Płaca minimalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Płaca minimalna – najniższa z możliwych płac, najczęściej ustalana na drodze prawnej przez dane państwo.

Celem odgórnego ustalenia nieprzekraczalnego minimum płacowego jest wykluczenie szkodliwej dla pracowników konkurencji pracodawców w obniżaniu kosztów przez zaniżanie płac.

Minimalne wynagrodzenie ustawowe w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce minimalne wynagrodzenie ustalane jest corocznie na podstawie ustawy z 10 października 2002 o minimalnym wynagrodzeniu za pracę[1] Wysokość minimalnego wynagrodzenia, podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w drodze obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów do 15 września każdego roku.

W przypadku umowy zlecenia, zleceniobiorca może otrzymać niższe wynagrodzenie niż płaca minimalna[2][3][4]. Jego wysokość jest przedmiotem negocjacji ze zleceniodawcą.

Minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2014 wynosi 1680 zł brutto.

W okresie pierwszego roku pracy danego pracownika nie może być niższe niż 80% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę[5] (80% x 1680 = 1344 zł).

Minimalne miesięczne wynagrodzenie
brutto w Polsce w latach 1970-2015[6]
data wprowadzenia stawka minimalna brutto
1 I 2015 1750[7]
1 I 2014 1680
1 I 2013 1600
1 I 2012 1500
1 I 2011 1386
1 I 2010 1317
1 I 2009 1276
1 I 2008 1126
1 I 2007 936
1 I 2006 899,10
1 I 2005 849
1 I 2004 824
1 I 2003 800
1 I 2001 760
1 III 2000 700
Minimalne miesięczne wynagrodzenie netto i jego koszt dla pracodawcy w Polsce w latach 2000-2014
rok stawka minimalna
brutto (PLN)
stawka minimalna
netto (PLN)[a]
stawka minimalna
netto (PLN)[b]
koszt całkowity zatrudnienia
pracownika dla pracodawcy (PLN)[c]
2014 1680 1237,20 1242,20 2028,43
2013 1600 1181,38 1186,38 1931,84
2012 1500 1111,86 1116,86 do 31.01: 1777,20
od 01.02: 1807,20 (z powodu zwiększenia składki na ubezp. rentowe)
2011 1386 1032,34 1037,34 1642,14
2010 1317 984,15 989,15 1560,39
2009 1276 954,96 959,96 1511,81
2008 1126 845,17 850,17 1334,09
2007 936 do 30.06: 675,40
od 01.07: 697,95
do 30.06: 680,40
od 01.07: 702,95
1127,69
2006 899,10 647,93 652,93 1083,23
2005 849 617,39  ?  ?
2004 824 602,77  ?  ?
2003 800 588,39  ?  ?
2002 760 561,82  ?  ?
2001 760 559,12  ?  ?
2000 700 512,83  ?  ?
Źródła: http://msp.money.pl/kalkulatory_i_wskazniki/wskazniki/wynagrodzenia oraz http://www.infor.pl/kalkulatory/wynagrodzenia.
  1. Wypłata "na rękę" przy standardowych kosztach uzyskania przychodu.
  2. Wypłata "na rękę" przy podwyższonych kosztach uzyskania przychodu ze względu na dojazd do pracy z innej miejscowości.
  3. Przy ubezpieczeniu wypadkowym 1,67% (1,93% od 2012-04-01). Ubezpieczenie wypadkowe dla nowych pracodawców wynosi 1,67% (1,93% od 2012-04-01) płacy brutto. W kolejnych latach może się ono zmieniać w zależności od warunków pracy i wypadkowości w danym zakładzie pracy. Koszt całkowity zatrudnienia pracownika dla pracodawcy uwzględnia jedynie obowiązkowe kwoty przekazywane: pracownikowi, do ZUSu i do Urzędu Skarbowego. Podana kwota nie uwzględnia płatnych przez pracodawcę obowiązkowych kosztów: badań lekarskich, szkoleń BHP, kosztów związanych z funduszem socjalnym, ani kosztów zastępstw w czasie udzielenia obowiązkowego urlopu wypoczynkowego.

Przykłady płac minimalnych w wybranych krajach Europy i w USA[8][edytuj | edytuj kod]

Pensja minimalna brutto w 2013 r. (w przeliczeniu: 1€ = 4,15 zł):

Tylko w niektórych krajach UE minimalne wynagrodzenie jest zdefiniowane. W USA, Wlk. Brytanii i Irlandii występują stawki godzinowe. W styczniu 2009, 20 z 27 krajów Unii miało ustaloną stawkę minimalną, od 123€ w Bułgarii do 1642€ w Luksemburgu. W niektórych krajach, gdzie nie ma prawnie ustanowionej płacy minimalnej, występują minimalne stawki branżowe. Inaczej jest w USA, gdzie płace minimalne godzinowe pasują dokładnie do minimalnych kosztów utrzymania.

W Niemczech, Austrii i krajach skandynawskich (Szwecja[9]) płaca minimalna nie jest określona i pozostaje w zakresie autonomii układowej pracodawców i związków zawodowych.

Tabela przedstawia miesięczne minimalne wynagrodzenie w wybranych krajach.

Prawnie ustanowione wynagrodzenie minimalne
w Euro (Stan: 01/2007)
Zmierzone dzięki
Indeksowi Big-Maca
Kraj Stawka godzinowa Stawka miesięczna Liczba Big-Maców na godzinę
Luksemburg 9,08 1.570 2,63
Francja 8,27 1.254 2,58
Holandia 8,13 1.301 2,76
Wielka Brytania 7,96 (£ 5,52) 1.361 2,74
Belgia 7,93 1.259 2,33
Australia 7,65 (12,75 AUD) 3,94
Andora 6,50 1.080
USA 5,39 (7,25$) 676 2,25
Grecja 4,22 668 1,46
Hiszpania 3,99 666 1,25
Izrael 3,54
Malta 3,47 585 1,22
Słowenia 3,02 522 1,37
Portugalia 2,82 475 1,06
Polska (2010) 1,83 317 0,88
Czechy 1,76 288 0,72
Węgry 1,50 258 0,65
Estonia 1,33 230 0,69
Słowacja 1,32 217 0,66
Wenezuela 204
Łotwa 1,00 174 0,52
Litwa 0,99 172 0,50
Rumunia 0,66 114 0,31
Bułgaria 0,53 92 0,35
Rosja 32 (1100 rubli)
Szwecja, Dania (według branż)
Austria (według branż, przy opiece społecznej
od 2008 1000€/miesięcznie)
Niemcy (tylko niektóre branże, różne stawki)
Szwajcaria (trwa dyskusja)
Źródło: Hans-Böckler-
Stiftung 2007

(oprócz Andory, Australii,
USA i Izraela)
Eurostat 2007
(poza Rosją i Wenezuelą)

Przykłady płac minimalnych w wybranych krajach Azji[edytuj | edytuj kod]

  • Chiny – 960 yuanów (~141 dolarów – ~ 391.98 PLN) (płaca od 1 lipca 2011 – wzrost o 20 procent do dotychczasowej)[10]
  • Korea Północna $60.78 (~ 166.8 PLN)[11]

Minimalne wynagrodzenie a średnie wynagrodzenie[edytuj | edytuj kod]

W wielu krajach Europy Zachodniej minimalne wynagrodzenie ustanowione jest jako odsetek średniego miesięcznego wynagrodzenia.

Kraj Minimalne wynagrodzenie
jako % średniego wynagrodzenia
w 2012 (jeśli nie podano inaczej)[12]
Grecja (2011) 50,1
Słowenia 50,0
Turcja (2010) 50,0
Francja (2011) 47,0
Luksemburg 46,9
Malta 46,8
Węgry 44,3
Holandia (2011) 43,8
Łotwa 43,8
Portugalia 43,3
Irlandia (2011) 41,9
Litwa 40,8
Polska 40,1
Wielka Brytania 39,4
Słowacja 36,7
Bułgaria 36,2
Chorwacja 35,6
Hiszpania 34,7
Rumunia 34,2
Estonia 33,5
Czechy 31,7
USA 30,8

Odsetek osób pobierających minimalne wynagrodzenie[edytuj | edytuj kod]

Minimalne wynagrodzenie otrzymuje teoretycznie mały odsetek ogółu zatrudnionych. Jednak jeden z najwyższych udział osób zarabiających minimum występuje we Francji, Litwie i Rumunii. Polska w klasyfikacji Eurostatu zajęła 9. miejsce z wynikiem 4,49%.

Pobierający minimalne wynagrodzenie (Stan: 2005)
Kraj % zatrudnionych
Bułgaria 16,00% (2007)
Francja 15,60%
Litwa 12,07%
Rumunia 12,00%
Luksemburg 11,00%
Węgry 7,95%
Estonia 5,72%
Portugalia 5,50%
Polska 4,49%
Irlandia 3,10%
Holandia 2,07%
Słowenia 2,00%
Czechy 2,00%
Słowacja 1,93%
Wielka Brytania 1,80%
Malta 1,50%
USA 1,40%
Hiszpania 0,77%
Źródło: Dane Eurostatu.

Opinie o płacy minimalnej[edytuj | edytuj kod]

Wielu[13] uznaje, że płaca minimalna to właściwy instrument do zabezpieczenia bytu zatrudnionych wszędzie tam, gdzie panuje wśród pracodawców tendencja do oszczędzania poprzez zaniżanie wynagrodzeń do poziomu nie pozwalającego zatrudnionym na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Stanowienie płacy minimalnej służy także wyeliminowaniu z rynku przedsiębiorstw, dla których wyzysk pracowników jest jedyną możliwą drogą do osiągnięcia sukcesu ekonomicznego, np. oferujących produkty słabej jakości, nie posiadających odpowiedniego kapitału, nieinnowacyjnych.

Inni argumentują, że jest to instytucja szkodliwa, ponieważ wypycha z rynku pracy osoby najgorzej sobie na nim radzące. Płaca minimalna powoduje spadek popytu na pracę oraz wzrost jej podaży, w szczególności na rynku pracy osób najsłabiej wykwalifikowanych. Sztucznie zawyża także realne koszty zatrudnienia ustalane przez przedsiębiorców, w oparciu o wydajność pracy (w prawidłowo funkcjonującym przedsiębiorstwie wzrost płac nie może być szybszy niż ROE i wydajność pracy). W Polsce np. jedną z grup o najwyższym bezrobociu są osoby do 30 roku życia, czyli dopiero wchodzące na rynek pracy i mające małe doświadczenie zawodowe. Pracodawca stając przed dylematem zatrudnienia kogoś za zawyżoną według siebie stawkę, często od tego odstępuje. Brak prawnego przyzwolenia na stawki niższe oznacza zatem w praktyce zakaz pracy i przymusowe bezrobocie. Przepisy uznające płacę minimalną nie tylko nie zapewniają dodatkowych miejsc pracy – stoją wręcz na przeszkodzie w tworzeniu ich w sposób zgodny z prawem. W ten sposób przyczyniają się do wzrostu liczby osób nielegalnie zatrudnionych[14]. Utrzymywanie instytucji płacy minimalnej, często obejmującej znaczną część populacji, nie eliminuje zatem podstawowego problemu jakim są niskie przeciętne wynagrodzenia, wynikające z niskiego poziomu rozwoju gospodarczego państwa, a wręcz go pogłębia.

Istnieją pewne dodatkowe ukryte koszty tego rodzaju interwencji, które – choć trudne do wykrycia – bywają bardzo szkodliwe dla osób poszukujących pracy. Przykładowym skutkiem istnienia przepisów o płacy minimalnej jest ograniczenie możliwości zdobywania kwalifikacji zawodowych. Stworzenie odpowiednich warunków dla kształcenia nowych pracowników wiąże się z potrzebą pozyskania dodatkowych zasobów przez pracodawców, co z kolei zwiększa koszty zatrudnienia i utrzymania kadry pracowniczej. Dodatkowe obciążenia kosztów pracy odbierają firmom bodziec do zwiększania zatrudnienia, co w dłuższej perspektywie uniemożliwia potencjalnym pracownikom zdobycie cennych umiejętności zawodowych. Przepisy o płacy minimalnej ograniczają więc bezpośrednio mobilność najbiedniejszych i najgorzej wykształconych grup społeczeństwa.

Firmy, zmuszone stawić czoła omawianym ograniczeniom, często decydują się na zastąpienie niewykwalifikowanych kandydatów osobami o wyższych umiejętnościach. Raport sporządzony przez Show-Me Institute ilustruje ten mechanizm następującym przykładem.

Załóżmy, że pewna praca może być wykonana przez trzech niewykwalifikowanych bądź dwóch wykwalifikowanych pracowników. Przy godzinnych stawkach wynoszących 5 dolarów za usługi przedstawiciela pierwszej grupy oraz 8 dolarów za pracę wykonaną przez osobę z grupy drugiej, firma zdecyduje się na zatrudnienie słabiej wyszkolonych kandydatów i w rezultacie poniesie łączny koszt 15 dolarów. Jeśli jednak podniesiemy płacę minimalną do poziomu 6 dolarów za godzinę, tej samej firmie będzie się teraz bardziej opłacać pozyskanie dwóch wykwalifikowanych pracowników. Poniesiony przez nią koszt wyniesie 16 dolarów, czyli mniej niż kwota 18 dolarów, z którą wiązałby się koszt zatrudniania trzech pracowników niewykwalifikowanych. W „oficjalnych statystykach” tak mała redukcja siły roboczej uznawana jest za niewielką stratę (w omawianym przypadku jest to zaledwie jedna jednostka pracująca), ale warte zaobserwowania jest to, że pomimo zwiększenia średniej płacy do poziomu 8 dolarów najmniej wykwalifikowani pracownicy nie mają teraz pracy[15].

Z płacą minimalną wiążą się jeszcze ukryte koszty innej natury. Dyskusje na temat stawek minimalnych niszczą tkankę społeczną, powiększając dystans dzielący pracodawców i pracowników. Spięcia między obiema grupami trudno uznać za uzasadnione, zważywszy na to, że dotyczą kontraktów z natury dobrowolnych i obustronnie korzystnych, aczkolwiek obustronnie niepozbawionych kosztów. Powielanie poglądu utożsamiającego zatrudnienie z jednostronnie niesprawiedliwym układem prowadzi do niepotrzebnych antagonizmów. Taki stan rzeczy m.in. działa odstraszająco na osoby znajdujące się na marginesie ubóstwa, zniechęcając je do poszukiwania pracy.

Ograniczenia i regulacje rynku pracy – w tym ceny minimalne – powodują zbędne straty społeczne (tzw. deadweight loss), motywując firmy do uchylania się od takich przepisów. Przedsiębiorstwa z przewagą komparatywną w dyscyplinie omijania prawa mają przy tym największe szanse na osiągnięcie sukcesu. Rynkowe regulacje stanowią zatem zachętę i wsparcie dla organizacji przestępczych, a także ograniczają względną cenę nieuczciwości, co uprawdopodabnia wzrost liczby zachowań kolidujących z etyką na rynku pracy[16].

Ponadto, płaca minimalna, zdaniem liberalnych ekonomistów, jest rodzajem ceny urzędowej, jest zatem formą etatyzmu i funkcjonuje bez oparcia o realia rynkowe. Efektem istnienia cen urzędowych jest poszerzanie się szarej strefy. Relatywnie wysoka płaca minimalna przyczynia się więc do powiększania pozaprawnego obrotu gospodarczego, a co za tym idzie – obrotu nieopodatkowanego i wyjętego m.in. spoza wymogów legalnego rynku pracy. Zaburza to konkurencję na rynku, a państwu przysparza kosztów walki z tym zjawiskiem oraz strat w dochodach do budżetu. W Polsce w oparciu o wysokość płacy minimalnej funkcjonuje wiele świadczeń socjalnych, tak więc jej podwyższenie ma oprócz bezpośredniego (pracownicy zatrudnieni w tzw. "budżetówce") także pośredni wpływ na powiększanie wielkości wydatków budżetowych (patrz: deficyt budżetowy, efekt wypychania). Nierzadkie są patologie, takie jak np. pobieranie zasiłku dla bezrobotnych przy jednoczesnej pracy na czarno za niskie stawki.

Z badań trójki amerykańskich naukowców – Browna, Gilroya i Kohena, opublikowanych w 1982 roku wynika, że negatywny wpływ regulacji płac na poziom zatrudnienia jest niemal żaden. W 2005 r. najniższe ustawowe wynagrodzenie pobierało w USA jednak zaledwie 1,4% zatrudnionych.

W 1999 roku płacę minimalną wprowadzono w Wielkiej Brytanii, gdzie początkowo, w obawie przed negatywnymi efektami wynosiła jedynie 3,60 funta za godzinę pracy, a następnie wzrastała do 5,05 w 2005. Powołana w celu monitorowania efektów decyzji Low Pay Commission nie stwierdziła negatywnego wpływu decyzji na inflację i zatrudnienie i zalecała dalsze podwyższanie płacy, nawet powyżej średniego wzrostu wynagrodzeń. Nie doszło także do zmniejszenia ilości miejsc pracy – w czasie od wprowadzenia regulacji w życie przybyło ich 1,75 miliona. W przeprowadzonym w 2004 roku sondażu wśród brytyjskich pracodawców 90% z nich odpowiedziało, że wzrost płac z tytułu płacy minimalnej jest dla nich bez znaczenia. Wskazuje się także, że wprowadzenie tej instytucji wpływa pozytywnie na zmniejszenie się współczynnika Giniego i na zmniejszenie różnic w płacach między kobietami a mężczyznami (1998 – kobieta zarabiała tam średnio 78,8% płacy mężczyzny, w 2004 – 81,8%). W 2005 r. najniższe ustawowe wynagrodzenie pobierało w tym kraju jedynie 1,8% zatrudnionych.

Oddziaływanie na mniejszości narodowe[edytuj | edytuj kod]

Płaca minimalna jest w szczególności szkodliwa dla mniejszości narodowych. Z analizy danych zgromadzonych w latach 1994 – 2010, przeprowadzonej przez ekonomistów w zajmujących się tematyką rynku pracy w USA, profesora Williama Evena z Miami University oraz Davida Macphersona z Trinity University, wynika, że 10-procentowy wzrost płacy minimalnej w skutkował zmniejszeniem zatrudnienia wśród białoskórych mężczyzn o 2,5%; w przypadku ludności latynoskiej odsetek ten wyniósł 1,2%. Wśród Murzynów 10-procentowy wzrost kwoty minimalnej przekładał się na spadek zatrudnienia o 6,5%. Podobne wyniki zaobserwowano, gdy kryterium stanowiły przepracowane godziny – takiemu samemu wzrostowi płacy (10%) towarzyszyły spadki w zatrudnieniu o 1,7%, 6,6% i 3%, odpowiednio wśród mężczyzn białych, czarnych i Latynosów. Konsekwencje wzrostu poziomu płacy minimalnej zaobserwowane w podgrupie czarnoskórych mężczyzn okazały się dla nich dotkliwsze nawet od kryzysu finansowego z roku 2007[17].

Amerykański noblista w dziedzinie ekonomii Milton Friedman i jego żona Rose uważali, że płaca minimalna jest „jednym z najbardziej, o ile w ogóle nie najbardziej, antymurzyńskim przepisem” w ustawodawstwie. Argumentowali oni, że gwałtowna podwyżka stawek minimalnych doprowadziła do powiększenia stopy bezrobocia. W latach 70. XX wieku w Stanach Zjednoczonych odsetek bezrobotnych wśród białej młodzieży wynosił ok. 15-20%, a wśród czarnej było to 35-45%[18].

Wpływ klina podatkowego[edytuj | edytuj kod]

Klin podatkowy ma istotny wpływ na płacę minimalną, z jednej strony zmniejszając wzrost pensji z punktu widzenia pracownika jak i podnosząc koszt etatu z punktu widzenia pracodawcy. Stosunkowo wysoki klin podatkowy w Polsce skutkuje tym, że pracodawca chcący zwiększyć pracownikowi pensję o 100 zł brutto wyda na tę podwyżkę 120 zł, zaś pracownik "na rękę" otrzyma zaledwie 70 zł, zaś pozostałe 50 zł zostanie skonsumowane przez składki socjalne i zaliczkę na podatek dochodowy. Koszt podwyżki brutto o 200 zł to 240 zł i 140 zł netto dla pracownika, podwyżki o 500 zł to 600 zł i 350 zł netto[19]. Równocześnie, ze względu na bardzo niskie kwoty przychodów zwolnione z opodatkowania w Polsce klin podatkowy jest najsilniej odczuwalny właśnie przez rodziny osiągające niskie dochody[20].

Przypisy

  1. Dz. U. Nr 200, poz. 1679, z 2004 r. Nr 240, poz. 2407 oraz z 2005 r. Nr 157, poz. 1314.
  2. http://www.prawo-pracy.pl/umowa_zlecenie_a_minimalne_wynagrodzenie-p-925.html
  3. http://interia360.pl/artykul/placa-minimalna-i-umowy-smieciowe,49649
  4. http://www.vat.pl/pracownicy-i-zus/inne-formy-zatrudnienia/umowa-zlecenia--inne-formy-zatrudnienia-7376/
  5. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1679)
  6. Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od 1 grudnia 1970 r.
  7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r.
  8. Minimum wages (ang.). 2013. [dostęp 2014-01-09].
  9. Prawo pracy i płace. Swedish Work Environment Authority.
  10. Chiny: płaca minimalna pójdzie w górę | Centrum Studiów Polska-Azja
  11. NORTH KOREA NEWSLETTER NO. 118 (August 5, 2010)
  12. Eurostat – Data Explorer Monthly minimum wage as a proportion of average monthly earnings (%).
  13. Gwarantowana płaca minimalna: nie taki diabeł straszny...Tomasz Borejza, "Le Monde diplomatique – edycja polska", nr 1/2007
  14. Murray Rothbard. Outlawing Jobs: The Minimum Wage, Once More z Making Economic Sense, rozdział 36, [dostęp 2010-06-24].
  15. David Neumark, The Economic Effects of Minimum Wages (pdf), Show-Me Institute, październik 2006
  16. Art Carden, The Hidden Costs of a Minimum Wage, Mises Daily, lipiec 2009, [dostęp 2010-06-24].
  17. William Even and David Macpherson, Unequal Harm: Racial Disparities in the Employment Consequences of Minimum Wage Increases (brief), full study (pdf), Employment Policies Institute, maj 2011. [dostęp 2010-06-24].
  18. M. i R. Friedman, Wolny wybór, Sosnowiec 2009, s. 246-247.
  19. Podwyżka - czy 100, 200, 500 zł robi różnicę. Gazeta Wyborcza, 2014.
  20. Rząd zamraża podatki. Realnie podatnicy stracą. Gazeta Wyborcza, 2014.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]