Thalassodromeus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Thalassodromeus
Okres istnienia: 110 mln lat temu
Rekonstrukcja Thalassodromeus sethi
Rekonstrukcja Thalassodromeus sethi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Rząd pterozaury
Podrząd pterodaktyle
Nadrodzina azdarchoidy
Rodzina tapeżary
Podrodzina Thalassodrominae
Rodzaj Thalassodromeus
Kellner & Campos, 2002
Gatunki
  • T. sethi Kellner & Campos, 2002
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Thalassodromeusrodzaj pterozaura należącego do rodziny tapeżar (Tapejaridae), charakteryzującego się ogromnym kostnym grzebieniem (zajmującym około 75% powierzchni czaszki). Żył u schyłku wczesnej kredy, około 110 mln lat temu, na terenie dzisiejszej Brazylii. Jego nazwa oznacza „morski biegacz”.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Thalassodromeus był stosunkowo dużym pterozaurem. Czaszka holotypu wraz z grzebieniem mierzyła 142 cm długości[1]. Rozpiętość skrzydeł tego osobnika wynosiła około 4,35 m, a masa – 6,23 kg. Żuchwa mierzyła 68 cm długości, a powierzchnia skrzydeł wynosiła 1,02 m2. Odkryte niekompletne skamieniałości (DGM 1476-M) dowodzą jednak, że istniały również osobniki większe niż holotyp. Rozpiętość skrzydeł DGM 1476-M jest szacowana na 5,3 m, masa na 9,8 kg, powierzchnia skrzydeł na 1,47 m2, a długość żuchwy na 82 cm[2].

Rekonstrukcja czaszki Thalassodromeus
Rekonstrukcja Thalassodromeus

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Sposób żerowania[edytuj | edytuj kod]

Pterozaur ten odznaczał się nietypową dla większości innych przedstawicieli jego rzędu budową dzioba. Ma on u Thalassodromeus opływowy, nożycowaty kształt i przypomina dzioby żyjących współcześnie brzytwodziobów. Podobieństwo anatomiczne (konwergencja) tych zwierząt sugerowało zbliżony sposób żerowania, dlatego początkowo przypuszczano, że Thalassodromeus, wykorzystując prądy powietrzne, szybował nisko nad powierzchnią wody z zanurzoną końcówką żuchwy i gdy natrafił na ofiarę, zanurzał głowę w wodzie i chwytał zdobycz – przeważnie ryby i inne niewielkie morskie zwierzęta[1]. Późniejsze analizy budowy dzioba i szyi wykazały, że Thalassodromeus nie był w stanie pożywiać się w ten sposób[2].

Funkcje grzebienia[edytuj | edytuj kod]

Olbrzymi kostny grzebień służył tym pterozaurom przypuszczalnie jako ozdoba, choć prawdopodobnie pełnił również funkcje termoregulacyjne, na co wskazują liczne kanaliki naczyń krwionośnych[1]. Możliwe także, że był on miejscem przyczepu mięśni podtrzymujących żuchwę i zapobiegających jej wypadnięciu ze stawu[3].

Filogeneza[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna i filogeneza rodzaju Thalassodromeus jest przedmiotem sporów wśród naukowców. Większość paleontologów umieszcza go wraz z tupuksuarą w podrodzinie Thalassodrominae wewnątrz Tapejaridae[4], jednak w niektórych klasyfikacjach podrodzina Thalassodrominae jest podnoszona do rangi osobnej rodziny (Tupuxuaridae) wewnątrz kladu Neoazhdarchia, bliżej spokrewnionej z azdarchidami niż tapeżarami[5].

Kladogram Azhdarchoidea sensu Lü, Unwin, Xu & Zhang, 2008[5]

Azhdarchoidea
Tapejaridae

Sinopterus




Tapejara



Huaxiapterus




Neoazhdarchia

Tupuxuaridae

Tupuxuara



Thalassodromeus




Chaoyangopteridae


Eoazhdarcho



Eopteranodon





Shenzhoupterus



Jidapterus



Chaoyangopterus




Azhdarchidae

Quetzalcoatlus



Azhdarcho



Zhejiangopterus







Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Kości tego pterozaura zostały odkryte w 1983 roku, jednak Thalassodromeus sethi (co oznacza „morski biegacz Seta”) jako gatunek został opisany dopiero w 2002 roku. Materiał kopalny obejmuje dobrze zachowaną, niemal kompletną czaszkę. W odróżnieniu od większości skamielin nie uległa ona kompresji, lecz zachowała się w postaci trójwymiarowej[1]. Odkryto także szczątki drugiego, większego osobnika (DGM 1476-M}[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 A. W. A. Kellner, D. A. Campos. The Function of the Cranial Crest and Jaws of a Unique Pterosaur from the Early Cretaceous of Brazil. „Science”. 297 (5580), s. 389–392, 2002. doi:10.1126/science.1073186 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 2,2 S Humphries, RHC Bonser, MP Witton, DM Martill. Did Pterosaurs Feed by Skimming? Physical Modelling and Anatomical Evaluation of an Unusual Feeding Method. „PLoS Biology”. 5 (8), s. e204, 2007. doi:10.1371/journal.pbio.0050204 (ang.). 
  3. Wojciech Mikołuszko. Ryba z rana jak śmietana. „Gazeta Wyborcza”, 2002. 
  4. David M. Unwin: The Pterosaurs: From Deep Time. New York: Pi Press, 2006, s. 246. ISBN 0-13-146308-X.
  5. 5,0 5,1 Lü J., D. M. Unwin, Xu L., Zhang X.. A new azhdarchoid pterosaur from the Lower Cretaceous of China and its implications for pterosaur phylogeny and evolution. „Naturwissenschaften”. 95 (9), s. 891–897, 2008. doi:10.1007/s00114-008-0397-5 (ang.).