Thalassodromeus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Thalassodromeus
Kellner i Campos, 2002
Okres istnienia: 110 mln lat temu
Rekonstrukcja Thalassodromeus sethi
Rekonstrukcja Thalassodromeus sethi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Rząd pterozaury
Podrząd pterodaktyle
Nadrodzina azdarchoidy
Rodzina tapeżary
Podrodzina Thalassodrominae
Rodzaj Thalassodromeus
Gatunki
  • T. sethi Kellner i Campos, 2002
  • T. sebesensis Grellet-Tinner i Codrea, w druku
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Thalassodromeusrodzaj pterozaura należącego do rodziny tapeżar (Tapejaridae), charakteryzującego się ogromnym kostnym grzebieniem (zajmującym około 75% powierzchni czaszki). Obejmuje dwa gatunki: T. sethi, żyjący u schyłku wczesnej kredy, około 110 mln lat temu, na terenie dzisiejszej Brazylii, oraz T. sebesensis, żyjący u schyłku późnej kredy (mastrycht) na terenie dzisiejszej Rumunii[1]. Jego nazwa oznacza „morski biegacz”.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Thalassodromeus był stosunkowo dużym pterozaurem. Czaszka holotypu gatunku T. sethi wraz z grzebieniem mierzyła 142 cm długości[2]. Rozpiętość skrzydeł tego osobnika wynosiła około 4,35 m, a masa – 6,23 kg. Żuchwa mierzyła 68 cm długości, a powierzchnia skrzydeł wynosiła 1,02 m2. Do rodzaju Thalassodromeus przypisywano również żuchwę większego osobnika (określaną jako DGM 1476-M), co zostało później zakwestionowane[3].

Rekonstrukcja czaszki Thalassodromeus
Rekonstrukcja Thalassodromeus

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Sposób żerowania[edytuj | edytuj kod]

Pterozaur ten odznaczał się nietypową dla większości innych przedstawicieli jego rzędu budową dzioba. Ma on u Thalassodromeus opływowy, nożycowaty kształt i przypomina dzioby żyjących współcześnie brzytwodziobów. Podobieństwo anatomiczne (konwergentne) tych zwierząt sugerowało zbliżony sposób żerowania, dlatego początkowo przypuszczano, że Thalassodromeus, wykorzystując prądy powietrzne, szybował nisko nad powierzchnią wody z zanurzoną końcówką żuchwy i gdy natrafił na ofiarę, zanurzał głowę w wodzie i chwytał zdobycz – przeważnie ryby i inne niewielkie morskie zwierzęta[2]. Późniejsze analizy biomechaniczne wykazały, że Thalassodromeus był zdecydowanie zbyt ciężki, by móc pożywiać się w ten sposób[4].

Funkcje grzebienia[edytuj | edytuj kod]

Olbrzymi kostny grzebień służył tym pterozaurom przypuszczalnie jako ozdoba, choć prawdopodobnie pełnił również funkcje termoregulacyjne, na co wskazują liczne kanaliki naczyń krwionośnych[2]. Możliwe także, że był on miejscem przyczepu mięśni podtrzymujących żuchwę i zapobiegających jej wypadnięciu ze stawu[5].

Filogeneza[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna i filogeneza rodzaju Thalassodromeus jest przedmiotem sporów wśród naukowców. Większość paleontologów umieszcza go wraz z tupuksuarą w podrodzinie Thalassodrominae wewnątrz Tapejaridae[6], jednak w niektórych klasyfikacjach podrodzina Thalassodrominae jest podnoszona do rangi osobnej rodziny (często nazywanej Tupuxuaridae, choć poprawną nazwą byłoby Thalassodromidae[7]) wewnątrz kladu Neoazhdarchia, bliżej spokrewnionej z azdarchidami niż tapeżarami[8].

Kladogram Azhdarchoidea według Lü, Unwina, Xu i Zhanga (2008)[8]

Azhdarchoidea 
 Tapejaridae 

Sinopterus




Tapejara



Huaxiapterus




 Neoazhdarchia 

 Tupuxuaridae/Thalassodrominae 

Tupuxuara



Thalassodromeus




 Chaoyangopteridae 


Eoazhdarcho



Eopteranodon





Shenzhoupterus



Jidapterus



Chaoyangopterus




 Azhdarchidae 

Quetzalcoatlus



Azhdarcho



Zhejiangopterus







Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Kości tego pterozaura zostały odkryte w 1983 roku, jednak Thalassodromeus sethi (co oznacza „morski biegacz Seta”) jako gatunek został opisany dopiero w 2002 roku. Materiał kopalny obejmuje dobrze zachowaną, niemal kompletną czaszkę. W odróżnieniu od większości skamieniałości nie uległa ona kompresji, lecz zachowała się w postaci trójwymiarowej[2]. W 2005 roku niekompletną bezzębną żuchwę (określaną DGM 1476-M) przypisano do Thalassodromeus[9], z czym zgodzili się niektórzy późniejsi autorzy[4]. W 2014 roku okaz ten (już pod numerem NMSG SAO 251093) ustanowiono holotypem gatunku Banguela oberlii (bliżej niespokrewnionego z Thalassodromeus – należącego do Dsungaripteridae)[3].

Przypisy

  1. Gerald Grellet-Tinner i Vlad A. Codrea. Thalassodromeus sebesensis, an out of place and out of time Gondwanan tapejarid pterosaur. „Gondwana Research”, w druku. doi:10.1016/j.gr.2014.06.002 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 A. W. A. Kellner, D. A. Campos. The Function of the Cranial Crest and Jaws of a Unique Pterosaur from the Early Cretaceous of Brazil. „Science”. 297 (5580), s. 389–392, 2002. doi:10.1126/science.1073186 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 Jaime A. Headden, Hebert B.N. Campos. An unusual edentulous pterosaur from the Early Cretaceous Romualdo Formation of Brazil. „Historical Biology”, 2014. doi:10.1080/08912963.2014.904302 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 S. Humphries, R.H.C. Bonser, M.P. Witton, D.M. Martill. Did Pterosaurs Feed by Skimming? Physical Modelling and Anatomical Evaluation of an Unusual Feeding Method. „PLoS Biology”. 5 (8): e204, 2007. doi:10.1371/journal.pbio.0050204 (ang.). 
  5. Wojciech Mikołuszko, Andrzej Elżanowski. Ryba z rana jak śmietana. „Gazeta Wyborcza”. 167, s. 14, 2002. 
  6. David M. Unwin: The Pterosaurs: From Deep Time. New York: Pi Press, 2006, s. 246. ISBN 0-13-146308-X.
  7. Mark P. Witton. A new species of Tupuxuara (Thalassodromidae, Azhdarchoidea) from the Lower Cretaceous Santana Formation of Brazil, with a note on the nomenclature of Thalassodromidae. „Cretaceous Research”. 30, s. 1293–1300, 2009. doi:10.1016/j.cretres.2009.07.006 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 Lü J., D. M. Unwin, Xu L., Zhang X. A new azhdarchoid pterosaur from the Lower Cretaceous of China and its implications for pterosaur phylogeny and evolution. „Naturwissenschaften”. 95 (9), s. 891–897, 2008. doi:10.1007/s00114-008-0397-5 (ang.). 
  9. André J. Veldmeijer, Marco Signore, Hanneke J.M. Meijer. Description of two pterosaur (Pterodactyloidea) mandibles from the Lower Cretaceous Santana Formation, Brazil. „Deinsea”. 11, s. 67–86, 2005 (ang.).