Kwas solny

Kwas solny
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) kwas chlorowodorowy
Inne nazwy i oznaczenia potocznie: zalzajer, zajzajer
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	HCl
Inne wzory	HCl(aq)
Masa molowa	36,46 g/mol
Wygląd	przezroczysta, bezbarwna ciecz; kwas stężony na powietrzu dymi; produkt techniczny może być żółty
Identyfikacja
Numer CAS	7647-01-0
PubChem	313
Właściwości Gęstość i stan skupienia 1,18 g/cm³ (dla 38%); ciecz Rozpuszczalność w wodzie rozpuszczalny Temperatura topnienia −25 °C (39%); −62 °C (21%) Temperatura wrzenia 51 °C (37%); 109 °C (21%) Kwasowość (pKa) −8,0 Lepkość 1,9 mPa·s (roztwór 31,5%)
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI Żrący (C) Zwroty R R34, R37 Zwroty S S1/2, S26, S45 NFPA 704 0 3 1 COR Temperatura zapłonu niepalny Numer RTECS MW4025000
Podobne związki
Podobne związki	kwas siarkowodorowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
Legalność w Polsce	prekursor narkotykowy kategorii 3
Multimedia w Wikimedia Commons
Podręcznik w Wikibooks

Kwas solny (kwas chlorowodorowy) (HCl; pot. zajzajer od niem. Salzsäure) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów beztlenowych, będący roztworem wodnym gazowego chlorowodoru. Czasami kwasem solnym nazywa się też roztwór chlorowodoru w innych rozpuszczalnikach polarnych np. w acetonie. Jest silnie żrący.

Rozcieńczony kwas solny znajduje się w żołądku człowieka i ssaków umożliwiając trawienie białek, aktywując enzymy trawienne. Zwyczajowa nazwa „kwas solny” pochodzi od dawnej metody jego otrzymywania ze stężonego kwasu siarkowego i soli kamiennej (kwas z soli).

Otrzymywanie

Kwas solny otrzymuje się poprzez absorpcję w wodzie gazowego chlorowodoru. Jest to proces bardzo silnie egzotermiczny, przez co mieszanina gwałtownie się rozgrzewa. Z tego względu absorpcję prowadzi się przez przepuszczanie gazowego HCl nad powierzchnią wody w absorberze powierzchniowym np. w tzw. turylach. Chlorowodór może pochodzić z reakcji kwasu siarkowego z chlorkiem sodu (solą kamienną; od tej metody pochodzi zwyczajowa nazwa kwasu w wielu językach, np. pol. kwas solny, niem. Salzsäure, ang. muriatic acid lub spirits of salt, fr. acide muriatique, ros. cоляная кислота), ze spalania wodoru w chlorze lub być produktem ubocznym innych procesów przemysłowych, np. chlorowania związków organicznych.

Właściwości

Butelka ze stężonym kwasem solnym

Butelka ze stężonym kwasem solnym – firma Stanlab (Lublin, Polska)

Czysty kwas solny jest bezbarwny. Niekiedy spotykane żółtawe zabarwienie technicznego kwasu solnego spowodowane jest zanieczyszczeniem jonami żelaza.

Chlorowodór rozpuszczony w wodzie ulega prawie całkowitej dysocjacji:

HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻

W efekcie kwas solny jest jednym z najmocniejszych kwasów nieorganicznych (niska wartość pK_a) – znacznie mocniejszym od kwasu siarkowego czy azotowego. Kwas solny nie ma jednak własności utleniających i jest lotny, co sprawia, że jest mniej żrący od mocnych kwasów tlenowych. Działaniu stężonego kwasu solnego ulegają m.in. tkaniny, papier oraz skóra.

Do kwasów o mocy większej niż kwas solny należą kwas nadchlorowy, bromowodorowy, jodowodorowy oraz superkwasy.

Rozpuszczalność chlorowodoru w wodzie spada wraz ze wzrostem temperatury. W temperaturze 0 °C (pod ciśnieniem normalnym) rozpuszczalność HCl w wodzie wynosi 82,3 g/100 g a w 60 °C 56,1 g/100 g. Maksymalne stężenie kwasu solnego jakie można uzyskać w temp. 0 °C wynosi 45,148% (pod ciśnieniem normalnym). Ze stężonego kwasu solnego ulatnia się gazowy chlorowodór, który z kolei reaguje z wilgocią w powietrzu, tworząc mgłę. Z tej przyczyny stężony kwas solny określa się jako „dymiący”. Kwas solny o stężeniu poniżej 30% nie wykazuje już tendencji do dymienia.

Gęstość (g/cm³) kwasu solnego o różnych stężeniach w różnych temperaturach

Stężenie procentowe [%]	0 °C	10 °C	20 °C	40 °C
10%	1,053	1,0501	1,0471	1,0396
20%	1,1066	1,1011	1,0968	1,0873
30%	1,1604	1,1524	1,1468	1,1352
36%	1,1928	1,1834	1,1771	1,1641

Znaczenie biologiczne

Kwas solny jest niezwykle istotnym czynnikiem trawiennym większości zwierząt. Jest on wydzielany w żołądku przez specjalne komórki okładzinowe. Zadaniem kwasu solnego w układzie trawiennym jest:

• aktywowanie nieczynnego pepsynogenu,
• warunkowanie kwaśnego środowiska niezbędnego do trawienia białka przez pepsynę,
• powodowanie pęcznienia tkanki łącznej w mięsie,
• koagulacja białka mleka poprzez utrzymywanie w żołądku zakwaszonej kazeiny,
• działanie antyseptyczne, zabijanie drobnoustrojów lub utrudnianie ich rozwoju,
• ochronę niektórych witamin, które łatwo tracą aktywność w środowisku alkalicznym,
• ułatwianie wchłaniania żelaza i wapnia,
• uczestniczenie w regulacji otwierania i zamykania odźwiernika żołądka.

Zastosowanie

Jest jednym z najważniejszych kwasów w przemyśle (m.in. przemysł włókienniczy, tworzyw sztucznych, farmaceutyczny, garbarstwo, cukrownictwo, produkcja barwników, ekstrakcja rud). Wykorzystuje się go także do oczyszczania powierzchni metali oraz w geologii do analizy minerałów. Ponadto, wraz z kwasem azotowym tworzy wodę królewską, stosowaną m.in. do roztwarzania metali szlachetnych.

Ograniczenia w obrocie handlowym

Kwas solny może być wykorzystywany do produkcji narkotyków i jest sklasyfikowany w kategorii 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z roku 2004 w sprawie prekursorów narkotykowych.

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.