Obóz Narodowo-Radykalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy przedwojennej organizacji. Zobacz też: hasło o współczesnym ugrupowaniu o tej samej nazwie.
Obóz Narodowo-Radykalny
Falanga – symbol ONR
Lider Jan Mosdorf
Data założenia 14 kwietnia 1934
Data rozwiązania 10 lipca 1934
Deklarowana
ideologia polityczna
narodowy radykalizm, nacjonalizm polski
Deklarowane
poglądy gospodarcze
korporacjonizm
Liczba członków min. 2000[potrzebne źródło]

Obóz Narodowo-Radykalny (ONR) – radykalne, nacjonalistyczne ugrupowanie polityczne, założone w 1934 przez młodych działaczy Obozu Wielkiej Polski, rozwiązane po 3 miesiącach działalności przez sanacyjne władze państwowe. W późniejszym okresie ONR działało nielegalnie. W 1935 rozpadło się na RNR „Falangę” i ONR „ABC”.

Nazwy ABC i Falanga są umowne i nadane frakcjom przez historyków od nazw pism, wokół których koncentrowało się życie intelektualne tych grup ideowych. De facto ONR przestał istnieć w 1934 r., później działał RNR, a środowisko skupione wokół ABC nie uważało się już za ONR. Także nazwa Organizacja Polska jest umowna, gdyż historycy nadali ją nieformalnej grupie znajomych, ludzi wykształconych (Rossmann, Gluziński, Mosdorf i inni), którzy przejawiali szereg inicjatyw na różnych polach działalności społeczno-politycznej. Można powiedzieć, że grupa ta wykrystalizowała się zaraz po I wojnie światowej, stąd ONR był tylko jedną z jej wielu inicjatyw.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 18 marca 1934 – masowe aresztowania działaczy Ruchu Młodych SN.
  • marzec 1934 – usunięcie zwolenników opcji narodowo-radykalnej: Jana Mosdorfa, Henryka Rossmana z Sekcji Młodych SN.
  • 14 kwietnia – podpisanie deklaracji Obozu Narodowo-Radykalnego w gmachu Politechniki Warszawskiej.
  • 3 maja – z okazji święta 3 Maja ulicami Warszawy przemaszerował 2,5-tysięczny pochód członków ONR.
  • 12 maja – zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych zalecające rozwiązywanie kół i oddziałów ONR-u.
  • 14 maja – tygodnik „Sztafeta” przekształcony został w dziennik o nakładzie 8 tys. egzemplarzy.
  • 29 maja – bojówka ONR ostrzelała lokal Komitetu Dzielnicowego PPS na Woli w Warszawie, raniąc 7 osób, napad doprowadził do akcji odwetowych młodzieży socjalistycznej na lokale ONR w dzielnicach robotniczych.
  • 10 czerwca – oficjalna delegalizacja Obozu Narodowo-Radykalnego.
  • 13 czerwca – zamkniecie drukarni „Sztafety” i aresztowanie jednego z czołowych działaczy ONR.
  • 15 czerwca – zamordowanie ministra spraw wewnętrznych Pierackiego przez ukraińskich nacjonalistów, co stało się pretekstem do rozprawy z ONR. Władze sanacyjne aresztowały m.in. Bolesława Piaseckiego.
  • 30 czerwca – ukazał się pierwszy numer nielegalnie wydanej „Nowej Sztafety”.
  • 6 lipca – osadzenie czołowych działaczy ONR w obozie w Berezie Kartuskiej.
  • 25 listopada – ukazał się pierwszy numer pisma „Podaj Dalej – Chrześcijański Informator ogłoszeniowy”.

Członkami ONR byli m.in. Jan Mosdorf (wcześniej prezes Młodzieży Wszechpolskiej, zamordowany w Oświęcimiu), Henryk Rossman (więziony w Berezie Kartuskiej), Bolesław Piasecki (przywódca RNR-Falanga, po wojnie Stowarzyszenia Pax), Paweł Musioł (historyk piśmiennictwa śląskiego, twórca programu regionalizmu śląskiego, pisarz i dziennikarz, w czasie okupacji działacz konspiracyjny rozstrzelany przez Niemców w czasie wojny), Stanisław Piasecki (redaktor naczelny „Prosto z Mostu” rozstrzelany w Palmirach w 1941), Wojciech Wasiutyński, Tadeusz Todtleben, Jerzy Kurcyusz, Jan Korolec, Tadeusz Gluziński.

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna władz ONR była stosunkowo skomplikowana. Na czele struktur organizacyjnych Obozu stał Komitet Organizacyjny, któremu przewodniczył Jan Mosdorf. Z kolei organem władczym Komitetu był Wydział Wykonawczy, który składał się z czterech referatów: organizacyjnego, propagandowego, finansowego i ogólnego[1].

Poza jawnymi strukturami funkcjonowały także struktury tajne, dzielące się ze względu na stopień wtajemniczenia, którymi prawdopodobnie kierował Henryk Rossman; niektóre źródła podają, że kierował nimi trzyosobowy komitet, w skład którego wchodzili: Tadeusz Gluziński, Jan Jodzewicz i Jan Mosdorf. Na niejawne struktury składały się najprawdopodobniej cztery poziomy tajnej struktury nazywanej Organizacją Polską, które od najniższego począwszy były następujące:

  1. Poziom S – Sekcja,
  2. Poziom C – Stefan Czarniecki,
  3. Poziom Z – Zakon Narodowy,
  4. Poziom A – Komitet Polityczny.

Należy zauważyć, że w ramach struktur ONR funkcjonowała także autonomiczna grupa związana wcześniej z Oddziałem Akademickim OWP pod przywództwem Bolesława Piaseckiego. Wobec takiej sytuacji Jan Mosdorf pełnił rolę pośrednika między Henrykiem Rossmanem a Bolesławem Piaseckim[2][3]. Powstanie Obozu spotkało się z największym odzewem w Warszawie, Poznaniu (z którego przyłączyło Stronnictwo Wielkiej Polski Michała Howorki) oraz z mniejszym w Wilnie. Duże znaczenie w strukturach organizacyjnych odgrywali studenci, którzy w liczbie około 5 tysięcy zasilili szeregi partii narodowo-radykalnej[4][3].

W czasie okupacji działacze ONR tworzyli zakonspirowane organizacje wojskowe jak Konfederacja Narodu czy Związek Jaszczurczy (później Narodowe Siły Zbrojne). Jeden z odłamów ONR utworzył Polską Partię Narodowo - Socjalistyczną a w grudniu 1939 roku Narodową Organizację Radykalną na czele z Andrzejem Świetlickim , który zadeklarował współpracę z hitlerowcami. Niemcy propozycji nie przyjęli i w lutym 1940 roku zażądali rozwiązania organizacji[5].

Wielu z przedwojennych działaczy ONR, jak Jan Mosdorf, Stanisław Piasecki czy Paweł Musioł, zginęło z rąk hitlerowców.

Przypisy

  1. W. Wasiutyński: Prawą stroną labiryntu. Fragmenty wspomnień. opr. i red. W. Turek. Gdańsk: 1996, s. 99.
  2. J. M. Majchrowski: Obóz Narodowo-Radyklany – okres działalności.... s. 60.
  3. 3,0 3,1 B. Grott: Nacjonalizm chrześcijański. Narodowo-katolicka.... s. 102.
  4. J. M. Majchrowski: Obóz Narodowo-Radyklany – okres działalności.... s. 67.
  5. Czesław Madajczyk "Generalna Gubernia w planach hitlerowskich" Warszawa 1961 s. 31

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Sosnowski Miłosz, Krew i Honor. Działalność bojówkarska ONR w Warszawie w latach 1934-1939, Warszawa 2000.
  • Chodakiewicz Marek Jan, Ciemnogród o lewicy i prawicy, wyd. Ronin, Warszawa 1996.
  • Wojciech Jerzy Muszyński, Narodowe Siły Zbrojne: propaganda i zaplecze polityczne, Warszawa 2000.
  • Grott Bogumił, Religia, kościół etyka w ideach i koncepcjach prawicy polskiej, Kraków 1993.
  • Grott Bogumił, Nacjonalizm Chrześcijański, wyd. „Ostoja”, Kraków 1998.
  • Korolec Jan, Ustrój polityczny narodu, wyd. II, Biblioteka społeczno-polityczna ABC, Warszawa 1938.
  • Likwidujemy Żydów. [Memoriał członków kierownictwa ONR „ABC”], Biblioteka społeczno-polityczna ABC, Warszawa 1938.
  • Rolicki Henryk [Tadeusz Gluziński], Zmierzch Izraela, Warszawa 1936.
  • Gluziński Tadeusz, Odrodzenie idealizmu politycznego, Warszawa 1935.
  • Sas-Wisłocki Juliusz, Wizja Wielkiej Polski (fragmenty ustrojowe), Warszawa 1934.
  • Majchrowski Jacek, Szkice z historii polskiej prawicy politycznej lat drugiej Rzeczypospolitej.
  • „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace z nauk politycznych”, zeszyt 27, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
  • Majchrowski Jacek, Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, cz. III, Nacjonalizm: myśl „potomstwa obozowego”, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1993.
  • Bóbr Tylingo Stanisław, Ugrupowania prawicowe Dwudziestolecia w świetle badań krajowych, „Teki historyczne”, t. XIX, Polskie tow. Hist. W Wielkiej Brytanii, Londyn 1988-1989.
  • Rudnicki Szymon, Obóz Narodowo Radykalny, Geneza i działalność, Czytelnik, Warszawa 1985.
  • Friszke Andrzej, O kształt niepodległej, Więź, Warszawa 1999.
  • Marek Jabłonowski, Jerzy Jarski Kalendarium II Rzeczypospolitej, 1990, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]