.

Palau obejmuje ponad 250 wysp (największe – Babeldaob, Koror) w zachodniej części archipelagu Karoliny, otoczonych szeroką rafą. Występują jeziora krasowe z wodą morską i jaskinie. Najwyższym punktem jest Ngerchelchauus, który ma wysokość 242 m n.p.m. Klimat wysp to klimat równikowy wybitnie wilgotny (odmiana monsunowa): średnia temperatura miesięczna w ciągu całego roku wynosi ok. 28°C, a roczne opady 3800 mm. Bujna szata roślinna; drzewo żelazne, pandan, gaje palmy kokosowej. Palau posiada bogatą faunę, występuje tam ponad 1400 gatunków ryb, 700 korali, żyją tam także słonowodne krokodyle.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Palau.

Od 1984 roku Palau dzieli się na 16 stanów:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Rock Islands na Palau

Na większości wysp rośnie palma kokosowa. Główne rośliny żywieniowe: kolokazja (taro), maniok, bataty, banany. Dużą rolę odgrywa połów ryb (zwłaszcza tuńczyka), żółwi, muszli. Palau eksportuje ryby, olej kokosowy i koprę, wyroby rzemiosła artystycznego i szylkret. Rozwija się turystyka, sporty wodne.

Jako jedno z niewielu państw na świecie Palau nie ma długu zagranicznego.

Międzynarodowy port lotniczy położony jest na wyspie Babelthuap, połączonej mostem z wyspą Koror.

57% PKB pochodzi z usług, a pozostałe 43% z rolnictwa i przemysłu.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Ludność posługuje się głównie językiem palau (z grupy indonezyjsko-oceanicznej języków austronezyjskich) natomiast językiem urzędowym jest angielski. Stale zamieszkanych tylko 8 wysp, a średnia gęstość zaludnienia to 44 osoby/km².

Religia (2000)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kościół katolicki na Palau.

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [2]

(2012)
Liczba ludności 21 032
Ludność według wieku
0 – 14 lat 21.5% (mężczyzn 2,329 / kobiet 2,187)
15–64 lat 72% (mężczyzn 8,355 / kobiet 6,724)
ponad 64 lata 3% (mężczyzn 402 / kobiet 959)
Średnia wieku
W całej populacji 32,8 lat
Mężczyzn 32,4 lat
Kobiet 33,6 lat
Przyrost naturalny 0,361‰
Współczynnik urodzeń 10,79 urodzeń / 1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,89 zgonów / 1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0.71 migrantów / 1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,06 mężczyzn / kobiet
poniżej 15 lat 1,07 mężczyzn / kobiet
15–64 lat 1,24 mężczyzn / kobiet
powyżej 64 lat 0,4 mężczyzn / kobiet
w całej populacji 1,12 mężczyzn / kobiet
Umieralność niemowląt
W całej populacji 12,1 śmiertelnych / 1000 żywych
płci męskiej 13,7 śmiertelnych / 1000 żywych
płci żeńskiej 10,4 śmiertelnych / 1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 72,06 lat
Mężczyzn 68,9 lat
Kobiet 75,4 lat
Rozrodczość 1,72 urodzeń / kobietę
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na archipelagu znajdują się 3334 endemiczne gatunki roślin,
  • Na wyspach Palau odbyła się 10. edycja programu Survivor, w Polsce znany jako "Ryzykanci".
  • Na Palau średnia gęstość zaludnienia jest najbardziej zbliżona do średniej gęstości zaludnienia na świecie.
  • Państwo Palau stworzyło pierwsze na świecie tzw. rekinie sanktuarium, zakazujące całkowicie połowów tych zwierząt na swoich wodach (powierzchnia około 600 tys. km kwadratowych jest wielkości niemal całej Francji).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Palau w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. Oxford Wielka Encyklopedia Geografii tom 4. afryka, Australia i Oceania. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7425-138-7.
  3. Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 11.. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7325-701-2.
  4. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World"