Stanisław Mikołajczyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Mikołajczyk
Mikolajczyk.jpg
Data i miejsce urodzenia 18 lipca 1901
Dorsten-Holsterhausen
Data i miejsce śmierci 13 grudnia 1966
Waszyngton
Premier Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie
Przynależność polityczna Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania od 14 lipca 1943
do 24 listopada 1944
Poprzednik Władysław Sikorski
Następca Tomasz Arciszewski
Minister rolnictwa i reform rolnych
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania od 28 czerwca 1945
do 5 lutego 1947
Poprzednik Edward Bertold
Następca Jan Dąb-Kocioł
Wicepremier
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania od 28 czerwca 1945
do 6 lutego 1947
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego
Okres urzędowania od stycznia 1946
do października 1947
Poprzednik Wincenty Witos
Następca Józef Niećko
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Tablica pamiątkowa na pl. Armii Krajowej w Szczecinie
Grób Mikołajczyka na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu

Stanisław Mikołajczyk (ur. 18 lipca 1901 w Dorsten-Holsterhausen, zm. 13 grudnia 1966 w Waszyngtonie) – polski polityk, przywódca Polskiego Stronnictwa Ludowego, poseł na Sejm II RP (III kadencji), premier rządu RP na uchodźstwie, po II wojnie światowej poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy, wicepremier i minister rolnictwa w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Ukończył cztery klasy szkoły powszechnej[1]. W latach 1918–1920 uczestnik powstania wielkopolskiego i wojny polsko-bolszewickiej. Był absolwentem Uniwersytetu Ludowego w Dalkach[2]. W latach 1920–1931 w PSL "Piast", w latach 1930–1935 poseł na Sejm RP. W sierpniu 1937 kierował strajkiem chłopskim. Skazany na cztery miesiące więzienia[3]. Uczestnik wojny obronnej we wrześniu 1939, po agresji ZSRR na Polskę na uchodźstwie we Francji i Wielkiej Brytanii. Od 1939 wiceprzewodniczący Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej (substytutu Sejmu na uchodźstwie).

Wicepremier (1940–1943), a od lipca 1943 (po śmierci gen. Władysława Sikorskiego) do listopada 1944 premier rządu RP na uchodźstwie. Bezskutecznie usiłował uzyskać porozumienie z ZSRR dotyczące polskiej granicy wschodniej i z PKWN odnośnie politycznej przyszłości kraju (nie zdając sobie sprawy, że decyzje ws. granicy wschodniej i tzw. rekompensaty terytorialnej zapadły już na spotkaniu tzw. wielkiej trójki podczas konferencji teherańskiej w 1943, bez wiedzy rządu polskiego). O porozumieniu teherańskim dowiedział się podczas konferencji w Moskwie w październiku 1944 z ust Mołotowa w obecności nie tylko Stalina, ale także, również wtedy przebywającego w Moskwie, brytyjskiego premiera Winstona Churchilla. Wobec odmowy przyjęcia przez rząd ultymatywnych warunków sowieckich, co do oparcia granicy polsko-sowieckiej na Linii Curzona, jednoczesnej dymisji Naczelnego Wodza Kazimierza Sosnkowskiego i prezydenta RP Władysława Raczkiewicza i podważenia legitymizacji Rządu RP na uchodźstwie, których przyjęcie uważał za konieczne, 24 listopada 1944 złożył dymisję z funkcji premiera, do dymisji podali się również ministrowie Stronnictwa Ludowego. Nowy rząd utworzył Tomasz Arciszewski, weteran Polskiej Partii Socjalistycznej.

W czerwcu 1945 uczestnik konferencji moskiewskiej w sprawie utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, powrócił do Polski. Po konferencji jałtańskiej przystąpił do TRJN jako wicepremier i minister rolnictwa, stając się wkrótce ośrodkiem opozycji wobec komunistów i lewego skrzydła socjalistów. W latach 1945–1947 przywódca Polskiego Stronnictwa Ludowego w kraju i poseł do KRN.

W listopadzie 1945 r. w czasie zjazdu Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisław Mikołajczyk potępił bratobójcze mordy dokonywane przez Narodowe Siły Zbrojne i nieprzejednaną postawę emigracji[4].

W sfałszowanych wyborach do Sejmu Ustawodawczego w styczniu 1947 Polskie Stronnictwo Ludowe otrzymało ułamek mandatów, w porównaniu do faktycznej liczby głosów oddanych na swoją listę. Sam Mikołajczyk został wybrany posłem na Sejm Ustawodawczy z okręgu warszawskiego[5]. Zagrożony aresztowaniem i ostrzeżony przez Bolesława Drobnera o oczekującym uchyleniu immunitetu parlamentarnego, aresztowaniu i grożącej karze śmierci, 17 października 1947 zwrócił się o pomoc do ambasady Stanów Zjednoczonych o pomoc w ewakuacji zagranicę. 20 października 1947 za pośrednictwem urzędników ambasady został dowieziony do Gdyni i przemycony na pokład statku Baltavia, na którego pokładzie opuścił polskie wody terytorialne, udając się następnie do USA[6].

Po ucieczce na Zachód Mikołajczyk został uchwałą Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 pozbawiony obywatelstwa polskiego. Przywrócono mu je pośmiertnie 15 marca 1989 roku[7], zaś 15 sierpnia 2012 w życie weszła nowa ustawa o obywatelstwie polskim, która uznała uchwałę Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 za nieważną[8].

Istnieją też spekulacje, jakoby UB, nie chcąc "likwidować" Mikołajczyka, celowo stworzyła wokół niego taką atmosferę, która spowodowała u niego przekonanie o zagrożeniu życia i konieczności ucieczki. UB w ten sposób "w białych rękawiczkach" pozbył się niewygodnego polityka i mógł go przedstawiać jako zdrajcę i tchórza.

Nie został przywódcą emigracji, w kilka lat po przybyciu na Zachód rozszedł się nawet z dotychczasowymi współpracownikami, pozostając w izolacji politycznej[9]. Zmarł na emigracji w Waszyngtonie.

W 2000 jego prochy zostały sprowadzone do Polski. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu. Przed Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim w Poznaniu znajduje się również pomnik Stanisława Mikołajczyka.

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 1 czerwca 2000 "w uznaniu wybitnych zasług dla niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej" odznaczony został pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[10].

Film z 2008 roku O prawo głosu (reżyseria Janusz Petelski) opowiada historię Stanisława Mikołajczyka (w jego roli Adam Ferency) [1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eugeniusz Duraczyński "Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 - lipiec 1944" Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 17 ISBN 83-06-01406-5
  2. Informacja dra Janusza Gmitruka, dyrektora Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie (list do H. Musielaka z 29 stycznia 2001). Uniwersytet Ludowy w Dalkach koło Gniezna założył ks. Antoni Ludwiczak w 1921
  3. Eugeniusz Duraczyński "Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 - lipiec 1944" Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 17 ISBN 83-06-01406-5
  4. Andrzej Albert, Najnowsza historia Polski 1914-1993. Warszawa 1995,t.2, s.42,
  5. Protokół z posiedzenia Państwowej Komisji Wyborczej w dniu 27 stycznia 1947 r. dla ogłoszenia rezultatu wyborów w całym Państwie. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 5 lipca 2014].
  6. Marek Łatyński, Nie paść na kolana. Szkice o opozycji lat czterdziestych wyd. II rozszerzone, Wrocław 2002, Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum, ISBN 83-7095-056-6, s. 818-824.
  7. Aleksander Kochański, Polska 1944-1991. Informator historyczny, Tom III, część 1, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 861.
  8. Dz. U. z 2012 r. Nr 161, poz. 161
  9. Marek Łatyński, Nie paść na kolana. Szkice o opozycji lat czterdziestych wyd. II rozszerzone, Wrocław 2002, Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum, ISBN 83-7095-056-6, s. 826-827.
  10. M.P. z 2000 r. Nr 25, poz. 521

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Stanislaw Mikolajczyk: The Rape of Poland: The Pattern of Soviet Aggression. Sampson Low, Martson & Co., LTD., London 1948. [2]
  • Stanislaw Mikolajczyk: Le viol de la Pologne. Un modèle d'agression soviétique. Mémoires. Paris, Éditions Plon, 1949.
  • Stanisław Mikołajczyk: Gwałt na Polsce, Warszawa 1983. Wyd. "CDN" (drugi obieg).
  • Roman Buczek: Stanisław Mikołajczyk. Century Publ. Co., Toronto 1996.
  • Janusz Gmitruk: Stanisław Mikołajczyk: trudny powrót. Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2002, ISBN 83-87838-59-4.
  • Andrzej Paczkowski: Stanisław Mikołajczyk, czyli klęska realisty. Agencja Omnipress, Warszawa 1991, ISBN 83-85028-82-X.