Stosunek płciowy

Wyobrażenie stosunku seksualnego kobiety i mężczyzny, powstałe w 1492, stworzone przez Leonarda da Vinci.

Stosunek płciowy, stosunek seksualny (łac. coitus, actus sexuales) – zespół czynności seksualnych prowadzących do zbliżenia dwóch osobników z wykorzystaniem narządów płciowych przynajmniej jednego z nich. W odniesieniu do ludzi stosowane są również określenia: współżycie płciowe i współżycie seksualne, a w odniesieniu do zwierząt - kopulacja. W nowszych ujęciach stosunek płciowy rozumiany jest także jako płciowe zjednoczenie dwóch osób. Dawniej oznaczał zazwyczaj tylko takie współżycie, przy którym penis wprowadzany jest do pochwy.

Psychofizjologia stosunku seksualnego

Spółkowanie jako forma kontaktów seksualnych

Stosunek płciowy jest częścią szerszej kategorii - kontaktów płciowych, które obejmują dwie zasadnicze grupy czynności seksualnych:

• czynności przedkopulacyjne, obejmujące zwłaszcza grę wstępną, w tym pieszczoty stref erogennych;
• czynności kopulacyjne, obejmujące: wprowadzenie penisa do pochwy (immisio penis) oraz kopulację, polegającą na wykonywaniu ruchów frykcyjnych i prowadzącą zwykle do orgazmu i wytrysku nasienia (co u mężczyzny ma zazwyczaj miejsce niemal równocześnie).

Fazy stosunku seksualnego

Reakcje seksualne u mężczyzn i kobiet zachodzące w czasie stosunku można umownie podzielić na cztery zasadnicze fazy, przy czym u obu płci fazy te przebiegają w sposób nieco odmienny.

• pożądanie i pobudzenie seksualne poprzez bodźce zmysłowe i wyobrażeniowe (fantazje) prowadzą do podniecenia. U mężczyzn dochodzi w niej m.in. do wzwodu członka i uniesienia jąder, natomiast u kobiet zazwyczaj występuje m.in. nabrzmienie okolicy sromowej oraz zwilżenie pochwy (lubricatio);
• faza plateau, w której rośnie przekrwienie narządów płciowych, a podniecenie utrzymuje się mniej więcej na stałym poziomie;
• faza orgazmu; dochodzi wówczas do dalszego wzrostu podniecenia, skurczów mięśni pochwy i macicy u kobiet, a u mężczyzn do skurczów mięśni, wyrzucających nasienie z pęcherzyków nasiennych oraz wydzielinę z gruczołu prostaty do światła cewki moczowej, czyli do ejakulacji;
• faza odprężenia, w której ustępuje napięcie mięśniowe oraz przekrwienie narządów płciowych i stref erogennych.

Cykl reakcji seksualnych podczas stosunku u kobiety

Cykl reakcji seksualnych u kobiety w czasie stosunku tradycyjnie opisywany jest według modelu, którego schemat zamieszczono powyżej.

Model reakcji seksualnych kobiety wg R. Basson

Jednak Rosemary Basson z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver (Kanada) skonstruowała w 2001 roku nowy model reakcji seksualnych kobiety. Według niej pożądanie jest bardzo rzadko przyczyną aktywności seksualnej kobiet. Najczęściej ich motywacja jest pozaseksualna i ma podłoże psychologiczne. Głównymi motywami ich zachowań są: potrzeba czułości i wyrażenia uczuć wobec partnera, chęć wzmocnienia więzi z partnerem, potrzeba uznania własnej atrakcyjności. Dopiero tak motywowana kobieta otwiera się na stymulację seksualną, a jeśli taka stymulacja następuje, kobieta uzyskuje zdolność do wzbudzania u siebie podniecenia. Jeśli pobudzenie seksualne nie pojawia się samoczynnie, to może być wywołane poprzez odpowiednią dalszą stymulację, dlatego też autorka nazywa je pożądaniem reaktywnym, a więc odpowiadającym na bodziec. U niektórych kobiet, wedle prof. Basson, w środkowej fazie cyklu miesięcznego lub przy dłuższej abstynencji seksualnej, a czasem zupełnie bez powodu pojawia się coś w rodzaju „głodu seksualnego”, nasilenia potrzeb seksualnych, co autorka nazywa pożądaniem spontanicznym albo wrodzonym. Ma ono podłoże biologiczne, w głównej mierze hormonalne i może modyfikować zwykły przebieg całego cyklu reakcji seksualnych. W szczególności chodzi tu o modyfikowanie podatności na bodźce seksualne oraz modyfikowanie intensywności i szybkości pobudzania.

Do podobnych wniosków, analizując to z ewolucyjnego punktu widzenia, dochodzi Jerzy A. Kowalski. Proponuje on dokonać odróżnienia u kobiet pradawnej, pierwotnej receptywności seksualnej „rujowej” od nowego rodzaju receptywności, receptywności rozszerzonej, dodatkowej, "pozarujowej". Ta pierwsza stanowi podstawę samoczynnej pobudliwości seksualnej, w znacznym stopniu niezależnej od stymulacji bodźcowej z otoczenia; w przypadku zaistnienia stosunku seksualnego kobieta może osiągać wtedy bardzo szybko stan najwyższego podniecenia. Ta druga stanowi podstawę pobudliwości, która musi być dopiero wywołana niejako "na życzenie", za pośrednictwem specjalnej stymulacji. U kobiet występują więc właściwie dwa wzorce pobudzenia seksualnego: wzorzec owulacyjny oraz wzorzec pozaowulacyjny.

Czas trwania

Stosunek płciowy u ludzi cechuje też duża rozpiętość w zakresie czasu jego trwania. Może on trwać od poniżej minuty do ponad kilku godzin, przy czym nie stwierdzono żadnej istotnej korelacji między czasem trwania stosunku i satysfakcją z niego dla obojga partnerów. Statystyki pokazują jedynie, że w stałych parach heteroseksualnych spada z wiekiem częstotliwość stosunków i jednocześnie wzrasta czas ich trwania^{[potrzebne źródło]}.

Pozycje

Pozycja klasyczna (misjonarska)

Ludzie uprawiają stosunki płciowe w kilkuset rozmaitych pozycjach. Według światowych statystyk^{[potrzebne źródło]} najczęściej wykorzystywane pozycje w parach heteroseksualnych to:

• pozycja klasyczna, w której mężczyzna leży na kobiecie skierowanej twarzą w jego stronę. W pozycji tej uprawia stosunki seksualne ok. 60% par.
• druga najbardziej popularna pozycja to taka, w której oboje partnerzy leżą na boku, a kobieta jest skierowana plecami do mężczyzny (ok. 30% par). Jest to pozycja szczególnie popularna u osób otyłych, które ze względów biologicznych i fizycznych, nie są w stanie przyjmować pozycji klasycznej.
• do innych popularnych pozycji należą takie, gdzie kobieta klęczy lub opiera się o coś, nachylona górną częścią ciała, a mężczyzna klęczy lub stoi za nią,
• oraz pozycja na jeźdźca, gdzie kobieta siedzi na leżącym partnerze.

Uprawianie stosunków seksualnych w niektórych nietypowych pozycjach było bardzo długo uważane za rodzaj dewiacji. Jeszcze w XVIII wieku we Francji i Niemczech uprawianie stosunku od tyłu, w tzw. pozycji „psiej” (łac. coitus more ferarum) było karane śmiercią^{[potrzebne źródło]}.

Różne formy współżycia

Oprócz klasycznego, dopochwowego (koitalnego) stosunku płciowego ludzie uprawiają też czasami inne jego odmiany:

• seks analny – polega na stymulacji odbytu partnera/partnerki – ten rodzaj stosunku występuje zarówno wśród par heteroseksualnych, jak i wśród homoseksualnych.
• seks oralny – polega na pobudzaniu zewnętrznych narządów płciowych partnera/partnerki za pomocą ust i języka
• anilingus
• seks bez penetracji

Istnieją też różne odmiany współżycia waginalnego, np.:

• fisting
• pompoir
• seks grupowy

Różne rodzaje stosunku są też czasami łączone w ramach jednego aktu, zwykle dla urozmaicenia i zwiększenia przyjemności ze stosunku.

Według polskich statystyk stosunki oralne uprawia sporadycznie ok. 30% par heteroseksualnych w Polsce (regularnie ok. 10%), zaś analne ok. 7% (3% regularnie)^{[potrzebne źródło]}. Stosunki analne i oralne były długo uznawane za perwersję, współczesna medycyna uważa jednak, że są to dopuszczalne formy urozmaicenia pożycia seksualnego, z zastrzeżeniem, w przypadku stosunków doodbytniczych, zwiększonego ryzyka zarażenia chorobami wenerycznymi oraz ryzyka uszkodzenia znacznie delikatniejszej niż w pochwie ściany odbytu. Podejścia tego nie akceptuje wiele religii, w tym katolicyzm, który uważa analne i oralne stosunki płciowe za grzech, o ile nie są tylko elementem gry wstępnej i nie zakończą się zwykłym wytryskiem w pochwie.

Ujęcie ogólnobiologiczne

Jednym z zasadniczych biologicznych celów stosunku płciowego jest prokreacja, prowadząca do powstania nowego osobnika potomnego, jednak nie każde odbycie stosunku i nie wszystkie jego rodzaje prowadzą do zapłodnienia i nie zawsze podejmuje się go tylko w tym celu. Stosunki seksualne podejmowane są też w innych celach, np. dla wzmocnienia związku partnerów.

W przypadku ludzi statystyki pokazują, że w państwach uprzemysłowionych średnio zaledwie jeden stosunek na 300 prowadzi do zapłodnienia (zobacz: antykoncepcja). Również u wielu zwierząt (np. goryle i szympansy) obserwuje się niekiedy kopulacje, których celem nie jest prokreacja.

U różnych gatunków przebieg kopulacji jest różny – uwarunkowany między innymi wymogami środowiska, właściwościami dziedzicznymi czy budową narządów płciowych.

• sekwencja zdarzeń w prokreacji:

stosunek płciowy → zapłodnienie → ciąża → poród → połóg

• równolegle przebiega rozwój nowego osobnika:

komórka jajowa + plemnik → zygota → zarodek → płód → noworodek

Zobacz też

• akt małżeński
• seks
• obcowanie płciowe
• zgwałcenie