Salut rzymski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Uczniowie salutujący amerykańskiej fladze (1941)
Przedstawiciele estońskiego ruchu faszystowskiego tzw. wabsowie (1933)
Salut faszystowski w greckim parlamencie w 1938

Salut rzymski (wł. Saluto Romano) – salut, w którym wyprostowane prawe ramię jest wznoszone do przodu, prostopadle do ciała[1]. Rzekomo wywodzi się on ze starożytnego Rzymu, co jest współczesnym mitem, gdyż gesty, jakimi pozdrawiali się żołnierze rzymscy, nie są znane[2].

Salut w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Obraz Przysięga Horacjuszy z 1784 roku, namalowany przez francuskiego malarza Jacques'a-Louis Davida (1748–1825), bywa niekiedy uznawany za pierwowzór salutu rzymskiego, mimo że trzej bracia na nim przedstawieni nie salutują, lecz wyciągają ręce do mieczy, trzymanych przez ich ojca w górze[3].

Salut Bellamy'ego[edytuj | edytuj kod]

Amerykański socjalista Francis Bellamy (1855–1931) opracował tzw. salut Bellamy'ego, który w 1892 roku stał się elementem ślubowania wierności fladze Stanów Zjednoczonych. W 1942 roku zaniechano tego gestu jako kojarzącego się z narodowym socjalizmem[4].

Błędne mniemanie, jakoby salut Bellamy'ego miał rzymskie pochodzenie, powstało pod wpływem kina – reżyserzy wczesnych filmów, takich jak Ben-Hur z 1907 roku, używali tego gestu w produkcjach opowiadających o czasach starożytnych, aby znaleźć oddźwięk u publiczności[5].

Symbol faszystowski[edytuj | edytuj kod]

W praktyce zastosował go we wrześniu 1919 roku poeta Gabriele D'Annunzio (1863–1938), który wraz ze swoimi oddziałami salutował po zdobyciu Fiume[1][3]. Faszyści włoscy, którzy w swej propagandzie chętnie sięgali do kultury starożytnego Rzymu (np. tytuł duce ma rodowód starożytny)[6], zaadaptowali ten gest od D'Annunziego wraz z innymi jego rytuałami[1]. 31 stycznia 1923 roku włoskie Ministerstwo Edukacji wprowadziło salut rzymski, jako część ceremonii ku czci flagi narodowej[1]. W 1925 roku, gdy Benito Mussolini rozpoczynał fascistizzazione Włoch, salut rzymski stał się oficjalną częścią reżimu, a 1 grudnia tego roku został on obowiązkowo wprowadzony w urzędach państwowych[1]. Salut rzymski w faszyzmie miał odzwierciedlać poczucie dyscypliny, jako że stanowił symboliczne złożenie czci osobom znajdującym się wyżej w hierarchii, ale stosowne zasady towarzyszyły także salutowaniu osobom tej samej hierarchii, co wszystko było przedmiotem regulacji Mussoliniego wysyłanych do różnych ministerstw[1].

W 1932 roku salut rzymski dla ideowo antyburżuazyjnych faszystów stał się odpowiednikem "burżuazyjnego" uścisku dłoni na przywitanie; postrzegany jako bardziej higieniczna, estetyczna oraz krótsza jego alternatywa[1]. Podkreślane były dynamizm, harmonia i efektywność tej formy przywitania, co było elementem faszystowskiej ideologii nastawionej przeciwko "brzydkiej, powolnej" kulturze burżuazyjnej[1]. Wszystko miało reprezentować fizyczne atrybuty nowego człowieka faszyzmu[1]. 12 czerwca 1933 roku, faszystowski dygnitarz Achille Starace sugerował, że rzymski salut zdejmuje konieczność uchylania nakryć głowy przy powitaniu (chyba, że w pomieszczeniach), a 9 września tego roku upominał innego dygnitarza, który w dyskusji użył określenia "pogodzili się uściskiem dłoni" zamiast "pogodzili się rzymskim salutem"[1]. Symboliczna wartość przypisywania rzymskiemu salutowi w faszystowskich Włoszech urosła do tego stopnia, że pojawiły się kwestie jego niepoprawnego użycia[1]. Prezes Rady Ministrów poważnie brał pod uwagę spostrzeżenia profesora Wassermana na temat złego użycia salutu oraz jak należy go poprawnie wykonywać, tak by oddawał on zdecydowanego ducha, pewność, powagę faszysty, które miały być zbliżone do ducha starożytnych Rzymian[7]. Te i podobne rozważania profesora Wassermana stały się oficjalnymi wskazówkami dla partii faszystowskiej na temat stosowania rzymskiego salutu[8]. Wszechobecność salutu rzymskiego oraz przypisywana mu symbolika i waga sprawiły, że z życia Włochów miał zniknąć uścisk dłoni[9]. Został on np. oficjalnie zakazany zaczynając od 1938 roku w filmach czy przedstawieniach teatralnych, a 21 listopada tego roku Ministerstwo Kultury (Ministero della Cultura Popolare) wydało zarządzenie zakazujące publikacji fotografii uwieczniających uściski dłoni, nawet gdy wykonują je wysoko postawieni dygnitarze[9]. Jednocześnie starano się podkreślać wszechobecność i przyswojenie salutu rzymskiego, jak w instrukcjach dla prasy z 23 marca 1939 roku nakazujące w notatkach prasowych pisać o tym, że królowa pozdrowiła parlament salutem rzymskim, a nie ukłonem[9].

Na wzór włoskich faszystów, salut rzymski przejęły inne europejskie ugrupowania narodowe,[potrzebne źródło] faszystowskie[które? wszystkie?], a także naziści.

25 kwietnia 1937 roku salut rzymski został przyjęty przez rządzoną przez generała Franco Hiszpanię, jako narodowe pozdrowienie podczas oficjalnych ceremonii[10].

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Wciąż jest używany przez ugrupowania neofaszystowskie[11][12][13][14] i jest karany w Niemczech, Austrii, a także w Polsce[15][16][17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Simonetta Falasca-Zamponi: Fascist Spectacle: The Aesthetics of Power in Mussolini's Italy. University of California Press, 2000, seria: Studies on the History of Society and Culture. ISBN 9780520226777.
  • Graeme Donald: Loose Cannons: 101 Myths, Mishaps and Misadventures of Military History. Osprey Publishing, 2009. ISBN 1846033772.
  • David Wingeate-Pike: Hiszpania i Trzecia Rzesza. Bellona, 2010. ISBN 8311118787.
  • Maria Wyke: Projecting the Past: Ancient Rome, Cinema, and History. Routledge, 1997. ISBN 0415906148.