Trójkąt torowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Schemat podstawowy najprostszego trójkąta torowego
Zawracanie na trójkącie
Wikimedia Commons

Trójkąt torowy (trójkąt nawrotny, trójkąt manewrowy) – w transporcie szynowym (kolej, metro, tramwaje) konfiguracja węzła kolejowego (lub stacji końcowej) umożliwiająca zawracanie na niej składów pociągów lub kierowanie ich w jednym z trzech zbiegających się kierunków. Składa się z zestawu torów w kształcie zbliżonym do trójkąta (stąd nazwa) ze znajdującymi się na rozwidleniach zwrotnicami.

Jeśli trójkąt torowy wykorzystywany jest jako stacja końcowa, to (w odróżnieniu od konfiguracji pętli) dwa z trzech kierunków wybiegających z narożników trójkąta mogą być tylko krótkimi ślepymi torami. Trójkąt zajmuje znacznie mniejszą powierzchnię, niż pętla, jednak dodatkowe manewry podczas zawracania na trójkątach powodują stopniowe zastępowanie ich pętlami.

Jednym z bardziej znanych w Europie takich węzłów jest stacja Gleisdreieck (dosł. trójkąt torowy) berlińskiego metra w dzielnicy Friedrichshain-Kreuzberg (na liniach U1 i U2), pierwotnie zaprojektowana i zrealizowana w formie trójkąta (połączenia kierunków: Potsdamer Platz z Möckernbrücke i Nollendorfplatz via Bülowstraße), a później rozbudowana i uzupełniona o dodatkowe skrzyżowanie i połączenie z czwartym kierunkiem (Nollendorfplatz via Kurfürstenstraße).

Również w Polsce spotykane są stacje końcowe linii tramwajowych w konfiguracji trójkąta torowego, m.in. w sieci tramwajów krakowskich (ul. Dworcowa), śląskich (m.in. Sosnowiec-Środula, ul. Okrzei), grudziądzkich (ul. Dworcowa) i łódzkich (trójkąt w Parku Miejskim w Konstantynowie obsługujący linię 9). Nieużywane liniowo trójkąty torowe znajdują się w Poznaniu – ul. Sczaniecka, w Szczecinie – trójkąt manewrowy przed zajezdnią tramwajową Golęcin, w Ozorkowie – ul. Wyszyńskiego / ul. Południowa oraz dawna pętla przy ul. Tramwajowej, wykorzystywana obecnie jako trójkąt. W Toruniu trójkąt powstały z resztek dawnej linii do Dworca Głównego znajduje się na pl. Rapackiego i wykorzystywany jest w sytuacjach awaryjnych. We Wrocławiu ostatni trójkąt używany w ruchu liniowym w rejonie ul. Gazowej na Tarnogaju zlikwidowano w latach 80. XX wieku, wciąż natomiast użytkowany jest trójkąt awaryjny na ul. Wierzbowej.

Kolejowe trójkąty torowe były często budowane na większych stacjach nie wyposażonych w obrotnicę (np. w Sierpcu) i służyły do obracania parowozów, których właściwości trakcyjne różnią się znacznie w zależności od kierunku jazdy.