Kenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Republic of Kenya
Jamhuri ya Kenya

Republika Kenii
Flaga Kenii
Herb Kenii
Flaga Kenii Herb Kenii
Dewiza: (sua.) Harambee
(Pracujmy razem)
Hymn: Ee Mungu Nguvu Yetu
Położenie Kenii
Język urzędowy suahili, angielski
Stolica Nairobi
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Uhuru Kenyatta
Szef rządu prezydent Uhuru Kenyatta
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
49. na świecie
582 650[a] km²
13 400 km² (2,3%)
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
33. na świecie
Green Arrow Up.svg 41 609 728[b]
70,8 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 41,1 mld[1] USD
Green Arrow Up.svg 976[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 75,8 mld[1] USD
Green Arrow Up.svg 1802[1] USD
Jednostka monetarna szyling kenijski (KES)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
12 grudnia 1963
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 KE
Domena internetowa .ke
Kod samochodowy EAK
Kod samolotowy 5Y
Kod telefoniczny +254
Mapa Kenii
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Kenia w Wikipodróżach

Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy od północy z Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Stolicą Kenii jest Nairobi.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Kenia jest republiką i członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Konstytucja została uchwalona w 1963 i była wielokrotnie modyfikowana, ostatnio w 2010 po referendum konstytucyjnym. Głową państwa jest prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje wiceprezydenta. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego liczącego 222 deputowanych, w tym 210 wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję i 12 mianowanych przez prezydenta na wniosek partii politycznych. Organem władzy wykonawczej jest rząd powoływany przez prezydenta spośród członków parlamentu. Od grudnia 1991 system wielopartyjny.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Kenii.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kenia jest krajem położonym we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Jest to jeden z 15 krajów i terytoriów, przez które przebiega równik.

Powierzchnia całkowita: 582 650 km²

Długość wybrzeża: 536 km

Całkowita długość granic: 3 446 km

Graniczy z państwami:

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Ukształtowanie powierzchni Kenii jest zróżnicowane, większą jej część stanowi płaskowyż, obniżający się od zachodu z wysokości ok. 2000–3000 m, ku wschodowi do wysokości ok. 500 m n.p.m. Zachodnią część płaskowyżu rozcina Wielki Rów Wschodni który stanowi część systemu Wielkich Rowów Afryki. W obrębie rowu wznoszą się masywy wulkaniczne, najwyższe to: Kenia (5199 m) i Elgon (4321 m, w Kenii najwyższy szczyt Sudek – 4302 m). Na zachodzie znajduje się kotlina Jeziora Wiktorii. Wzdłuż wybrzeża ciągnie się wąska nizina nadmorska o szerokości miejscami dochodzącej do 200 km, linia brzegowa jest mało urozmaicona.

Najwyższe góry

  • Masyw Kenia (Batian) 5199 m n.p.m.
  • Masyw Elgon (Sudek) 4302 m n.p.m.
  • Aberdare (Ol Doinyo Lesatima) 3999 m n.p.m.
  • Cherangani (Chemnirot) 3581 m n.p.m.
  • Sekerr (Mtelo) 3334 m n.p.m.
  • Mau (Melili) 3098 m n.p.m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Kenia znajduje się w zasięgu klimatu równikowego monsunowego ze stosunkowo wyrównanym przebiegiem temperatur w ciągu całego roku. Na wybrzeżu, w pasie do 40 km i w górach – wilgotny, na pozostałym obszarze – suchy. Średnia roczna suma opadów wzrasta z północnego wschodu na południowy zachód od 150 do 1000 mm, w południowej części wybrzeża wielkość opadów sięga 1200 mm rocznie, w wyższych piętrach gór nawet do 1500 mm. Na nizinnym wschodzie występuje tylko jedna pora deszczowa, od kwietnia do czerwca, na pozostałym obszarze dwie pory deszczowe, głównie od marca do maja, druga pora deszczowa jest krótsza, występuje w listopadzie-grudniu. Średnia temperatura miesięczna od 25-28 °C na wybrzeżu do 15-19 °C w górach (w wyższych piętrach chłodniej).

Tabela średnich rocznych temperatur dla kenijskich miast:
Miasto Lokalizacja Wysokość
(metry)
Temp. maks.
(°C)
Temp. min.
(°C)
Mombasa wybrzeże nad oceanem 17 30,3 22,4
Nairobi płaskowyż w centrum 1661 25,2 13,6
Eldoret płaskowyż na zachodzie 3085 23,6 9,6
Lodwar suche północne równiny 506 34,8 23,7

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna jest słabo rozwinięta, główne rzeki to: Tana i Galana; na północy i wschodzie występują rzeki okresowe; w strefie zapadliskowej występują liczne jeziora, największe to Jezioro Turkana, na zachodzie Jezioro Wiktorii (większa część jeziora znajduje się na terytorium Tanzanii).

Najdłuższe rzeki

  • Tana 708 km
  • Athi-Galana-Sabaki 547 km
  • Suam-Turkwel 354 km
  • Arror-Kerio 350 km
  • Ewaso Ngiro (północna) 330 km
  • Mara 290 km
  • Nzoia 258 km
  • Voi 210 km
  • Ewaso Ngiro (południowa) 140 km

Największe wodospady:

  • Gura 273 m
  • Kindaruma (Seven Forks) 135 m
  • Nyahururu (Thomson's Falls) 73 m
  • Swift-Rutherford 67 m

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Na nizinie nadmorskiej roślinność sawannowo-leśna, we wnętrzu kraju stepy lub suche sawanny, na wschód od Jeziora Turkana roślinność półpustynna i pustynna, wilgotne sawanny w południowo-zachodniej części kraju. Na obszarach wyżej wzniesionych na wysokości ok. 2000–3000 m występują wiecznie zielone lasy, w najwyższych piętrach gór zarośla i roślinność alpejska. Liczne parki narodowe (m.in. Masai Mara, Kenia, Elgon, Meru, Tsavo West, Tsavo East) i rezerwaty przyrody.

Dominuje fauna typowa dla afrykańskiej sawanny oraz świetlistych lasów podzwrotnikowych. Z ssaków występują m.in.: słoń afrykański, nosorożec czarny, bawół afrykański, żyrafa, zebra, lew, lampart, gepard, wiele gatunków antylop (m.in. gnu, eland, kudu, impala, gazele), w sąsiedztwie wód – hipopotam. Bogata ornitofauna, m.in.: sekretarz, sęp, marabut, perlica, czapla, ibis, bogactwo gatunków leśnych, zróżnicowana i bogata fauna bezkręgowców, zwłaszcza owadów.

Historia i polityka[edytuj | edytuj kod]

W VII-X wieku terytoria przybrzeżne opanowane były przez Arabów z Półwyspu Arabskiego.

Pierwszymi Europejczykami w Kenii byli Portugalczycy, którzy przybyli do Mombasy w 1498 r. Od 1505 r. Portugalczycy zaczęli kolonizować wybrzeża Kenii, ściągając trybut od miejscowych plemion i kontrolując handel na Oceanie Indyjskim. Na początku XVIII w. Portugalczycy zostali wyparci z Kenii przez Arabów. Ci kontrolowali całe wybrzeże dzisiejszej Kenii i Tanzanii ze swej stolicy w Zanzibarze. W 1895 r. Brytyjczycy utworzyli Brytyjską Afrykę Wschodnią, która oprócz Kenii obejmowała także Ugandę. W 1920 utworzono kolonię brytyjską. Kolonia miała swoje zgromadzenie parlamentarne, lecz miejscowa ludność afrykańska była pozbawiona swoich przedstawicieli aż do roku 1944. W reakcji na to powołano w 1921 Stowarzyszenie Młodych Kikuju. Stowarzyszenie to przekształciło się później w Afrykański Związek Kenii (KAU). W 1947 r. na jego czele stanął Jomo Kenyatta. W 1952 r. wybuchło Powstanie Mau Mau, wymierzone przeciwko brytyjskim rządom. Zostało stłumione w 1959 r. lecz było to pyrrusowe zwycięstwo Brytyjczyków. W 1963 r. Kenia uzyskała niepodległość. Jej pierwszym prezydentem został w 1964 r. Jomo Kenyatta reprezentujący Afrykański Narodowy Związek Kenii (KANU). KANU od 1969 stało się jedyną legalną partią, po tym jak zdelegalizowano Związek Ludowy Kenii (KPU).

W 1978 r. Kenyatta zmarł, a jego następcą został dotychczasowy wiceprezydent Daniel arap Moi. W 1982 r. znowelizowano konstytucję, na mocy której Kenia stała się państwem jednopartyjnym. W tym samym roku doszło do nieudanego zamachu stanu, który szybko został zdławiony.

W wyniku nacisków międzynarodowych w 1991 r. znowelizowano konstytucję, zezwalając na tworzenie partii. W 1992 KANU wygrało wybory parlamentarne, a Moi został ponownie wybrany na prezydenta, lecz opozycja zyskała łącznie 45% miejsc w parlamencie. Pięć lat później KANU nieznacznie wygrało wybory, a Moi ponownie został prezydentem.

W wyborach prezydenckich i parlamentarnych w 2002 r. zwyciężył Mwai Kibaki i jego partia, były wiceprezydent, który pokonał Uhuru Kenyattę, syna pierwszego prezydenta Kenii, popieranego przez Moi i KANU.

27 grudnia 2007 r. Kibaki ponownie wygrał wybory prezydenckie. Opozycja pod przywództwem Raily Odingi wygrała wybory do parlamentu i zakwestionowała wynik wyborów prezydenckich, oskarżając władze o fałszerstwa. Międzynarodowi obserwatorzy stwierdzili, iż wybory nie spełniały standardów demokratycznych. Wybuchły zamieszki, przede wszystkim na zachodzie kraju, bastionie zwolenników Odingi. Zginęło około tysiąca osób, a ponad 600 tys. musiało opuścić swoje domy[2].

Information icon.svg Osobny artykuł: Wybory w Kenii w 2007 roku.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Kenii.
Prowincja Powierzchnia (km²) Ludność Stolica
Kenya Provinces numbered.svg
1 Centralna 13 236 4 304 300 Nyeri
2 Nadbrzeżna 84 113 2 583 600 Mombasa
3 Wschodnia 154 354 5 380 200 Embu
4 Nairobi 693 2 165 600 -
5 Północno-Wschodnia 126 186 459 000 Garissa
6 Nyanza 12 507 4 889 700 Kisumu
7 Wielkiego Rowu 182 413 7 630 300 Nakuru
8 Zachodnia 8285 3 569 400 Kakamega

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kraj rolniczy z rozwijającym się przemysłem przetwórczym i usługami. Rolnictwo wytwarza 30% produktu krajowego brutto, daje ponad 70% wartości eksportu, zatrudnia 76% zawodowo czynnych. Grunty orne zajmują tylko 4% powierzchni kraju. Znaczne dochody z turystyki – 467 mln dolarów amerykańskich (2000).

Statystyki demograficzne (2006)
Kenya population 1960-2010.png
Zmiana liczby ludności Kenii w latach 1960-2010
Liczba ludności 34 707 817
Ludność według wieku
0 – 14 lat 42,6%
mężczyzn: 7 454 765
kobiet: 7 322 130
15 – 64 lat 55,1%
mężczyzn: 9 631 488
kobiet: 9 508 068
ponad 64 lata 2,3%
mężczyzn: 359 354
kobiet: 432 012
Średnia wieku
w całej populacji 18,2 lat
mężczyzn 18,1 lat
kobiet 18,3 lat
Przyrost naturalny 2,57%
Współczynnik urodzeń 39,72 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 14,02 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,02 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,02 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,01 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,83 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 1,01 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
w całej populacji 59,26 martwych/1000 żywych urodzeń
płci męskiej 61,92 martwych/1000 żywych urodzeń
płci żeńskiej 56,54 martwych/1000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia (dane z 2009 roku)
w całej populacji 54,9 lat[3]
mężczyzn 54,5 lat[4]
kobiet 55,3 lat[5]
Rozrodczość 4,91 urodzeń/kobietę
HIV/AIDS
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 6,7% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 1,2 mln (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 150 000 (2003)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Kenia liczy ok. 42 150 000 mieszkańców (lip.2012)
Średnia gęstość zaludnienia: 71 osób/km²
Przyrost naturalny: 2,7% (2012)
Analfabetyzm w kraju wynosi ok. 12,4%

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Kenia jest bardzo zróżnicowanym krajem pod względem etnicznym. Napięcia pomiędzy różnymi grupami etnicznymi są jednym z głównych problemów tego kraju.

Około 65% ludności Kenii stanowią ludy Bantu (Kikuju, Luhja, Meru, Kamba) zamieszkujące południową część wyżyn i wybrzeże. Na północnym wschodzie i wschodzie zajmują ludy kuszyckie (Somalijczycy, Boran). Ponadto ludy nilockie (Turkana, Masajowie), w miastach grupy Azjatów, Arabów i Europejczyków (głównie Brytyjczyków).

Religie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Kenii.

Źródło: Joshua Project, 2010[7]

Języki[edytuj | edytuj kod]

Językami urzędowymi w Kenii są język angielski i język suahili. Kenia należy do najbardziej zróżnicowanych kulturowo i językowo krajów w całej Afryce. Przy żyjących ponad 30grupach plemiennych z których każda posługuje się innym językiem nadmienić należy, że w niektórych plemionach występują również liczne różnice dialektowe dlatego mówi się o około 44językach.[8]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

3.09.2008 r. - niespodziewanie w środkowej Kenii spadł śnieg, wzbudził ogromne zainteresowanie mieszkańców, którzy po raz pierwszy zobaczyli to zjawisko "na żywo".

Opady zanotowano w miejscowości Busara, położonej w odległości 255 km na północny zachód od stolicy kraju - Nairobi. Kenijski Departament Meteorologii poinformował, że opady śniegu spowodowało zderzenie zimnych prądów powietrznych znad Oceanu Indyjskiego z zimnymi prądami znad Konga. Pomimo gorącego tropikalnego słońca, ponad 12 godzin po opadach pobliskie wzgórza były jeszcze pokryte warstwą śniegu. W Kenii śnieg na równinach występuje niezwykle rzadko.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Kenia w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Uwagi

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
  2. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. Marcin Barański: Kenia/ Koniec kryzysu rządowego (pol.). psz.pl. [dostęp 2011-03-31].
  3. Life expectancy at birth, total (years) (ang.). Bank Światowy. [dostęp 2011-09-09].
  4. Life expectancy at birth, male (years) (ang.). Bank Światowy. [dostęp 2011-09-09].
  5. Life expectancy at birth, female (years) (ang.). Bank Światowy. [dostęp 2011-09-09].
  6. Joshua Project "Kenya – People Groups"
  7. Kenya – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-24].
  8. Katarzyna Cegłowska: Kenia: Kraina Karen Blixen (pol.). 2013. [dostęp 2013-05-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]