Snooker

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stół do snookera

Snooker – gra bilardowa, rozgrywana na stole do bilardu angielskiego (wymiary ok. 3,6 m x 1,8 m), z sześcioma kieszeniami (cztery w rogach oraz dwie znajdujące się w połowie dłuższych band stołu). W grze uczestniczą dwie strony (dwóch zawodników, dwie drużyny).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Snooker powstał w 1875 roku na subkontynencie indyjskim. Nazwa została wymyślona przez angielskiego pułkownika sir Neville'a Chamberlaina (zbieżność nazwiska z późniejszym premierem Wielkiej Brytanii przypadkowa). Po raz pierwszy partię snookera rozegrano w kantynie oficerskiej w Jubbulpore w Indiach. Na Wyspy Brytyjskie gra została przewieziona przez innego angielskiego oficera Johna Robertsa[potrzebne źródło]. Początkowo grano jedynie bilami czerwonymi, później wprowadzono kolorowe. Pierwsze bile robiono z kości słoniowej, ale z czasem zaprzestano tej praktyki, ze względu na zakaz handlu kością słoniową.

W turniejach obowiązują odpowiednie maniery – w przeciwieństwie do innych dyscyplin w snookerze oczekuje się od zawodników, by sami przyznali się, jeżeli popełnią faul niewychwycony przez sędziego. Od 1977 roku mistrzostwa świata w snookerze rozgrywane są w teatrze Crucible Theatre w angielskim Sheffield.

Sprzęt[edytuj | edytuj kod]

  • stół – wymiary pola gry: 11 stóp 8,5 cala × 5 stóp 10 cali (3569 mm x 1778 mm), z tolerancją obu wymiarów ± 1/2 cala (± 13 mm), wysokość stołu mierzona od podłogi do najwyższej części band (tzw. korony) wynosi od 2 stóp 9,5 cala do 2 stóp 10,5 cala (851 mm do 876 mm). Waga: około 1300 kg. Rama stołu powinna być wykonana z mahoniu, blat z płyty łupkowej pokrytej wełnianym suknem, najczęściej w kolorze zielonym.
  • bile – 22, w tym: 15 czerwonych, 6 kolorowych (czarna, różowa, niebieska, brązowa, zielona i żółta). Bile powinny mieć średnicę 52,5 mm, z tolerancją ± 0,05 mm oraz jednakową wagę z tolerancją 3 g na komplet.
  • biała bila rozgrywająca.
  • kije – kij do snookera może być różnej długości, dostosowany do wzrostu zawodnika, jednak nie może być krótszy niż 3 stopy (914 mm) i nie może odbiegać od ogólnie przyjętych norm i kształtów.
  • przyrządy pomocnicze – podpórki pod kije (krzyżak, pająk, słoń, zwany też łabędzią szyjką), przedłużki i nasadki. Zawodnik może używać przyrządów będących w wyposażeniu stołu, jak i przyniesionych przez sędziego lub zawodnika.

Kij snookerowy[edytuj | edytuj kod]

Kije do snookera są wykonywane z jesionu lub klonu rosnącego w Ameryce Północnej. Butty najlepszych kijów są wykonywane z hebanu lub palisandru oraz ozdobnych wstawek z cennego drewna pozyskanego z takich rodzajów drzew jak: palisander, tulipanowiec, oliwka oraz z drewna tzw. Snakewood. Są to kije wykonywane ręcznie. Tańsze kije są klejone maszynowo. Kij snookerowy ma typowo 140 cm (55 cali długości). Kij jest jednoczęściowy lub łączony najczęściej w 2/3 lub w 3/4 długości. Waga kija wynosi od 16 oz. do 22 oz. Tip ma od 8,5 do 10,5 mm średnicy i jest wykonany ze skóry. Ferula jest mosiężna. Znane firmy produkujące kije snookerowe:

  • Peradon
  • Cue Craft
  • Trevor White
  • Master Cue
  • Craftsman
  • John Parris
  • Glover Cues
  • Stamford Cuemakers
  • GBL
  • Nothh West Cues
  • Mike Wooldridge

Zasady gry[edytuj | edytuj kod]

Rozmieszczenie bil w pozycji wyjściowej – biała bila może zostać ustawiona w dowolnym miejscu półkola (tzw. pole D)

Na stole znajdują się 22 bile: biała, żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa, czarna oraz 15 bil czerwonych. Bila biała nazywana jest bilą rozgrywającą (ang. cue ball). Bile żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i czarna nazywane są bilami kolorowymi. Zadaniem gracza jest uderzanie kijem bili białej w taki sposób, aby pozostałe bile w odpowiednim porządku wpadły do kieszeni. Można uderzać kijem jedynie w białą bilę. Gracz, który uzyska więcej punktów, gdy na stole nie zostaną już żadne bile, wygrywa.

Podstawowe definicje[edytuj | edytuj kod]

  • Frame (frejm) – jest to okres gry rozpoczynany pierwszym zagraniem, zakończony w jeden z następujących sposobów:
    • Poprzez poddanie przez zawodnika będącego przy stole[1],
    • Oznajmienie przez rozgrywającego końca frame'u w sytuacji, gdy ma on przewagę 8 lub więcej punktów, a na stole pozostaje tylko czarna bila[1],
    • Wbicie lub faul w momencie, gdy na stole pozostaje tylko czarna bila[1],
    • Poprzez ogłoszenie przez sędziego końca frame'u[1].
  • Game (mecz) – składa się z określonej liczby frame'ów. Zwykle podaje się maksymalną liczbę frame'ów, które mogą być rozegrane podczas meczu. Na przykład zwrot "lepszy z 19 frame'ów" oznacza mecz do 10 wygranych partii[1].
  • Striker (rozgrywający) – zawodnik znajdujący się w grze (wykonywający zagrania)[1].
  • Stroke (zagranie) – jest rozpoczęte w momencie kontaktu białej bili z kijem. Są wyróżniane dwa rodzaje zagrań: bezpośrednie (kiedy bila biała trafia w inną bilę bez wcześniejszego kontaktu z bandą) i pośrednie (biała bila uderza w inną bilę po kontakcie z bandą)[1].
  • Pot (wbicie) – ma miejsce wtedy kiedy bila wpada do kieszeni bez naruszenia przepisów gry[1].
  • Break (brejk) – suma punktów uzyskanych poprzez wbicia podczas jednego podejścia w jednym frame'ie przez jednego zawodnika[1].
  • In-hand (biała "w ręce") – okoliczność, w której zawodnik może zdecydować o pozycji białej bili w polu "D". Zgodnie z przepisami ma to miejsce w następujących sytuacjach:
    • Przed rozpoczęciem frame'a,
    • Po wpadnięciu białej bili do kieszeni,
    • Po wybiciu białej bili poza stół[1].
  • Nominated ball (bila deklarowana) – wskazana przez zawodnika kolorowa bila, którą zamierza on trafić jako pierwszą podczas zagrania. W snookerze nie deklaruje się bil czerwonych[1].
  • Free ball (wolna bila) – jest wskazywana przez gracza rozgrywającego w momencie, gdy jego przeciwnik sfaulował i zostawił na stole pozycję snookerową[1].
  • Snooker (pozycja snooker) – sytuacja, w której zawodnik będący przy stole nie może zagrać bezpośrednio kolejnej bili, ponieważ jest ona częściowo lub całkowicie przesłonięta przez inne bile[1].
  • Spot Occupied (punkt zajęty) – sytuacja, w której kolorowa bila nie może zostać ustawiona na swoim nominalnym punkcie, ponieważ jest on częściowo lub całkowicie zajęty przez inną lub inne bile. Jeżeli zaistnieje taka sytuacja sędzia musi znaleźć dla bili inne miejsce[2][1].
  • Miss (chybienie) – ma miejsce wtedy, gdy biała bila nie osiągnie w pierwszej kolejności kontaktu z bilą zagrywaną. Miss ma miejsce wtedy, gdy sędzia uzna, iż zawodnik nie wykorzystał dostatecznie swoich umiejętności przy próbie zaliczenia zagrywanej bili[1].

Bile i ich ustawienie[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak w innych grach bilardowych bila rozgrywająca jest koloru białego. Oprócz niej występuje 15 bil czerwonych oraz 6 bil "kolorowych": żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i czarna.

Przed rozpoczęciem każdej partii bile są układane przez sędziego w następujący sposób:

  • Bile czerwone ułożone w formie trójkąta równobocznego z bilą wierzchołkową na osi podłużnej stołu ponad "Punktem Piramidy" z pozostawieniem możliwości umieszczenia tam bili różowej jak najbliżej czerwonych, ale bez dotykania jej.
  • Bila żółta w prawym rogu "Pola D",
  • Bila zielona w lewym rogu strefy "Pola D",
  • Brązowa bila w środkowym punkcie "Pola D"",
  • Bila niebieska w "Punkcie Centralnym",
  • Różowa bila w "Punkcie Piramidy",
  • Czarna bila w "Punkcie Głównym".

Rozpoczęcie gry[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym ruchu gracz ustawia w dowolny sposób białą bilę (przy założeniu, że biała bila nie może dotykać innej bili) w tzw. "polu D", wyznaczonym przez linię bazy oraz półokrąg, jak na rysunku. Zawodnik ma za zadanie uderzyć jedną z bil czerwonych (tzn. uderzając kijem białą bilę spowodować, aby ta trafiła w jedną z bil czerwonych). Jeśli po jego ruchu żadna z czerwonych bil nie znajdzie się w kieszeni, to kolejka przechodzi na drugiego gracza.

Przebieg gry[edytuj | edytuj kod]

Jeśli gracz wbije do kieszeni czerwoną bilę, otrzymuje jeden punkt i obowiązek wbijania jednej z bil kolorowych. Informuje przeciwnika i sędziego, którą bilę wybrał, i stara się ją wrzucić do kieszeni (nie może wybrać bili czerwonej). Jeśli mu się nie powiedzie, kolejka przechodzi na przeciwnika, który wbija najpierw bilę czerwoną za 1 punkt, a następnie wybraną bilę kolorową. Jeśli mu się uda, to otrzymuje odpowiednią liczbę punktów (2 – za żółtą, 3 – za zieloną, 4 – za brązową, 5 – za niebieską, 6 – za różową i 7 – za czarną). Po wbiciu bili kolorowej, gracz przystępuje do wbijania następnej bili czerwonej. Bile czerwone nie wracają na stół, zaś bile kolorowe wracają na swoje miejsce (rys.). Jeśli miejsce danej bili jest zajęte, to bilę umieszcza się w (wolnym) punkcie bili o najwyższym nominale.

Jeżeli gracz wbije ostatnią czerwoną bilę i przypadającą na nią kolorową, rozpoczyna wbijanie po kolei wszystkich bil kolorowych, które teraz po wbiciu do kieszeni już nie wracają na stół. Kolejność wbijania bil kolorowych jest taka sama jak ich wartość punktowa, a więc: żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i ostatnia czarna.

Faule[edytuj | edytuj kod]

Ronnie O'Sullivan składający się do zagrania obok zielonej bili. Jeżeli dotknie zieloną bilę (palcem, kijem bądź częścią ubioru) to będzie to traktowane jako faul

Faul zachodzi, gdy:

  • gracz nie trafi w bilę rozgrywaną jako pierwszą;
  • któraś z bil opuści stół;
  • gracz wbije bilę innego koloru niż rozgrywana;
  • po uderzeniu w białą bilę przeskoczy ona nad dowolną bilą i uderzy rozgrywaną bilę ze strony przeciwnej w stosunku do pozycji przed uderzeniem (częsty efekt nieczystego uderzenia w białą bilę – tzw. zerwanie uderzenia);
Touching Ball – bila styczna
  • zawodnik dotknie bili innej niż biała lub dotknie białą bilę czymś, co nie jest tipem (końcówką kija – wyjątkiem jest tu odtwarzanie sytuacji na stole po chybieniu);
  • gracz ustawi snookera za wolną bilą;
  • wystąpi tzw. push ball, tzn. gracz uderzy białą bilę w ten sposób, że w momencie jej uderzenia w inną koniec kija wciąż się z nią styka. Wyjątek: sytuacja touching ball, czyli taka, w której biała bila styka się z inną przed uderzeniem.

Faul oznacza, że przeciwnik dostaje 4 punkty, albo wartość bili rozgrywanej, w zależności od tego, która liczba jest większa. Zawodnik, którego przeciwnik sfaulował, może zadecydować, czy będzie sam kontynuował grę, czy odda kolej przeciwnikowi (w niektórych sytuacjach może nakazać przeciwnikowi grę z poprzedniego ustawienia). Termin snooker oznacza sytuację, gdy zawodnik nie może bezpośrednio uderzyć odpowiedniej bili, gdyż na drodze stoją bile innego koloru, i musi próbować uderzać od bandy lub z odpowiednią rotacją, ryzykując faulem.

Breaki[edytuj | edytuj kod]

Liczba punktów zdobytych podczas jednego podejścia do stołu to break. Najwyższy możliwy break uzyskuje się, jeśli po każdej wbitej bili czerwonej zostanie wbita bila czarna; wynosi on 147 punktów. Możliwe jest też wbicie w breaku 155 punktów, jeśli zawodnik zacznie od wolnej bili (ang. free ball), czyli uzyska po faulu przeciwnika możliwość zagrywania bili kolorowej, punktowanej jak czerwona. Osiągnięcie lub pobicie bariery 100 punktów (tzw. century break) nagradzane jest zawsze przez publiczność gromkimi brawami.

Konwencje[edytuj | edytuj kod]

W snookerze zwyczajowo podaje się liczbę możliwych do rozegrania frame'ów w meczu zamiast liczby frame'ów potrzebnych do zwycięstwa. Przykładowo 19 oznacza mecz do 10 wygranych frame'ów. Nieparzysta liczba partii do rozegrania oznacza, że mecz nie może zakończyć się remisem.

Zawodnicy[edytuj | edytuj kod]

7-krotny mistrz świata – Stephen Hendry (z prawej) oraz Neil Robertson mistrz świata z 2010 roku
Ronnie O'Sullivan – 5-krotny mistrz świata (2001, 2004, 2008, 2012, 2013)
John Higgins – 4-krotny mistrz świata (1998, 2007, 2009, 2011)
Mark Williams – 2-krotny mistrz świata (2000, 2003)

Światowa federacja snookera prowadzi ranking Main Tour – graczy uprawnionych do gry w turniejach rankingowych (obecnie ranking aktualizuje się kilka razy w roku, przed sezonem 2010/2011 – raz w roku). Od sezonu 2013/2014 została zmieniona formuła kwalifikacji. Dotychczas pierwsza szesnastka rankingu kwalifikowała się automatycznie do faz głównych turniejów, pozostali zawodnicy musieli przejść przez określoną ilość rund w turnieju kwalifikacyjnym (im niższa pozycja zawodnika – tym więcej musiał on rozegrać meczów kwalifikacyjnych). Obecnie w większości turniejów przez kwalifikacje muszą przechodzić wszyscy zawodnicy[3]. Stary system kwalifikacji obowiązuje tylko w kilku najważniejszych turniejach.

Wbrew obiegowej opinii, w zawodach Main Tour mogą brać udział także kobiety, ponieważ rozgrywki te są uniseksowe i nie ma osobnych rozgrywek mężczyzn i kobiet. W turniejach kobiety rywalizują na równi z mężczyznami, co jest pewnego rodzaju fenomenem w profesjonalnym sporcie[4].

Od sezonu 2014/2015 obowiązuje dwuletni, kroczący ranking pieniężny, oznacza to, że do klasyfikacji nie są już wliczane punkty za dany turniej rankingowy, lecz suma nagród pieniężnych jakie wygrał zawodnik przez ostatnie dwa lata kalendarzowe.

Turnieje[edytuj | edytuj kod]

Przed każdym sezonem Światowa Federacja Snookera publikuje oficjalny kalendarz turniejów[5]. Rozróżniane są dwie grupy turniejów:

  1. Rankingowe,
  2. Nierankingowe.

W turniejach rankingowych obowiązuje rozstawienie zgodne z listą rankingową na dany sezon. W każdym turnieju rankingowym zawodnicy zdobywają punkty, które są brane pod uwagę przy ustalaniu listy rankingowej na następny sezon. Najważniejszym turniejem rankingowym są Mistrzostwa świata w snookerze.

Turnieje nierankingowe mają formę "zaproszeniowych". Ich wspólną cechą jest to, że ich wyniki nie wpływają na kształt listy rankingowej. Przykładem turnieju tego typu jest Masters, w którym występuje 16 zawodników (14 według kolejności zajmowanej na liście rankingowej oraz dwie osoby wyłonione w eliminacjach).

Mistrzostwa świata[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze Mistrzostwa świata w snookerze zakończyły się w roku 1927, zwyciężył w nich Joe Davis. Joe Davis zwyciężał w finałach MŚ 15 razy (najwięcej w historii). W roku 1969 zmieniono zasady rozgrywania turniejów wprowadzając system pucharowy. Od tego roku liczona jest tzw. "era nowoczesna" (ang. modern era). Od 1977 roku turniej jest rozgrywany w teatrze Crucible Theatre w Sheffield. Najwięcej zwycięstw po roku 1969 odnotował Stephen Hendry (7), Steve Davis (6), Ronnie O'Sullivan (5) i John Higgins (4).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat snookera

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 snooker.pl: Polski Związek Snookera i Bilarda Angielskiego (przepisy gry), Część 2. DEFINICJE (pol.). [dostęp 2009-08-05].
  2. Jeżeli bila nie może zostać przywrócona do gry na swoim nominalnym punkcie, to sędzia sprawdza punkty innych bil kolorowych począwszy od punktu bili czarnej.
  3. Kwalifikacje do Wuxi Classic 2013 – program. www.snookerworld.pl, 26 maja 2013. [dostęp 2013-07-30].
  4. bbc.co.uk: Ladies' champion Reanne Evans beaten on main tour debut (ang.). [dostęp 2013-09-27].
  5. worldsnooker.com: Entire Calendar (ang.). [dostęp 2009-08-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]