Scindapsus
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Scindapsus | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klad | okrytonasienne |
| Klad | jednoliścienne |
| Rząd | żabieńcowce |
| Rodzina | obrazkowate |
| Podrodzina | Monsteroideae |
| Rodzaj | scindapsus |
| Nazwa systematyczna | |
| Scindapsus Schott in Schott et Endl. Melet. Bot.: 21 (1832) |
|
| Typ nomenklatoryczny | |
| Scindapsus officinalis (Roxb.) Schott[2] | |
| Synonimy | |
|
Cuscuaria Schott[3] |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Scindapsus, ołustek (Scindapsus Schott) – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący około 35 gatunków pochodzących z Chin, subkontynentu indyjskiego, Indochin, Azji Południowo-Wschodniej, Nowej Gwinei, Wysp Salomona, Queensland i Wysp Karolińskich[3].
Spis treści |
Morfologia[edytuj]
- Pokrój
- Pnącza lub rośliny płożące się, niekiedy rozrosłe.
- Łodyga
- Długa, równomiernie ulistniona bądź tworząca w odległych węzłach rozetki liściowe z pędem kwiatostanowym, oddzielone od siebie długimi międzywęźlami i węzłami z drobnymi liśćmi[4]. Z łodygi wyrasta wiele przybyszowych, powietrznych korzeni czepnych[5].
- Liście
- Rośliny tworzą wiele liści właściwych na wierzchołkowo kolankowatych ogonkach tworzących szeroką pochwę liściową, trwałą lub usychającą do postaci włóknistej materii z wieloma sklereidami. Blaszki liściowe zawsze całobrzegie, lancetowate, eliptyczne lub jajowate, spiczaste, rzadko różnobarwne. Nerwacja pierwszorzędowa słabo widoczna, pierzasta, zbiegająca się do żyłki marginalnej. Użyłkowanie drugo- i czasami trzeciorzędowe równoległo-pierzaste, dalszego rzędu niepozorne, poprzecznie siatkowate.
- Kwiaty
- Rośliny tworzą pojedynczy kwiatostan typu kolbiastego pseudancjum na pędzie kwiatostanowym krótszym od ogonka liściowego. Pochwa kwiatostanu łódkokształtna, jedynie lekko rozchylająca się w okresie kwitnienia, trwała lub szybko odpadająca. Kolba siedząca do osadzonej na krótkiej szypule, cylindryczna, wąsko eliptyczna lub maczugowata, pokryta obupłciowymi kwiatami pozbawionymi okwiatu. Kwiaty złożone z 4 pręcików i pojedynczej zalążni. Pręciki wolne, o podłużnych, spłaszczonych nitkach i podłużno-eliptycznych pylnikach, otwierających się przez szczytową szczelinę. Zalążnia niekiedy krótka, spłaszczona, mniej więcej cylindryczna, jednokomorowa, 1(-2)-zalążkowa. Zalążki anatropowe, powstające z bazalnego łożyska. Szyjka słupka pryzmatyczna, ścięta lub zakończona krótkim, stożkowatym wyrostkiem. Znamię słupka kuliste, eliptyczne, równowąskie lub punktowe.
- Owoce
- Czerwone jagody. Nasiona zaokrąglone, nerkowate, spłaszczone, o grubej łupinie, gładkiej lub rzadko gruczołowatej[4].
- Gatunki podobne
- Przedstawiciele rodzajów epipremnum i rafidofora. Różnice obejmują liczbę i położenie zalążków oraz kształt i wielkość nasion[4]
Biologia i ekologia[edytuj]
- Rozwój
- Wieloletnie, wiecznie zielone pnące hemiepifity, niekiedy płożące rośliny zielne, rzadko reofity (Scindapsus rupestris)[4].
- Siedlisko
- Wilgotne lasy równikowe oraz suche lasy wiecznie zielone lub zrzucające liście na zimę[4].
Systematyka[edytuj]
- Pozycja rodzaju wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
- Należy do plemienia Monstereae[6], podrodziny Monsteroideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots)[1].
- Gatunki[3]
Nazewnictwo[edytuj]
- Toponimia nazwy naukowej
- Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od starogreckiego słowa σχινδαφός (skindapsos) używanego w starożytności do określenia rośliny podobnej do bluszczu[5].
- Nazwy rodzajowe
- W XIX i na początku XX wieku w literaturze polskiej rodzaj Scindapsus opisywano jako "ołustek"[7][8]. W XX wieku upowszechniła się nazwa odłacińska "scindapsus", stosowana do dzisiaj nie tylko w języku polskim, ale również m.in. w angielskim, niemieckim i rosyjskim.
Zastosowanie[edytuj]
- Rośliny lecznicze
- Scindapsus lekarski (hin. गजपीपल – gajapipal, gaja-pīpal) jest od starożytności uznaną rośliną leczniczą w tradycyjnej medycynie indyjskiej (ajurwedzie). Surowcem leczniczym jest suszony dojrzały kwiatostan[9] (owocostan[10]). Wykazuje on działanie termogeniczne, pobudzające, zwiększające popęd płciowy, wykrztuśne, napotne, wiatropędne i antyrobacze. Roślina ta stosowana jest w biegunce, kaszlu, zapaleniu oskrzeli, chorobach gardła i robaczycy[9]. Badania przeprowadzone w 2010 roku wykazały, że wyciąg z owoców tych roślin jest silnym przeciwutleniaczem[11].
- Rośliny ozdobne
- Scindapsus pstry jest szeroko rozpowszechnioną w uprawie rośliną pokojową. Roślina ta jest pnączem o atrakcyjnych, skórzastych, owalnych do sercowatych liściach koloru szmaragdowo- lub błękitnozielonego z białawymi plamkami. Największą popularnością cieszy się jego kultywar 'Argyraeus'[12].
- Do rodzaju scindapsus przez wiele lat zaliczano też powszechnie uprawiane epipremnum złote (Epipremnum aureum, syn. Rhaphidophora aurea, Scindapsus aureus). Obecnie nadal roślinę tę określa się potocznie nazwą scindapsus[13].
Uprawa[edytuj]
- Wymagania
- Scindapsus pstry jest rośliną trudną w uprawie, dużo bardziej wymagającą od epipremnum złotego. Wymaga stanowiska ciepłego o wysokiej wilgotności powietrza. Powinien być uprawiany w oknie kwiatowym, szklarence lub terrarium.
- Pielęgnacja
- Rośliny nie tolerują bezpośredniego nasłonecznienia. Wymagane jest utrzymywanie raczej stałej temperatury (21–27 °C), dopuszczalne jest obniżenie jej jedynie zimą do minimum 13°C)[13].
- Rozmnażanie
- Wiosną z wierzchołkowych sadzonek pędowych lub odcinków łodygi z jednym pąkiem. Sadzonki łatwo ukorzeniają się w wodzie lub bezpośrednio w podłożu[12].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-10-10].
- ↑ Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 2010-10-10].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Rafael Govaerts, David G. Frodin: World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae) (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002. [dostęp 2010-10-10].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Simon J. Mayo, Josef Bogner, Peter C. Boyce: The Genera of Araceae. Eleanor Catherine (ilustr.). Kew: The Trustees, Royal Botanic Gardens, 1997, s. 123. OCLC 468572283. (ang.)
- ↑ 5,0 5,1 Adolf Engler, Kurt Krause. Araceae-Monsteroideae. „Das Pflanzenreich”. 37, s. 67-79, 1908 (łac.).
- ↑ L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153-1165, 2008 (ang.).
- ↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion ródzajow oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 447. (pol.)
- ↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 2. : Słownik łacińsko-polski.... Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894, s. 699. (pol.)
- ↑ 9,0 9,1 Padmanand Warrier (et al.): Indian medicinal plants: a compendium of 500 species. Madras: Orient Longman, 1994, s. 92-95. ISBN 81-250-0763-6. (ang.)
- ↑ John Lindley: Flora medica. Londyn: Longman, 1838, s. 605-606. (ang.)
- ↑ Malarkodi Velraj (et al.). Free Radical Scavenging Activity of Scindapsus officinalis Fruits. „Research Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry”. 2 (4), s. 280-283, 2010 (ang.).
- ↑ 12,0 12,1 Mieczysław Czekalski: Cisus, hoja, filodendron...: rośliny pnące ozdobą mieszkania. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 40. ISBN 83-09-01250-0.
- ↑ 13,0 13,1 Epipremnum i Scindapsus rodzina Araceae (Obrazkowate) (pol.). Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu.
