Proletariat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Proletariat (z łac. proletarius 'należący do najuboższej klasy, niepłacący podatków, dający państwu tylko potomstwo' od proles 'latorośl, potomstwo')[1] to jedna z wyróżnianych w socjologii klas społecznych.

Pierwotne znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W starożytnym Rzymie proletariat oznaczał najuboższą warstwę ludności, upośledzoną również prawnie. W Ustawie XII Tablic w tablicy 1 określono że assiduo vindex assiduus esto, proletario iam civi quis volet vindex esto (poręczycielem posiadacza może być tylko [inny] posiadacz, za proletariusza ręczyć może każdy kto zechce).[2] W miarę upadku drobnych gospodarstw w okresie późnej republiki liczebność rzymskiego proletariatu rosła wskutek migracji do miasta mas zubożałych rolników, czemu zapobiec miały reformy Grakchów. Antyczny proletariat był, zwłaszcza w późnej republice i wczesnym cesarstwie, warstwą pasożytniczą, [3] utrzymywaną przez państwo darmowym rozdawnictwem zboża i innymi podarkami (panem et circenses). Częściowo z proletariuszy (służących za żołd i nadzieję otrzymania łupów oraz działki ziemi w ramach odprawy po zakończeniu służby) rekrutowana była armia od czasów reformy Gajusza Mariusza. Stopniowo, zwłaszcza w późnym cesarstwie ubogie warstwy ludności określane jako lud miejski i wiejski (plebs urbana i plebs rustica) zostały zaprzęgnięte do pracy przymusowej,[4] na wsi byli to przypisywani do ziemi dzierżawcy (kolonowie) i robotnicy rolni, w mieście rzemieślnicy przypisani do warsztatów. [5]

Terminologia epoki industrialnej[edytuj | edytuj kod]

W epoce rewolucji przemysłowej w XIX wieku zatrudnieni w fabrykach określani byli mianem proletariatu fabrycznego. Robotnicy rekrutowali się spośród zubożałych rolników bądź też z pracowników upadających warsztatów rzemieślniczych i manufaktur.

W ujęciu Karola Marksa proletariat to klasa społeczna pozbawiona środków produkcji, przeciwstawiana właścicielom środków produkcji, czyli burżuazji, będąca z tego powodu z nią w ciągłym konflikcie, widocznym w skali długiego procesu historycznego. Zakładał on podział społeczeństwa na dwie zwalczające się klasy – kapitalistów, czyli właścicieli środków produkcji (ziemi, fabryk, kapitału finansowego) i proletariuszy, a więc robotników nieposiadających tych środków. Uważał, że między nimi toczy się nieustanna walka klas.

Znaczenie postulowane obecnie[edytuj | edytuj kod]

W społeczeństwie informacyjnym proletariat, w przeciwieństwie do „digitariatu”, jest rozumiany [styl do poprawy] jako klasa społeczna niemająca dostępu do technologii informacyjnych, w szczególności do globalnej sieci Internetu[6]. Ze względu na zmianę charakteru pracy z fizycznej na pracę umysłową niektórzy autorzy wskazują na przekształcanie się proletariatu w intelektuariat[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik Wyrazów Obcych
  2. Lex duodecim tabularum. Proletariuszy dyskryminowała np. wysoka wartość sacramentum (żądanego od każdej ze stron zakładu procesowego) w postępowaniu legisakcyjnym. Kazimierz Kolańczyk Prawo rzymskie wydanie 5 zmienione, zaktualizował Jan Kodrębski, Warszawa 1997 ISBN 83-86702-31-1 s.120n
  3. Kazimierz Kumaniecki Historia kultury starożynej Grecji i Rzymu Warszawa 1964 s.357
  4. "W przeciwieństwie do honestiores, którzy w okresie późnocesarskim tworzyli liczne warstwy o bardzo zróżnicowanej pozycji społecznej, poszczególne grupy humiliores coraz bardziej upodabniały się do siebie. Wynikało to z powszechnego ubożenia miast i wsi, jak i pogłębiającej się zależności ekonomicznej, politycznej i społecznej mas ludności miejskiej i wiejskiej, przy czym zależność ta przybierała coraz bardziej jednolite formy. Niewolnictwo jako instytucja społeczna i ekonomiczna utraciło swe znaczenie już wcześniej. Rezultatem tego nie było bynajmniej zastąpienie go przez pracę najemną. Wraz z zanikiem niewolnictwa zanikała bowiem również i ta forma pracy. W nowych warunkach, które ustabilizowały się u schyłku trzeciego wieku, nie znano bowiem już pracy najemnej, a jedynie przymus pracy, którego formy określała - bezwzględnie dziedziczna - przynależność do poszczególnych kategorii zawodowych." Géza Alföldy Historia społeczna starożytnego Rzymu Poznań 1998 s.262n
  5. Do tych ostatnich należy zaliczyć także będące własnością państwa fabricae. "Według Notitia Dignitatum na Zachodzie "fabryk" takich istniało dwadzieścia, na Wschodzie zaś piętnaście. Większość z nich specjalizowała się w produkcji jednego rodzaju towaru, na przykład w Lauriacum, Carnuntum i Aquincum produkowane były tarcze, w Ticinum - łuki, w Concordia - strzały, w Trewirze i innych miastach - uniformy wojskowe. W fabrykach tych pracowali zarówno nominalnie wolni rzemieślnicy, jak i niewolnicy, wśród których byli także ludzie skazani za przestępstwa. (...) Robotnicy poszczególnych państwowych fabricae tworzyli już z założenia niejako zwarte grupy, przypominające pod względem swej organizacji kolegia, które poddane były szczególnie surowej kontroli. Kary wymierzane ich członkom przypominały te, które stosowano w wojsku." Tamże, s.267n, Eastern Roman Empire, Western Roman Empire
  6. Ignacy Fiut, Marcin Habryń: Społeczność akademicka wobec możliwości wykorzystania Internetu w procesie pracy. W: Mikrospołeczność informacyjna na przykładzie miasteczka internetowego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Kraków: AGH, 2001, s. 158, 162. ISBN 83-88408-72-0.
  7. Różnorodność pracy umysłowej. W: Alvin i Heidi Toffler: Budowa nowej cywilizacji. Polityka trzeciej fali. Poznań: Zysk i S-ka, 1996. ISBN 8371501021.