Sachalin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wyspy. Zobacz też: inne znaczenia słowa Sachalin.
Sachalin
Sachalin w styczniu 2002
Sachalin w styczniu 2002
Kontynent Azja
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód sachaliński
Akwen Ocean Spokojny
Powierzchnia (23) 76 400 km²
Populacja (2002)
 • liczba ludności
 • gęstość

527 268
6,9 os./km²
Położenie na mapie obwodu sachalińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu sachalińskiego
Sachalin
Sachalin
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sachalin
Sachalin
Ziemia 51°N 143°E/51,000000 143,000000Na mapach: 51°N 143°E/51,000000 143,000000
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sachalin (ros. Сахалин; jap. 樺太, Karafuto) – wyspa na Oceanie Spokojnym u wybrzeży Rosji. Administracyjnie wchodzi w skład obwodu sachalińskiego w Rosji. Od kontynentu oddziela ją Cieśnina Tatarska (szerokość w najwęższym miejscu 7,3 km), a od japońskiej wyspy Hokkaido dzieli ją Cieśnina La Pérouse'a.

  • długość wyspy od przylądka Krilon do przylądka Elżbiety - 948 km
  • powierzchnia - 76,4 tys. km²

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Linia brzegowa jest słabo rozwinięta, są tylko dwie duże zatoki: Aniwa i Tierpienija. Ostro zaznacza się półwysep Szmidta na północy i Tierpienija i Kriloński na południu.

Powierzchnia pokryta jest górami i równinami, z których największa jest Równina Północnosachalińska. Najwyższy szczyt Gór Zachodniosachalińskich to Góra Powrotu (ros. г. Возвращения) 1325 n.p.m.. Wzdłuż wybrzeża Morza Ochockiego ciągną się Góry Wschodniosachalińskie (Góra Łopatina 1609 m) oraz Grzbiet Susunajski (Góra Czechowa 1047 m). Leżący na północnym krańcu wyspy Przylądek Szmidta, również pokryty jest górami: Grzbietem Zachodnim i Wschodnim. W Masywie Trzech Braci Zachodni Grzbiet osiąga 623 m (Góra Drugi Brat).

Na wyspie znajdują się złoża gazu ziemnego, węgla i ropy naftowej. Położone są one w północnej części Sachalinu. Ponadto występuje złoto.

Rzeki mają na ogół charakter górski. Większość wpada do Morza Ochockiego i Japońskiego. Pokryte są lodem od listopada do kwietnia. Największe rzeki Tym (ros. Тымь) i Poronaj (ros. Поронай).

Na wyspie znajduje się wiele płytkich, małych jezior. Występują również bagna, szczególnie na Nizinie Poronajskiej.

Fauna typowa dla syberyjskiej tajgi, nieco uboższa w porównaniu z kontynentem. Występuje niedźwiedź, lis, rosomak, soból, wiewiórka, borsuk, jeleń.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspa została odkryta przez Europejczyków w XVII w. Na Sachalin przybył w 1640 oddział I. J. Moskwicyna; w 1643 holenderski żeglarz Jansonnius de Vries; w latach 1643-1646 przebywała tam wyprawa Poriakowa. W 1678 poseł rosyjski w Chinach – Nikołaj Spafaria – opisał Sachalin jako wyspę[1]. Później jednak żeglarze (Jean-François de La Pérouse i w 1805 Adam Johann von Krusenstern) sugerowali, że wyspa jest zapewne połączona przesmykiem z lądem. Dopiero ekspedycja G. I. Niewielskiego w 1849 przepływając przez cieśninę Tatarską potwierdziła, że Sachalin jest wyspą[1].

Na początku XIX w. południową część Sachalina zaczęli osiadać japońscy rybacy. W połowie XIX w. wybrzeża zachodnie zaczęli kolonizować Rosjanie. Według japońsko-rosyjskich układów z 1855 r. wyspa miała być zarządzana wspólnie. Na mocy układu rosyjsko-japońskiego z 1875 r. cały Sachalin stał się własnością Rosji, wchodząc do Nadmorskiego Obwodu. Od lat 60. XIX w. był miejscem zsyłek i katorgi. W 1890 r. przebywał tam znany pisarz Anton Czechow, zbierający materiały do książki, opublikowanej później pod tytułem "Wyprawa na Sachalin" (1895). Za czasów wyprawy Czechowa na Sachalinie przebywało 5905 katorżników. Po 1905 katorga na Sachalinie uległa likwidacji.

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej w 1905 r. Sachalin został opanowany przez Japonię, w wyniku wojny południowa część wyspy (od mniej więcej 50 stopnia) przypadła Japonii. W 1909 w północnej części wyspy utworzono obwód sachaliński ze stolicą w Aleksandrowsku. Podczas rewolucji październikowej Sachalin został zajęty przez białogwardzistów, a następnie do 1925 r. był okupowany przez Japonię. Po długich pertraktacjach przywrócona została następnie granica z 1905 r.[2] W czasie II wojny światowej na konferencjach jałtańskiej i poczdamskiej ustalono, że po jej zakończeniu cała wyspa znajdzie się w rękach ZSRR. W styczniu 1945 południowa część zajęta przez Armię Czerwoną. W styczniu 1947 r. utworzono obwód sachaliński obejmujący również z Wyspy Kurylskie. W 1983 r. nad wyspą zestrzelono koreański samolot pasażerski (zob. KAL-007).

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Tubylcza ludność składała się z plemion Ajnów, Niwchów i Ewenków. Badania nad nimi prowadził m.in. Bronisław Piłsudski. Obecnie ludność wyspy to głównie Rosjanie (84%), Koreańczycy (5,6%) i Ukraińcy (4%). Według danych ze spisu powszechnego w 2002 roku wyspa liczyła 527 268 mieszkańców, z czego 88% to ludność zamieszkująca w miastach[3]. Ważniejsze miasta Jużnosachalińsk, Korsakow, Chołmsk, Aleksandrowsk Sachaliński, Ocha, Uglegorsk.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł Sachalinu jest związany z głównie gospodarką leśną oraz wydobyciem surowców. Wyspa jest połączona rurociągiem naftowym z Komsomolskiem nad Amurem. Węgiel ekspediowany jest drogą morską z portu w Uglegorsku. Planowany jest eksport surowców z wyspy do Chin i Japonii. Działa przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy. Na wybrzeżu czynne są porty rybackie i przetwórnie ryb. Transport drobnicy na stały ląd zapewniają promy kolejowe, kursujące na linii Chołmsk - Wanino[2]. W 2003 r. Sachalin był drugim regionem Rosji pod względem inwestycji zagranicznych. Bezrobocie wynosi 2%.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat wyspy jest chłodny, umiarkowany morski. Lato trwa 2-3 mies., zima 5-7 mies. Średnia temperatura stycznia na północy od -17 do -24 st.; na południu od -6 do -12 st. Temperatury sierpnia odpowiednio od 11 do 15 st., oraz od 16 do 19 st. Opady wahają się w zależności od części wyspy od 500 do 1200 mm rocznie. Największe są w górach. Występują tam długie, śnieżne zimy i krótkie, chłodne lato. Maksymalna temperatura na wyspie Sachalin (+39° C) zanotowano w lipcu 1977. Minimalna temperatura wynosiła (-50° C), a odnotowano ją w roku 1980.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 L. S. Berg: Przyroda ZSRR. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962, s. 381.
  2. 2,0 2,1 Madeyski Paweł M.: Przez Cieśninę Tatarską, w: Poznaj Świat R. XXXIV, nr 1 (396), styczeń 1986, s. 19-21
  3. Всероссийская перепись населения 2002 г. - Численность населения России и ее территориальных единиц по полу (ros.). demoscope.ru. [dostęp 2014-10-23].