Radziecka ofensywa w kierunku zachodnim 1918-1919

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Radziecka ofensywa w kierunku zachodnim 1918-1919
Wojna polsko-bolszewicka,Wojna domowa w Rosji
PL-RU war 1919 phase I.svg
ofensywa radziecka na froncie wschodnim 1919
Czas 11 listopada 1918 - marzec 1919
Wynik przegrana Rosji
Strony konfliktu
 Bialoruś
 Estonia
 Łotewska SRR
 Litwa
 Polska
 Wielka Brytania
Flag of the German Empire.svg Ober-Ost
 Rosyjska FSRR

Estonia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna estońsko-bolszewicka.

29 listopada Armia Czerwona zdobyła Narwę. Podeszła ona 34 km od Tallinna. Sowiecka ofensywa została jednak zatrzymana przez operujący w poblizu korpus brytyjski. Armia estońska razem z ochotnikami z Finlandii, Danii, Szwecji i Białych, podchodząc 15 km do Piotrogrodu i zmuszając Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republikę Radziecką do podpisania pokoju.

Łotwa[edytuj | edytuj kod]

W wyniku I wojny światowej od 1915 Kurlandia i Semigalia, a od początku 1918 całość terytorium Łotwy znalazły się pod okupacją niemiecką. Po klęsce Niemiec w I wojnie światowej Łotwa proklamowała niepodległość 18 listopada 1918 w Rydze. Premierem nowego państwa został Kārlis Ulmanis. Na początku stycznia 1919 wojska Rosji Radzieckiej wkroczyły na terytorium Łotwy i zdobyły Rygę, w której ustanowiono władzę rad narodowych. Wojska niemiecko-łotewskie, za przyzwoleniem aliantów, zmusiły wojska Rosji Radzieckiej do odwrotu w marcu 1919. Choć traktat wersalski zobowiązał Niemców do opuszczenia kraju, podjęli oni próbę zajęcia Łotwy, zostali jednak wyparci pod koniec listopada 1919.

Próby zajęcia Łotwy podjęła więc po raz kolejny Rosja Radziecka. W tej sytuacji delegacja łotewska zwróciła się do rządu polskiego o pomoc podpisując z nim 30 grudnia 1919 roku układ o pomocy wojskowej rozszerzonego 16 stycznia 1920 roku.[1] Porozumienia te były podstawą do wspólnych polsko-łotewskich działań militarnych przeciwko bolszewikom w ramach tzw. operacji "Zima". Wojska polsko-łotewskie w liczbie 20 000 żołnierzy (z czego 12 000 polskich) dowodzone przez gen. Edwarda Śmigłego-Rydza prowadziły walki podczas 30 stopniowych mrozów. Sprzymierzone wojska w ciągu stycznia opanowały cały teren Łatgalii (Inflant Polskich) wygrywając Bitwę pod Dyneburgiem i zmuszając Rosję Radziecką do zawieszenia broni. W traktacie pokojowym podpisanym w Rydze 11 sierpnia 1920 Rosja Radziecka uznała niepodległość Łotwy. (w 1940, w czasie II wojny światowej po zajęciu Łotwy przez wojska ZSRR, kraj ten został jedną z republik radzieckich).

Litwa[edytuj | edytuj kod]

Z wybuchem I wojny światowej wiązano nadzieje na odzyskanie niepodległości, jednak od 1915 Litwa znalazła się pod okupacją niemiecką. We wrześniu 1917 roku w Wilnie wybrano Radę Litewską tzw. Tarybę. 16 lutego 1918 r. Taryba ogłasza niepodległość i powstanie niepodległego Królestwa Litwy, w rzeczywistości częściowo uzależnionego od Niemiec, dzień ten jest obchodzony jako Dzień Odzyskania Niepodległości.

Taryba powołała rząd, przeciw któremu wystąpiła Komunistyczna Partia Litwy, która stworzyła Tymczasowy Rząd Robotniczo-Włościański, a po wkroczeniu na Litwę Armii Czerwonej w następnym roku ogłosiła powstanie Litewsko-Białoruskiej Republiki Socjalistycznej. Już następnego miesiąca wojska Taryby, wspierane przez armię niemiecką, przystąpiły do kontrofensywy, a Wilno zajęło Wojsko Polskie. Ostatecznie władzę nad Litwą przejęła Taryba. Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej Rosjanie zwrócili Litwie Wilno.

Pod koniec 1920 doszło do konfliktu polsko-litewskiego, następnie gen. Lucjan Żeligowski, z polecenia naczelnego wodza, Józefa Piłsudskiego, wraz z dywizją litewsko-białoruską złożoną z Polaków pochodzących z Wileńszczyzny, wkracza na Litwę i zajmuje Wilno. Gen. Żeligowski tworzy wówczas Litwę Środkową. Dnia 20 lutego 1922 r. Sejm Wileński wydaje deklaracje o połączeniu Litwy Środkowej z Polską.

Białoruś[edytuj | edytuj kod]

25 marca 1918 r. Białoruś po raz pierwszy w historii ogłosiła niezależność – przy pomocy Niemiec proklamowano wówczas formalnie niepodległe państwo, tzw. Białoruska Republika Ludowa nie posiadająca własnej armii. Idylla jednak nie trwała długo, gdyż już w styczniu 1919 wraz z opuszczaniem Białorusi przez wojska niemieckie BRL przestała istnieć bo sowiecka Armia Czerwona zajęła utracone w wyniku pokoju brzeskiego ziemie białoruskie. Wtedy też utworzono po raz pierwszy Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka (BSRR), de iure twór niezależny, de facto uzależniona pod każdym względem od Rosji Radzieckiej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bazylow Ludwik, Historia Rosji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1985, ISBN 83-04-01593-5

Przypisy

  1. "Polacy w walce o wolność 1904-1922", Bellona, Warszawa 2008, ISBN 978-83-11-11312-1