Stanisław Mikołajczyk

Stanisław Mikołajczyk
Data i miejsce urodzenia	18 lipca 1901 Dorsten-Holsterhausen, pruska prowincja Westfalia
Data i miejsce śmierci	13 grudnia 1966 Waszyngton, USA
Premier Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie
Przynależność polityczna	Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania	od 14 lipca 1943 do 24 listopada 1944
Poprzednik	Władysław Sikorski
Następca	Tomasz Arciszewski
Minister rolnictwa i reform rolnych
Przynależność polityczna	Polskie Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania	od 28 czerwca 1945 do 5 lutego 1947
Poprzednik	Edward Bertold
Następca	Jan Dąb-Kocioł
Wicepremier
Przynależność polityczna	Polskie Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania	od 28 czerwca 1945 do 6 lutego 1947
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego
Przynależność polityczna	Polskie Stronnictwo Ludowe
Okres urzędowania	od stycznia 1946 do października 1947
Poprzednik	Wincenty Witos
Następca	Józef Niećko
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Tablica na gmachu Urzędu Miejskiego w Szczecinie

Stanisław Mikołajczyk (ur. 18 lipca 1901 w Dorsten-Holsterhausen, zm. 13 grudnia 1966 w Waszyngtonie) – polski polityk, przywódca Polskiego Stronnictwa Ludowego, poseł na Sejm II RP (III kadencji), premier rządu RP na uchodźstwie, po II wojnie światowej poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy oraz wicepremier i minister rolnictwa w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej.

Biografia

W latach 1918–1920 uczestnik powstania wielkopolskiego i wojny polsko-bolszewickiej. Był absolwentem Uniwersytetu Ludowego w Dalkach. W latach 1920–1931 w PSL "Piast", w latach 1930–1935 poseł na Sejm RP. W sierpniu 1937 kierował Wielkim strajkiem chłopskim. Uczestnik wojny obronnej we wrześniu 1939, następnie na emigracji we Francji i Wielkiej Brytanii. Od 1939 wiceprzewodniczący I Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej.

Grób Stanisława Mikołajczyka - Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan, Poznań

Wicepremier (1940–1943), a od lipca 1943 (po śmierci gen. Władysława Sikorskiego) do listopada 1944 premier rządu RP na uchodźstwie. Bezskutecznie usiłował uzyskać porozumienie z ZSRR dotyczące polskiej granicy wschodniej i z PKWNem odnośnie do politycznej przyszłości kraju (nie zdając sobie sprawy, że decyzje ws. granicy wschodniej i tzw. rekompensaty terytorialnej zapadły za plecami Polaków już na spotkaniu tzw. wielkiej trójki podczas konferencji teherańskiej w 1943). O porozumieniu teherańskim dowiedział się podczas konferencji w Moskwie w październiku 1944 z ust Mołotowa w obecności nie tylko Stalina, ale także, również wtedy przebywającego w Moskwie, brytyjskiego premiera Winstona Churchilla. Załamany tym złożył dymisję 24 listopada. Po nim premierem rządu został Tomasz Arciszewski.

W czerwcu 1945 uczestnik konferencji moskiewskiej w sprawie utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, powrócił do Polski. Po konferencji jałtańskiej przystąpił do TRJN jako wicepremier i minister rolnictwa, stając się wkrótce ośrodkiem opozycji wobec komunistów i lewego skrzydła socjalistów. W latach 1945–1947 przywódca PSL w kraju i poseł do KRN. 26 września 1946 roku na posiedzeniu Rady Ministrów, w czasie dyskusji nad pozbawieniem obywatelstwa polskiego oficerów Wojska Polskiego na Zachodzie, w imieniu ludu żądał umieszczenia na liście wrogów dowódcy II. Korpusu gen. Władysława Andersa.

W sfałszowanych wyborach parlamentarnych w 1947 Mikołajczyk poniósł porażkę i zagrożony aresztowaniem musiał uciekać do Stanów Zjednoczonych. Uciekł przy pomocy ambasadora brytyjskiego w ciężarówce przewożącej do portu w Gdyni bagaże konsula brytyjskiego. Rozważano także plan wydostania Mikołajczyka przez granicę z Czechosłowacją lub w jednej z ciężarówek amerykańskich, które przybyły do Warszawy po ciała żołnierzy amerykańskich, którzy zginęli w czasie wojny na terenie Polski. Do śmierci pozostał aktywnym politykiem na wygnaniu.

Po ucieczce na Zachód Mikołajczyk został uchwałą Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 pozbawiony obywatelstwa polskiego. Przywrócono mu je pośmiertnie 15 marca 1989 roku, zaś 15 sierpnia 2012 w życie weszła nowa ustawa o obywatelstwie polskim, która uznała uchwałę Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 za nieważną.

Istnieją też spekulacje, jakoby UB, nie chcąc "likwidować" Mikołajczyka, celowo stworzyła wokół niego taką atmosferę, która spowodowała u niego przekonanie o zagrożeniu życia i konieczności ucieczki. UB w ten sposób "w białych rękawiczkach" pozbył się niewygodnego polityka i mógł go przedstawiać jako zdrajcę i tchórza.

Zmarł na emigracji w Waszyngtonie. W 2000 zostały sprowadzone jego prochy do Polski. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu. Przed Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim w Poznaniu znajduje się również pomnik Stanisława Mikołajczyka.

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 1 czerwca 2000 "w uznaniu wybitnych zasług dla niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej" odznaczony został pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Film z 2008 roku O prawo głosu (reżyseria Janusz Petelski) opowiada historię Stanisława Mikołajczyka (w jego roli Adam Ferency) [1].

Zobacz też

• Rząd Stanisława Mikołajczyka

Literatura

• Stanislaw Mikolajczyk: The Rape of Poland: The Pattern of Soviet Aggression. Sampson Low, Martson & Co., LTD., London 1948. [2]
• Stanislaw Mikolajczyk: Le viol de la Pologne. Un modèle d'agression soviétique. Mémoires. Paris, Éditions Plon, 1949.
• Stanisław Mikołajczyk: Gwałt na Polsce, Warszawa 1983. Wyd. "CDN" (drugi obieg).
• Roman Buczek: Stanisław Mikołajczyk. Century Publ. Co., Toronto 1996.
• Janusz Gmitruk: Stanisław Mikołajczyk: trudny powrót. Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2002, ISBN 83-87838-59-4.
• Andrzej Paczkowski: Stanisław Mikołajczyk, czyli klęska realisty. Agencja Omnipress, Warszawa 1991, ISBN 83-85028-82-X.