Skala Celsjusza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
stopień Celsjusza (°C)
Wymiar [°C]
Jednostka temperatury
Źródło nazwy Anders Celsius

Skala Celsjuszaskala termometryczna, nazwana od nazwiska szwedzkiego uczonego Andersa Celsiusa, który zaproponował ją w roku 1742.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Anders Celsius w roku 1742 zbudował swój pierwszy termometr rtęciowy. Aby mierzyć temperaturę musiał przyjąć jakąś skalę pomiarową. Skala, którą zaproponował Celsius była odwrotna do współczesnej. Naukowiec ten przyjął jako zero temperaturę wrzenia wody (obecnie zerem jest temperatura jej krzepnięcia), a jako sto stopni wybrał punkt, w którym woda zamarza (współcześnie za 100 przyjęto punkt wrzenia). Oznacza to, że w pierwotnej skali Celsiusa temperatura pokojowa odpowiadała 80 stopniom (dziś 20). Temperatura ciała człowieka w tej pierwotnej skali wynosiła 63,4 stopnia (współcześnie 36,6). Podczas mroźnego poranka pierwszy termometr Celsiusa mógł wskazywać 110 stopni (obecnie -10).

Dopiero później naukowcy doszli do wniosku, że lepiej połączyć wzrost liczby stopni z procesem ocieplania. Wielu badaczy, między innymi Elvius ze Szwecji (1710), Christian of Lyons (1743) i Karol Linneusz (1740), zwracało uwagę na odwrotność wielu zjawisk do zaproponowanego układu temperatur. W efekcie temperatura wrzenia i zamarzania zostały zamienione miejscami i przyjęto znaną nam współcześnie skalę temperatur.

Od 1774 do 1954 stopień skali Celsjusza zdefiniowany był jako jedna setna różnicy temperatur topnienia lodu i wrzenia wody przy ciśnieniu normalnym jednej atmosfery fizycznej. Zero na skali Celsjusza przyporządkowano temperaturze topnienia lodu. 100 stopniom Celsjusza odpowiadała temperatura wrzenia wody w warunkach normalnych. Definicja ta cały czas jest w powszechnym użyciu i naucza się jej w szkołach. Obecnie skala Celsjusza jest zdefiniowana przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag poprzez temperaturę zera bezwzględnego (−273,15 °C) oraz temperaturę punktu potrójnego wody VSMOW (0,01 °C), a zatem stopień Celsjusza to 1/273,16 tego przedziału.

Przeliczanie[edytuj | edytuj kod]

T_{Kelvin} = 273,15 + T_{Celsius}\;

T_{Celsius} = T_{Kelvin} - 273,15\;

T_{Fahrenheit} = 32 + \frac{9}{5} \cdot T_{Celsius}

T_{Celsius} = \frac{5}{9} \cdot (T_{Fahrenheit} - 32)

Przelicznik °F na °C i na K w zakresie 0–1000 K
Przelicznik °F na °C i na K w zakresie 0–1000 K

Zapis[edytuj | edytuj kod]

Według opinii Rady Języka Polskiego z 2003 roku, spacji dla stopni Celsjusza (i innych symboli) nie należy stosować i „poprawny zapis to [...] 10°C (nie: 10 °C ani 10° C)”[1]. Jednakże zgodnie z zaleceniem systemu SI Międzynarodowego Biura Miar i Wag[2], pomiędzy liczbą i jednostką występuje spacja, tzn. pisze się 23 °C (a nie 23°C ani 23° C). W Polsce, do roku 2010, podobną konwencję formatowania zalecały przepisy dotyczące legalnych jednostek miar[3]. W roku 2010 przepisy te zostały uchylone bez wprowadzenia nowych zaleceń odnośnie użycia odstępu[4].

Na komputerze „°C” uzyskuje się zwykle pisząc symbol stopnia (U+00B0) (lewy alt+0176), po którym pisze się wielką literę „C” (U+0043). Dla kompatybilności z językami CJK istnieje również specjalny znak unikodu U+2103 (dziesiętnie 8451), czyli: ℃. Dla porównania, poniżej zestawiony jest wygląd tych dwóch możliwych wersji (najpierw wersja unikodowa, po niej „zwykła” – z użyciem dwóch znaków):

℃ °C

Na urządzeniu poprawnie odtwarzającym znaki unikodu te dwie powyższe wersje powinny wyglądać bardzo podobnie. To samo porównanie pokazane jest poniżej w wersji graficznej:

Unicode °C comparison.svg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Spacje w oznaczeniach miar. Rada Języka Polskiego, 2003. [dostęp 2011-07-02].
  2. BIPM - quantity symbols and unit symbols (ang.). Międzynarodowe Biuro Miar i Wag. [dostęp 2011-07-02].
  3. § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1638).
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 stycznia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. z 2010 r. Nr 9, poz. 61).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]