Piorunian rtęci(II)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Piorunian rtęci)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piorunian rtęci
Piorunian rtęci Piorunian rtęci
Piorunian rtęci
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny Hg(CNO)2
Masa molowa 284,62 g/mol
Wygląd białe krystaliczne ciało stałe
Identyfikacja
Numer CAS 628-86-4
PubChem 12359[3]
Podobne związki
Podobne związki Piorunian srebra
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
piorunian rtęci(II)

Piorunian rtęci(II) („rtęć piorunująca”), Hg(CNO)2nieorganiczny związek chemiczny sól kwasu piorunowego i rtęci na II stopniu utlenienia. Stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Jest to białe lub szare krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,42 g/cm³. Trudno rozpuszcza się w wodzie. Trujący. Powyżej temperatury 50 °C zaczyna się rozkładać na rtęć, azot i tlenek węgla wg równania:

Hg(CNO)2 → Hg + N2↑ + 2 CO↑

a ok. 150 °C detonuje. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na to, że łatwo wybucha pod wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry elektrycznej lub podgrzania, jest używany głównie jako inicjujący materiał wybuchowy w spłonkach i detonatorach. Piorunian rtęci jest silnie trujący, dlatego współcześnie jest zastępowany innymi związkami, np. tetrazenem lub trinitrorezorcynianem ołowiu.

Właściwości wybuchowe piorunianu rtęci[4]
Energia wybuchu 1,5 MJ/kg
Zdolność krusząca 130 cm³ Pb na 10 g
Maksimum ciśnienia detonacji brak danych
Prędkość detonacji 5,4 km/s
Gęstość odpowiadająca Vdet 4,2 g/cm³
Temperatura detonacji 151 °C[1]
Wrażliwość na uderzenie duża
Objętość produktów gazowych 234 dm³/kg
Temperatura podczas wybuchu brak danych

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy w czystej postaci związek ten przypadkowo wyizolował w roku 1799 angielski chemik Edward Charles Howard (1774-1816).

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Piorunian rtęci otrzymuje się w reakcji kwasu azotowego i azotanu rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. Roztwór kwasu azotowego i azotanu rtęci o odpowiednich proporcjach najwygodniej otrzymać rozpuszczając w ~65% kwasie azotowym rtęć w stosunku 1 g Hg na 7 ml HNO3 (różne źródła podają różne proporcje – istotny jest nadmiar kwasu). W celu otrzymania białego piorunianu rtęci, do roztworu można jeszcze dodać trochę metalicznej miedzi i kwasu solnego.

Podczas reakcji wydzielają się toksyczne gazy (m.in. tlenek azotu i opary rtęci), dlatego należy ją przeprowadzać pod wyciągiem.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Piorunian rtęci(II) (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
  2. 2,0 2,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Piorunian rtęci(II) (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta.
  3. Piorunian rtęci(II) – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Małgorzata Galus: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-105-8.