Piotr III Romanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piotr III Romanow
car Rosji
Piotr III 1728-1762
Car Rosji
Okres panowania 1762
Poprzednik Elżbieta Romanowa
Następca Katarzyna II Wielka
Książę Holsztynu
Okres panowania od 1739 (1745)
do 1762
Poprzednik Karol Fryderyk Holsztyński
Następca Paweł I Romanow
Dane biograficzne
Urodziny 21 lutego 1728
Kilonia
Śmierć 17 lipca 1762
Ropsza
Ojciec Karol Fryderyk Holsztyński
Matka Anna Piotrowna
Żona Katarzyna II Wielka
Dzieci Paweł I Romanow
Anna Piotrowna
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Piotr III Fiodorowicz, Пётр III Федорович (ur. 21 lutego 1728 w Kilonii, zm. 17 lipca 1762 w Ropszy k. Sankt Petersburga) – cesarz Rosji[1] od 5 stycznia do 9 lipca 1762, książę Holsztynu, syn Anny, siostry Elżbiety.

Następca tronu[edytuj | edytuj kod]

Piotr III urodził się jako Karl Peter Ulrich von Holstein-Gottorp. Poprzez matkę, Annę, córkę Piotra Wielkiego i i jego drugiej żony Katarzyny I, był potomkiem Piotra I Wielkiego. Po swoim ojcu Karolu, Fryderyku, odziedziczył niemieckie księstwo Holsztynu.

Wychowywany na dworze holsztyńskim wśród oficerów i ordynansów był dzieckiem chorowitym, słabym, skłonnym do popędliwości. Od najmłodszych lat zachowanie Piotra budziło niepokój jego najbliższych[2]. Początkowo przygotowywano go do objęcia tronu szwedzkiego, ale cesarzowa Elżbieta zmieniła plany i wyznaczyła go na swego następcę. W 1742 r. wyjechał do Rosji. Zmienił wyznanie. Na jego nowego wychowawcę wyznaczony został ojciec Symeon, który próbował z marnym skutkiem kształtować młodego księcia. Do końca życia Piotr nie nauczył się mówić poprawnie po rosyjsku. Nie stronił od uczt i pijatyk[3]. Jedyne sukcesy odnosił ucząc się tańca.

Cesarz Piotr III

Na żonę wybrano niemiecką księżniczkę Zofię von Anhalt-Zerbst, która później przybrała imię Katarzyny. Młodzi narzeczeni stanowili wyjątkowo niedobraną parę. Różnili się temperamentami, charakterami, a także urodą. Na początku 1745 roku następca tronu zachorował na ospę. Choroba zeszpeciła i tak już mało pociągającą sylwetkę Piotra. Był wychudzony, łysy, miał blizny na twarzy. Katarzyna czuła do niego obrzydzenie, ale umiała je świetnie maskować. Ślub odbył się 21 sierpnia (1 września) 1745 roku. Uroczystości weselne trwały dziesięć dni[4]. Młodzi małżonkowie nie żyli ze sobą, ale obok siebie. Piotr nie przejawiał większego zainteresowania żoną. Katarzyna nie pozostawała mu dłużna. W 1754 roku przyszedł na świat syn Piotra i Katarzyny wielki książę Paweł Piotrowicz, przy czym ojcostwo Piotra było dyskusyjne. Od czasu narodzin Pawła stosunki między małżonkami dotychczas złe, prawie w ogóle ustały. Nigdy już nie wyszły poza oficjalne ramy przewidziane protokołem[5].

W okresie przed objęciem władzy Piotra interesowały głównie sprawy rodzinnego Holsztynu. Prawo do władania księstwem uzyskał wraz z dojściem do pełnoletności. Stało się to w 1745 roku. W 1746 mianował swego wuja Augusta administratorem księstwa. Otaczał się radą złożoną wyłącznie Holsztyńczyków[6]. Piotrowi zależało głównie na odzyskaniu Szlezwiku. Toczył w tej sprawie negocjacje z Danią. Oficjalne stanowisko Rosji w tej sprawie było neutralne, choć nieoficjalnie Elżbieta i Bestużew popierali duńskie pretensje do Szlezwiku. Poza sprawami holsztyńskimi nie interesowała go wielka polityka. Przerastała ona jego możliwości i gubił się w jej meandrach. Od 1757 śledził z uwagą działania wojsk pruskich i rosyjskich w wojnie siedmioletniej. Nie ukrywał swej niechęci do prowadzonej wojny, co nie pozostało bez wpływu na działania armii rosyjskich podczas całej kampanii[7].

Następca tronu posiadał liczne zainteresowania. Kochał muzykę włoską i pokazy sztucznych ogni. Grał na skrzypcach. Interesował się malarstwem. Prowadził uregulowany tryb życia. Wstawał o 7 rano. Wysłuchiwał meldunków z kraju i z zagranicy. Ubrany w pruski mundur uczestniczył w paradzie wojskowej. Jadł obiad. Potem przyjmował interesantów i dyplomatów. Wieczorem uczestniczył w licznych zabawach albo słuchał koncertów.

U władzy[edytuj | edytuj kod]

Wojna siedmioletnia[edytuj | edytuj kod]

Piotr, już jako Piotr III objął władzę po śmierci cesarzowej Elżbiety 5 stycznia 1762 roku. Od samego początku sprawowania władzy przystąpił do zmian w polityce wewnętrznej i zagranicznej. Zmieniła się orientacja polityczna rządu rosyjskiego[8]. Piotr III uwielbiał Prusy i ich króla Fryderyka II, a nienawidził Rosji. Dlatego też po dojściu do władzy natychmiast zarządził przerwanie wojny z Prusami, zawarł z nimi sojusz i wycofał – dotąd zwycięskie – wojska rosyjskie spod Berlina. Był to kolejny cud domu brandenburskiego. W przymierzu zawartym z Fryderykiem II, Rosja przekazała Prusom całe terytorium zajęte przez armię cesarzowej Elżbiety[9]. Za przykładem Piotra III poszła i Szwecja. Potem Francja i Anglia. Po kolei poszczególne państwa zawierały z Fryderykiem rozejm uwieńczony podpisaniem pokoju w Hubertusburgu 15 lutego 1763 roku. Wrogowie stali się przyjaciółmi. Przy pomocy wojsk pruskich zamierzał rozpętać wojnę z Danią o rodzinny Holsztyn. Razem z królem Prus zamierzał także prowadzić wspólną politykę wobec Rzeczypospolitej. Zachowanie nowego cara wzbudziło głębokie niezadowolenie w kręgach dworskich i wśród szlachty. Zwłaszcza gdy Piotr III oświadczył, iż jako książę holsztyński jest wiernym sługą Fryderyka II[10].

Cesarz Piotr III i Katarzyna II

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Skutkiem propruskiej orientacji cara była nienawiść ze strony szlachty rosyjskiej – do owej urazy przyczyniły się podejmowane przez niego ataki na rosyjską kulturę i tożsamość. Piotr III konsekwentnie realizował swoje niemieckie marzenia[11]. Chciał otoczyć się przede wszystkim holsztyńskimi współpracownikami, aby zaprowadzić w Rosji niemieckie porządki. Po objęciu przez niego władzy wielu członków senatu i urzędników niższego szczebla poddało się do dymisji. Piotr III zamierzał przeprowadzić liczne reformy. Zniesiono Tajną Kancelarię, a jej akta złożono do archiwum. Ogłoszono powszechną amnestię. W celu poprawy finansów państwa wypuszczono do obiegu nową monetę. Powstał nowy bank. Majątki ziemskie poddano władzy senatu i kolegium ekonomicznego[12]. Wprowadzono osobnym dekretem nowe prawo wyznaniowe, w którym oficjalnie zrównywano wszystkie religie wobec prawa. W dekrecie o religiach znalazł się zapis o sekularyzacji majątków kościelnych. Do grona niezadowolonych przedstawicieli szlachty dołączyło duchowieństwo prawosławne. Osią niezgody stało się postanowienie cesarza, by w cerkwiach umieszczać wyłącznie ikony Zbawiciela i Matki Boskiej oraz zarządzenie o goleniu bród i zmianie ubioru, na wzór duchowieństwa protestanckiego[13].

W czasie swojego panowania obniżył cenę soli, rozkazał wyremontować port wojenny w Kronsztadzie, nakazał ograniczenie budowy domów drewnianych w Petersburgu, a wznoszone w nim budowle kamienne miały powstawać według zatwierdzanych wcześniej projektów.

Order Czarnego Orła

Spisek[edytuj | edytuj kod]

Im bardziej Piotr III prowadził politykę proniemiecką, tym większe uznanie w Rosji zyskiwała jego żona Katarzyna. Żona Piotra szybciej zadomowiła się w prawosławnej ojczyźnie. Nauczyła się płynnie mówić po rosyjsku. Demonstrowała publicznie swoje przywiązanie do cerkwi, ostentacyjnie stawiała na kulturę i tradycję rosyjską[14][15]. Wokół jej osoby zaczęło gromadzić się stronnictwo tych, którzy niezadowoleni byli z rządów Piotra. Został zawiązany spisek mający usunąć cesarza z tronu. Mimo powiększającej się popularności, pozycja Katarzyny w Rosji była jeszcze wciąż słaba. Nie miała dostatecznie silnej legitymacji, by rządzić państwem Romanowych. Aby zwiększyć swoje szanse na przejęcie władzy, musiała pozbyć się „swojego holsztyńskiego konkurenta”.

Na tle Katarzyny zachowanie Piotra spotykało się z coraz większą krytyką. Propaganda stronnictwa Katarzyny rysowała jego postać w czarnych barwach. Car pił, car naruszał święta, car demonstrował swoją niechęć wobec żony publicznie. Popełniał coraz więcej gaf i nietaktów. W obecności dworzan wznosił toast za zdrowie króla Prus i pytał się dlaczego Katarzyna nie podziela jego entuzjazmu[16]. Swoją kochankę księżną Woroncową odznaczył orderem św. Katarzyny. Wydał nawet polecenie aresztowania cesarzowej. Tylko wstawiennictwo Jerzego holsztyńskiego spowodowało anulowanie rozkazu[17]. W czerwcu 1762 roku wzburzenie na dworze sięgnęło zenitu. O konieczności zmiany mówiono już głośno bez skrępowania. Piotr III na dzień przed zamachem bliski był zdemaskowania spiskowców. Katarzyna ze swoimi stronnikami uprzedziła bieg wydarzeń. Po przybyciu do Pałacu Zimowego wydała manifest, w którym ogłosiła fakt przyjęcia władzy w Rosji jako Katarzyna II. Nowa carowa podkreślała, że jako nowa władczyni całkowicie zrywa z kierunkiem politycznym reprezentowanym przez Piotra III[18].

Piotr III dowiedział się o zamachu bardzo późno. Zaskoczenie było pełne. Kolejni jego dotychczasowi zwolennicy przechodzili na stronę Katarzyny. Feldmarszałek Burhard Münnich doradzał, aby Piotr wyjechał do Petersburga i spotkał się z ludem. Inni radzili wyjazd do twierdzy kronsztadzkiej. Ostatecznie ex-cesarz schronił się w Oranienbaumie. Stamtąd wysłał list do Peterhofu, w którym zrzekał się praw do tronu prosząc o zezwolenie na wyjazd do Holsztynu. Katarzyna zredagowała oficjalny akt „dobrowolnego” zrzeczenia się tronu. Piotr podpisał dokument bez sprzeciwu[19]. Był bezradny. Został osadzony w areszcie domowym w Ropszy koło Petersburga. 17 lipca zamordowano go w bójce przez oficerów gwardii. W oficjalnym komunikacie jako przyczynę śmierci podano „atak kolki hemoroidalnej”.

Był odznaczony Orderem Orła Białego i pruskim Orderem Czarnego Orła[20].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Fryderyk IV von Holstein
ur. 18 X 1671
zm. 19 VII 1702
Jadwiga Wittelsbach1)
ur. 26 VI 1681
zm. 22 XII 1708
Piotr I Wielki
ur. 30 V /9 VI 1672
zm. 28 I / 8 II 1725
Katarzyna I2)
ur. 5 / 15 IV 1685
zm. 6 / 17 V 1727
         
     
  Karol Fryderyk von Holstein
ur. 30 IV 1700
zm. 18 VI 1739
Anna Romanow
ur. 2 I 1708
zm. 15 V 1728
     
   
Katarzyna II3)
ur. 2 V 1729
zm. 17 XI 1796
Piotr III
ur. 21 II 1728
zm. 17 VII 1762
                   
                   
                   
Paweł I4)
 ur. 1 X 1754
 zm. 24 III 1801
 
Anna Piotrowna5)
 ur. 20 XII 1757
 zm. 19 III 1759
 
  1. c. króla Szwecji Karola XI
  2. właśc. Marta Skowrońska, prawdopodobnie chłopska córka z Inflant
  3. właśc. Zofia Fryderyka Augusta, księżniczka Anhalt-Zerbst
  4. prawdopodobnie faktycznym ojcem był hrabia Sałtykow
  5. fakt. ojciec to Stanisław August Poniatowski, późniejszy król polski


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. tytuł nieuznawany przez Rzeczpospolitą
  2. Władysław A. Serczyk, Katarzyna II, Wrocław 2004, s. 12.
  3. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 13.
  4. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 39-40.
  5. Gudrun Ziegler, Tajemnice rodu Romanowów, Warszawa 2000, s. 153.
  6. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 56.
  7. Stanisław Salmonowicz, Fryderyk Wielki, Wrocław 2006, s. 83.
  8. Andrzej Andrusiewicz, Carowe i cesarze Rosji, Warszawa 2001, s. 242.
  9. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 243.
  10. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 243.
  11. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 243.
  12. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 244.
  13. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 244.
  14. Andrzej Andrusiewicz, op. cit., s. 244.
  15. Władysław A. Serczyk, Katarzyna II, Wrocław 2004, s. 111.
  16. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 112.
  17. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 113.
  18. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 125.
  19. Władysław A. Serczyk, op. cit., s. 129.
  20. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 173-174.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław A. Serczyk, Katarzyna II, Wrocław 2004.
  • Władysław A. Serczyk, Poczet władców Rosji (Romanowowie), Londyn 1992.
  • Andrzej Andrusiewicz, Carowe i cesarze Rosji, Warszawa 2001.
  • Gudrun Ziegler, Tajemnice rodu Romanowów, Warszawa 2000.
  • Zbigniew Wójcik, Dzieje Rosji, Warszawa 1971.
  • Ludwik Bazylow, Historia Rosji, T. I-II, Warszawa 1985.
  • Natan Ejdelman, „Paweł I, czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.
  • Stanisław Salmonowicz, Fryderyk Wielki, Wrocław 2006.


Poprzednik
Elżbieta Piotrowna
Coat of Arms of Russian Empire.svg Cesarz Rosji
1762
Coat of Arms of Russian Empire.svg Następca
Katarzyna II Wielka