Chrom

Z Wikipedii

Chrom
24 Cr Układ okresowy pierwiastków
Chrom
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Chrom, Cr, 24
Grupa, okres, blok	6 (VIB), 4, d
Własności metaliczne	metal przejściowy
Własności atomowe Masa atomowa 51,9961 u Promień atomowy 140 (166) pm Promień walencyjny 127 pm Konfiguracja elektronowa [Ar]3d54s1 e⁻ na poziom energetyczny 2, 8, 12, 1 Elektroujemność 1,66 (Pauling) 1,56 (Allred) Stopień utlenienia 6, 3, 2 Własności kwasowe tlenków kwasowe, zasadowe lub amfoteryczne - w zależności od wartościowości
Własności fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 7140 kg/m3 Temperatura topnienia 2130 K 1856,85 °C Temperatura wrzenia 2845 K 2571,85 °C Objętość molowa 7,23×10-6 m³/mol Ciepło parowania 344,3 kJ/mol Ciepło topnienia 16,9 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 990 Pa (2130 K) Prędkość dźwięku 5940 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 450 J/(kg*K) Konduktywność 7,74×106 S/m Przewodność cieplna 93,7 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 652,9 kJ/mol II. 1590,6 kJ/mol III. 2987 kJ/mol IV. 4743 kJ/mol V. 6702 kJ/mol VI. 8744,9 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 50Cr 4,35% 1,8×1017 roku w.e. 50V 51Cr {syn.} 27,7025 dni w.e. 0,735 51V 52Cr 83,789% stabilny izotop z 28 neutronami 53Cr 9,501% stabilny izotop z 29 neutronami 54Cr 2,385% stabilny izotop z 30 neutronami
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Chrom (Cr, łac. chromium) - pierwiastek chemiczny, metal przejściowy z bloku d układu okresowego. Posiada 13 izotopów, od ⁴⁵Cr do ⁵⁷Cr, z czego trwałe są izotopy 50, 52, 53 i 54. Został odkryty w roku 1797 przez Louisa Nicolasa Vauqellina.

Spis treści 1 Występowanie 2 Właściwości 3 Zastosowania 4 Związki 5 Znaczenie biologiczne 6 Światowe wydobycie rud chromu w przeliczeniu na czysty składnik

[edytuj] Występowanie

Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 102 ppm, głównie w postaci minerałów chromitu i krokoitu.

Z punktu widzenia odżywiania najlepszym źródłem chromu są drożdże piekarskie, a także kolby kukurydzy, gotowana wołowina, jabłka, kasze, chleb gruboziarnisty oraz płatki zbożowe.

[edytuj] Właściwości

Chrom metaliczny jest srebrzystoszarym metalem (z błękitnym połyskiem w świetle); na powietrzu reaguje z tlenem, ulega pasywacji i powstaje tlenek chromu(III), który tworzy powłokę ochronną i zabezpiecza postępowaniu korozji na metalu. W reakcji ze stężonym kwasem azotowym(V) chrom ulega pasywacji, a z rozcieńczonym reaguje.

[edytuj] Zastosowania

Ze względu na swoje antykorozyjne właściwości, chrom jest stosowany jako zewnętrzna warstwa pokrywająca elementy stalowe, poprawiająca ich wygląd oraz chroniąca przed korozją, jest także składnikiem stali nierdzewnych (chromowych). Stal taka jest stosowana m.in. w armaturze łazienkowej lub w samochodach, ale także w produkcji samolotów, broni i pojazdów wojskowych.

[edytuj] Związki

Najważniejszym związkiem jest FeCr₂O₄(FeO*Cr₂O₃) czyli chromit, posiadający silne własności diamagnetyczne, który jest stosowany jako aktywna warstwa w taśmach magnetycznych.

Roztwory soli Cr(III) i Cr(VI) posiadają bardzo intensywne barwy (zieloną i pomarańczową) co jest wykorzystywane w fotochemii i technikach kolorymetrycznych.

Mieszanina Na₂Cr₂O₇ z kwasem siarkowym jest nazywana chromianką i służy do mycia szkła laboratoryjnego.

Tlenek chromu(III) (zieleń chromowa) jest używany jako pigment.

Sole chromu(VI) są toksyczne i mają właściwości rakotwórcze.

[edytuj] Znaczenie biologiczne

Chrom jest obecny w centrach aktywnych wielu enzymów i jest niezbędnym do życia mikroelementem. Ułatwia przenikanie glukozy z krwi do komórek. Zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę, hormon regulujący prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Współdziała z tym hormonem w syntezie białek. Zmniejsza ryzyko zawału serca i rozwoju miażdżycy, ponieważ obniża stężenie całkowitego cholesterolu i jego frakcji LDL (tzw. zły cholesterol), a zwiększa ilość HDL (tzw. dobry cholesterol).

Niedobór tego pierwiastka (na +3 stopniu utlenienia) może mieć wpływ na rozwój cukrzycy u dorosłych oraz chorób układu krążenia.

Nawet niewielkie ilości chromu na +6 stopniu utlenienia mają działanie szkodliwe dla zdrowia człowieka. W codziennym życiu kontakt z materiałami zawierającymi chrom, takimi jak skóry garbowane chromowo, środki wybielające, farby i lakiery zawierające chrom, może prowadzić do wystąpienia reakcji uczuleniowych. Chrom jest najczęstszą przyczyna zawodowego wyprysku kontaktowego. Większe stężenia chromu sześciowartościowego ma działanie toksyczne, mutagenne i kancerogenne. Chrom sześciowartościowy posiada zdolność penetracji błon komórkowych i przedostawania się do wnętrza komórki gdzie ulega redukcji do chromu trójwartościowego , który sam nie jest w stanie dostać się do wnętrza komórek, uwalniając przy tym elektrony, które uszkadzają błonę. Sam chrom trójwartościowy znajdujący się we wnętrzu komórki tworzy związki kompleksowe między innymi z DNA uszkadzając go tym samym, co może prowadzić w rezultacie do powstania nowotworu.

[edytuj] Światowe wydobycie rud chromu w przeliczeniu na czysty składnik

W światowym wydobyciu chromu, wynoszącym w 2002 r. 5 mln ton, przodowały: RPA (2,4 mln ton), Indie (1 mln ton), Kazachstan (0,9 mln ton) i Zimbabwe (0,3 mln ton).

p • d • e Układ okresowy pierwiastków
H																															He
Li	Be																									B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg																									Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca															Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr															Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo
Metale alkaliczne Metale ziem alkalicznych Lantanowce Aktynowce Metale przejściowe Inne metale Metaloidy Inne niemetale Halogeny Gazy szlachetne