Stanisław Moniuszko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Moniuszko
Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (1865).jpg
Stanisław Moniuszko, fot. Jan Mieczkowski
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1819
Ubiel
Data i miejsce śmierci 4 czerwca 1872
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki muzyka
Ważne dzieła Halka
Straszny dwór
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Stanisław Moniuszko w Wikicytatach
Stanisław Moniuszko
Krzywda
Krzywda
Rodzina Moniuszko
Rodzice Czesław Moniuszko
Elżbieta Madżarska
Małżeństwo Aleksandra Müller
Dwór Moniuszków w Ubielu
Okładka piątego Śpiewnika domowego Stanisława Moniuszki
Podpis kompozytpra
Organy w kościele św. Piotra i Pawła w Wilnie, na których przez lata grał Moniuszko
Grób Stanisława Moniuszki (po prawej) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Stanisław Moniuszko herbu Krzywda (ur. 5 maja 1819 w Ubielu, zm. 4 czerwca 1872 w Warszawie[1][2]) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Początkowo w kierunku muzycznym kształciła go matka. Gdy w 1827 rodzina przyszłego kompozytora przeniosła się do Warszawy, ośmioletni Moniuszko rozpoczął naukę muzyki u Augusta Freyera, organisty w miejscowym kościele Świętej Trójcy. Po trzech latach rodzina przeprowadziła się do Mińska, gdzie Moniuszko kontynuował naukę u Dominika Stefanowicza. W 1837 wyjechał do Berlina, aby kształcić się muzycznie u Carla Friedricha Rungenhagena, u którego studia ukończył w 1840. Następnie zamieszkał w Wilnie, gdzie działał jako organista, kompozytor, pedagog i organizator życia muzycznego w mieście. W 1858 przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie objął stanowisko dyrektora i organizatora opery. Jednocześnie od 1864 był wykładowcą w Instytucie Muzycznym w Warszawie.

Opery i podróże[edytuj | edytuj kod]

Kilka miesięcy po udanej warszawskiej premierze Halki Moniuszko udał się w podróż do Pragi, Niemiec i Paryża. Po drodze zatrzymał się na kilka dni w Krakowie, gdzie poznał Ambrożego Grabowskiego, Józefa Kremera i Lucjana Siemieńskiego. Pobyt w Krakowie, a zwłaszcza wizyta na Wawelu, gdzie kompozytor zwiedził katedrę i oglądał groby królewskie, zaowocował w postaci nowej, nigdy nie dokończonej opery Rokiczana, pisanej do słów libretta Józefa Korzeniowskiego. Miała to być opera historyczna o królu Kazimierzu Wielkim, który zresztą miał się pojawić na scenie tylko raz, w końcowej części przedstawienia. O zaniechaniu pracy nad Rokiczaną miały podobno zadecydować względy polityczne (nieprzychylne Czechom fragmenty libretta) i artystyczne (rzekomo nieodpowiednia dla monarchy partia barytonowa).

W Paryżu powstała opera Flis, dzieło o charakterze komiczno-ludowym, wykonane w Warszawie 24 września 1858 roku. Natomiast 7 lutego 1860 roku odbyła się premiera Hrabiny. 1 stycznia 1861 roku w Teatrze Narodowym Moniuszko wystawił Verbum nobile, a w grudniu tego samego roku udał się ponownie do Paryża.

W latach 1862–1864 pracował nad Strasznym dworem, który został wystawiony przez operę warszawską 28 września 1865 roku. W tym też roku 7 października odbyło się setne przedstawienie Halki, a Moniuszko pojechał do Lwowa. Do Krakowa kompozytor przybył ponownie w 1866 roku. Pobyt ten trwał miesiąc. Krakowski teatr zaproponował artyście przekazanie na jego rzecz dochodu z przedstawienia Halki, ale z powodu choroby primadonny spektakl musiano odwołać. W zamian zorganizowano trzy koncerty. W jednym z nich wzięła udział Helena Modrzejewska. Sam Moniuszko dyrygował osobiście wykonaniem kantaty Widma i uwertury koncertowej Bajka.

Podczas pobytu w Krakowie kompozytor na 5 dni wyjechał do Pragi, aby spotkać się z Bedřichem Smetaną i omówić sprawy związane z wystawieniem Halki. Teatr w Pradze wystawił tę operę w 1868 roku, a inscenizacją kierował sam Smetana.

W 1869 odbyła się w Warszawie premiera Parii, a w Moskwie wystawiono Halkę. 16 lutego 1870 roku w Petersburgu miała miejsce premiera Halki, na której obecny był Moniuszko.

W 1871 ukazał się Pamiętnik do nauki harmonii. 2 lutego 1872 roku Teatr Wielki wystawił ostatnie już dzieło operowe Moniuszki – Beatę[3].

Zmarł na atak serca w 1872. Pogrzeb artysty stał się manifestacją narodową. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[4].

Większość pamiątek po kompozytorze przechowuje Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki.

Wybrane dzieła Stanisława Moniuszki[edytuj | edytuj kod]

Dzieła sceniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Opery:
    • Halka (premiera wersji 2-aktowej 1848, wersji 4-aktowej 1858) libretto: Włodzimierz Wolski
    • Sen Wieszcza (nieukończona, pisana w latach 1852-1853) libretto: Władysław Syrokomla
    • Flis (premiera 1858) libretto: Stanisław Bogusławski
    • Rokiczana (nieukończona, pisana w latach 1858-1859) libretto: Józef Korzeniowski
    • Hrabina (premiera 1859) libretto: Włodzimierz Wolski
    • Verbum nobile (premiera 1861) libretto: Jan Chęciński
    • Straszny dwór (premiera 1865) libretto: Jan Chęciński
    • Paria (premiera 1868) libretto: Jan Chęciński
    • Trea (nieukończona, pisana w roku 1872) libretto: J. S. Jasiński
  • Balety:
    • Monte Christo (1865)
    • Na kwaterunku (1868)
    • Figle szatana (1870) balet w 6-u obrazach, muzykę do 3 obrazów skomponował Stanisław Moniuszko, do 3 obrazów Adam Münchheimer, zaginiony, zrekonstruowany w 1984 przez Rafała Augustyna.
  • Operetki:
    • Loteria (ok. 1840) libretto: Oskar Korwin-Milewski
    • Żółta szlafmyca (1841) libretto: Franciszek Zabłocki
    • Jawnuta (1850) libretto: W. L. Anczyc
    • Betty (1852) libretto: Franciszek Szober
    • Beata (1870 lub 1871) libretto: Jan Chęciński
    • Nocleg w Apeninach (1839) libretto: Aleksander Fredro
  • Kantaty:
    • cztery Litanie Ostrobramskie (1843-1855)
    • Milda (tekst – fragm. „Witoloraudy” Józefa Ignacego Kraszewskiego) 1848
    • Nijoła (tekst jw.) po 1848
    • Widma (tekst – „Dziadów część II” Adama Mickiewicza) ok. 1852
    • Sonety krymskie (tekst – wybrane 8 sonetów Adama Mickiewicza) 1867
  • Msze
  • Uwertury koncertowe:
    • Bajka
    • Kain
    • Uwertura wojenna
  • Drobne utwory na fortepian:
    • Fraszki
    • Pieśń włóczęgi (na cztery ręce)

Utwory kameralne[edytuj | edytuj kod]

Jednym z najlepiej znanych zbiorów jego utworów drobnych jest cykl dwunastu Śpiewników domowych, zawierających pieśni do słów różnych poetów polskich i obcych (w tłumaczeniu polskim) oraz do słów ludowych – w sumie 268 pieśni. Sześć śpiewników zostało wydanych za życia kompozytora, a sześć po jego śmierci.

Upamiętnienie Stanisława Moniuszki[edytuj | edytuj kod]

Oprócz ulic nazwanych jego nazwiskiem w Polsce, jest też ulica Moniuszki w Mińsku[5]

Przypisy

  1. Pitts Sanborn, Emil Hilb: The Metropolitan book of the opera. Simon and Schuster, s. 156. OCLC 615590.
  2. Akt zgonu nr 975 z 1872 r., Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Świętego Krzyża w Warszawie, Archiwum m.st. Warszawy (ros.).
  3. Marek Żukow-Karczewski, Moniuszko w Krakowie, „Echo Krakowa”, 28,29,30 IV – 1 V 1989 r., nr 84 (12893).
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 507. ISBN 83-01-08836-2.
  5. Вуліца Станіслава Манюшкi w Решение Минского городского исполнительного комитета №1520 от 30.07.2004 г. «Аб найменаванні і перайменаванні вуліц г. Мінска»

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Moniuszko. Opracował Jan Prosnak. Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1968. Liczne ilustracje, dyskografia.
  • Witold Rudziński, Moniuszko, Kraków 1972.
  • Elżbieta Dziębowska, Krystyna Duszyk „Moniuszko Stanisław”, [w:] Elżbieta Dziębowska (red.) „Encyklopedia muzyczna PWM” t.6 Kraków 2000, s. 303-335.
  • Witold Rudziński „Stanisław Moniuszko” Cz. I, s. 477, PWN 1955.
  • Jerzy Klechta "Duchowość Moniuszki", Wydawnictwo "Goldruk",2013,s.190,ISBN 978-83-60900-10-9