Metro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy podziemnej kolei miejskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Metro w Chicago

Metro (fr. métro) – miejski system elektrycznego transportu pasażerskiego o dużej przepustowości i wysokiej częstotliwości kursów, który jest całkowicie niezależny od innych środków transportu oraz bezkolizyjny, ponieważ jeździ na oddzielnych torach i posiada specjalną sygnalizację[1].

Systemy metra ulokowane są głównie pod powierzchnią ziemi, jednak istnieją również trasy na jej powierzchni, a także na estakadach nad poziomem ulic.

Granica między metrem a innymi środkami transportu zbiorowego, do których zaliczyć możemy szybki tramwaj i szybką kolej miejską, nie jest zawsze wyraźnie określona. Nazwa metro używana jest w niektórych krajach na określenie systemów, które łączą w sobie elementy prawdziwego metra, premetra, szybkiego tramwaju i kolei miejskiej. Z drugiej strony istnieją też systemy kolei miejskich spełniające wszystkie kryteria, aby nosić oficjalną nazwę metra, jednak nie są tak nazywane[2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budapeszt – pierwsze elektryczne metro w kontynentalnej Europie
Budowa stacji metra w Pradze

W 1845 został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się ok. 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza całkowicie podziemna linia została otwarta w Londynie już 10 stycznia 1863. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza na świecie zelektryfikowana linia obsługiwana przez City & South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli. Pierwszy tunel podwodny przebito pod Tamizą, wybudowany został przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego, stał się częścią metra w roku 1869.

W 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamknięto ją jednak po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896 po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła Vörösmarty tér w centrum miasta z Artézi fürdő (obecnie Széchenyi fürdő) i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były za pomocą systemu lin stalowych, aż do chwili elektryfikacji w 1935.

W 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (pol. Metropolitalna kolej żelazna) – była wiernym tłumaczeniem angielskiego London Metropolitan Railway. W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – métro – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.

Najstarszym systemem kolei podziemnej w Stanach Zjednoczonych jest Green Line (Zielona Linia) oddana w Bostonie w 1897 r. Pierwsza regularna podziemna linia w Nowym Jorku została oddana w 1904, choć pierwsze pociągi miejskie kursowały nad ziemią już prawie 35 lat wcześniej (nieistniejąca już Ninth Avenue Line otwarta w 1868 a zamknięta ostatecznie w 1958).

Pierwsza linia półkuli południowej została zbudowana w Buenos Aires (Argentyna) w 1913 r. Najstarszą linią Azji jest otwarta 30 grudnia 1927 r. tokijska linia Ginza. Systemy metra w Afryce istnieją tylko w Kairze (1987) i w Algierze (2011).

Systemy metra[edytuj | edytuj kod]

Schody ruchome na stacji Arsenalna są jednymi z najdłuższych
  • Najmniejszą miejscowością na świecie, w której zbudowano metro jest liczące 1200 mieszkańców Serfaus w Austrii. Powstało w latach osiemdziesiątych XX wieku. Składa się z jednej linii o długości 1200 metrów i z czterech przystanków. Służy narciarzom, którzy przyjeżdżają tam na wakacje[4].
  • Najwięcej stacji ma metro w Nowym Jorku: 468.[5] Ma także najwięcej linii; jest ich ponad 20.
  • Najwięcej pasażerów rocznie przewiozło metro w Tokio – ponad trzy miliardy[6].
  • Największą łączną długość linii ma metro w Szanghaju: 425 km.[7]
  • Stacją leżącą najniżej na świecie pod powierzchnią gruntu jest znajdująca się na głębokości 105 metrów Arsenalna w Kijowie[8].
  • Równolegle z metrem moskiewskim funkcjonuje metro tylko dla władz i wojska. Prawdopodobnie jedyne takie na świecie.
  • Najwięcej miast z metrem mają Chiny – 17, Stany Zjednoczone – 11 i Japonia – 10.
  • Spośród państw europejskich najwięcej miast z metrem ma Rosja – 7. Warto podkreślić, że dwa z nich znajdują się w azjatyckiej części Federacji.
  • Spośród państw europejskich, które w 100% znajdują się w Europie (nie zwracając uwagi na mikro-terytoria zamorskie), najwięcej miast z metrem mają Hiszpania i Francja – po 6.
  • Kontynentem z najmniejszą liczbą miast z metrem jest Afryka – funkcjonują tylko w Kairze i Algierze.

W krajach UE istnieje obecnie ponad 40 systemów metra, ostatnie inwestycje przeprowadzono w: Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002), Rennes (2002), Turynie (2006), Palma de Mallorca (2007), Sewilli (2009) i Brescii (marzec 2013). W budowie są linie metra w Maladze, Salonikach i Wilnie.

Metro w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce istnieją tylko dwie linie metra: w Warszawie. W trzech innych miastach istnieją plany lub propozycje wybudowania linii metra. Plany te są na etapie wstępnym.

Warszawa[edytuj | edytuj kod]

Plac Wilsona – stacja metra warszawskiego
Information icon.svg Osobny artykuł: Metro w Warszawie.

Plany wybudowania metra w Warszawie pojawiały się już w okresie międzywojennym. Pierwsze poważne prace przerwał wybuch II wojny światowej. Krótko po wojnie powrócono do pomysłu budowy kolei podziemnej w Warszawie, zmieniając plany na rzecz metra głębokiego. Zaawansowany projekt został jednak zarzucony z powodu wysokich kosztów i trudności w budowie.

Działające metro w Warszawie było formalnie budowane od 15 kwietnia 1983 r. (kiedy to został wbity w ziemię pierwszy pal stalowy na trasie wykopu podziemnej kolei), a gotowy odcinek metra otwarto 7 kwietnia 1995 r., z czteroletnim opóźnieniem. I linia (Kabaty-Młociny) została ukończona po 25 latach, 25 października 2008 roku, kiedy to otwarto trzy ostatnie stacje na północnym krańcu.

Umowa na centralny odcinek II linii metra już jest podpisana przez władze miasta. Budowa centralnego odcinka II linii metra, długości około 6 km oraz stacji Rondo Daszyńskiego, Rondo ONZ, Świętokrzyska, Nowy Świat, Powiśle, Stadion i Dworzec Wileński rozpoczęła się w 2010 roku.

Łódź[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX w. pojawiła się koncepcja budowy metra w Łodzi. Zakładała budowę jednej linii z Bałuckiego Rynku do Górnego Rynku (obecnie plac Reymonta). Koncepcje te nie zostały zrealizowane. Według jednej z późniejszych koncepcji miały powstać dwie linie o łącznej długości 53,5 km[9][10]:

Metro w Łodzi musiało by być jednak nadziemne lub naziemne, gdyż pod miastem płynie wiele rzek i metro mogło by się zapaść pod ziemię. Obecnie jest także projektowany tunel średnicowy, który ma połączyć Dworzec Kaliski z Dworcem Fabrycznym[11][9].

Kraków[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie metro było planowane w Krakowie. Ze względu na koszty zdecydowano się jednak na budowę szybkiego tramwaju, który częściowo przebiega w tunelu (na odcinku Rondo Mogilskie w KrakowiePolitechnika z dwoma stacjami podziemnymi). Powstał w ramach Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego. Szybki tramwaj w Krakowie spełnia definicje premetra.

Metro w Krakowie zostało wpisane do najnowszego studium zagospodarowania[12], które zakłada rozpoczęcie budowy metra do roku 2018[13].

Wrocław[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX wieku oraz w czasie II wojny światowej planowano budowę metra we Wrocławiu[14][15]. Także po wojnie opracowano plan metra we Wrocławiu, został on zamieszczony w publikacji „Szybka Komunikacja Miejska” opracowanej przez Jerzego Ostaszewicza i Mariana Rataja[14]. Wstępnie zaproponowano 2 linie poprowadzone w tunelu:

W późniejszym czasie zaproponowano przedłużenie powyższych linii: w tunelu lub w wariancie naziemnym. Przez długie lata we Wrocławiu panowało stwierdzenie, że w warunkach hydrologiczno-geologicznych, w których położone jest miasto nie jest możliwa budowa metra. Jednak przy obecnym zaawansowaniu technologii nie byłby to duży problem. Na przełomie czerwca i lipca 2011 roku w prasie pojawiła się informacja, że Urząd Miejski we Wrocławiu zlecił Polskiej Akademii Nauk wykonanie koncepcji budowy metra we Wrocławiu[16]. Naukowcy z Politechniki Wrocławskiej zamiast klasycznego metra proponują dwa tunele tramwajowe pod ścisłym centrum miasta, co jest wariantem kilkukrotnie tańszym. W 2013 roku przedstawiono wstępną koncepcję metra we Wrocławiu.

Planowane systemy[edytuj | edytuj kod]

Mniej lub bardziej realne plany utworzenia systemów metra istnieją m.in. w następujących miastach:

Znaki metra na świecie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Znaki metra.

Przypisy

  1. Informacja na stronie Międzynarodowego Stowarzyszenia Transportu Publicznego UITP (ang.). [dostęp 2012-10-29].
  2. Demand for public transport: a practical guide (ang.). [dostęp 2012-10-29].
  3. Co znaczy metro?. Rynek Kolejowy, 2013-04-13. [dostęp 2013-09-20].
  4. Architrip.pl – architektura w podróży, cuda inżynierii i niesamowite budowle – Najmniejsze metro świata.
  5. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_New_York_City_Subway_stations.
  6. Systemy metra o największym natężeniu ruchu pasażerskiego – Inzynieria.com – Portal inżynieryjny.
  7. Expo Offers Shanghai a Turn in the Spotlight – NYTimes.com.
  8. http://www.geotekst.pl/aktualnosci/najglebsza_stacja_metra_c12_nowy_swiat.
  9. 9,0 9,1 W Łodzi się cieszą, że będą mieli metro
  10. 10,0 10,1 10,2 Lucjusz Włodkowski, Łódź 2000, Książka i Wiedza, Warszawa 1977
  11. Tunel Fabryczny-Kaliski
  12. Projekt zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Krakowa ponowne wyłożenie do publicznego wglądu w dniach od 4 marca do 14 kwietnia 2014 r.: założono możliwość realizacji metra, jako docelowego podstawowego środka transportu, przewidziano możliwość obsługi Miasta trzema liniami, których proponowany przebieg linii wynika z przyjętych kryteriów funkcjonalno-ruchowych
  13. Patryk Salamon: W 2018 może rozpocząć się budowa jednej z trzech linii metra. Grupa Onet.pl S.A.. [dostęp 2014-03-30]. Stanisław Albricht: dodaje, że budowa trwałaby przez cztery lata, począwszy od 2018 roku.
  14. 14,0 14,1 Wrocław planuje budowę metra.
  15. Metro we Wrocławiu. Jest plan, gdzie powstanie.
  16. Adamski: negocjujemy umowę z naukowcami, którzy zbadają czy potrzeba nam metra – Wiadomości z Wrocławia.
  17. Urban Rail – Belgrade Metro Project.
  18. Fortaleza Metro website.
  19. Attiko Metro S.A. – Thessaloniki Metro.
  20. Concrete study of proposed metro system.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o metrze
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło metro w Wikisłowniku