Metro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy podziemnej kolei miejskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Budapeszt – pierwsze elektryczne metro w kontynentalnej Europie
Praga – budowa stacji metra
Ruchome schody na stacji Arsenalna są jednymi z najdłuższych
Paryż – pociąg roboczy
Atlanta – samochód ciężarowy do prac konserwacyjnych
Warszawa – stacja Pole Mokotowskie
Warszawa – stacja Plac Wilsona

Metro (fr. métro) – kolej elektryczna przeznaczona do transportu pasażerów, o zdolności przepustowej umożliwiającej obsługę ruchu o dużym nasileniu oraz charakteryzująca się wyłącznymi prawami drogi, wielowagonowymi pociągami, dużą prędkością i dużym przyspieszeniem, złożonym systemem sygnalizacji, jak również brakiem skrzyżowań jednopoziomowych, w celu umożliwienia wysokiej częstotliwości jazdy pociągów oraz dużego obciążenia peronu[1][2][3][4].

Metro charakteryzują ponadto rozmieszczone blisko siebie stacje, co zwykle oznacza odległość 700–1200 m między stacjami. „Duża prędkość” odnosi się tu do porównania z tramwajami i koleją miejską i oznacza w tym przypadku około 30–40 km/h na krótszych odcinkach i 40–70 km/h na dłuższych odcinkach[1].

Linie metra prowadzone mogą być w płytkich lub głębokich tunelach, po powierzchni terenu, a także na estakadach nad poziomem ulic[4].

Granica między metrem a innymi środkami transportu zbiorowego, do których zaliczyć możemy szybki tramwaj i kolej miejską, nie jest zawsze wyraźnie określona. Nazwa metro używana jest w niektórych krajach na określenie systemów, które łączą w sobie elementy prawdziwego metra, premetra, szybkiego tramwaju i kolei miejskiej. Z drugiej strony istnieją też systemy kolei miejskich spełniające wszystkie kryteria, aby nosić oficjalną nazwę metra, jednak nie są tak nazywane[5][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1845 został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się ok. 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza całkowicie podziemna linia została otwarta w Londynie już 10 stycznia 1863. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza na świecie zelektryfikowana linia obsługiwana przez City & South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli. Pierwszy tunel podwodny przebito pod Tamizą, wybudowany został przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego, stał się częścią metra w roku 1869.

W 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamknięto ją jednak po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896 po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła Vörösmarty tér w centrum miasta z Artézi fürdő (obecnie Széchenyi fürdő) i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były za pomocą systemu lin stalowych, aż do chwili elektryfikacji w 1935.

W 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (pol. Metropolitalna kolej żelazna) – była wiernym tłumaczeniem angielskiego London Metropolitan Railway. W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – métro – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.

Najstarszym systemem kolei podziemnej w Stanach Zjednoczonych jest Green Line (Zielona Linia) oddana w Bostonie w 1897 r. Pierwsza regularna podziemna linia w Nowym Jorku została oddana w 1904, choć pierwsze pociągi miejskie kursowały nad ziemią już prawie 35 lat wcześniej (nieistniejąca już Ninth Avenue Line otwarta w 1868 a zamknięta ostatecznie w 1958).

Pierwsza linia półkuli południowej została zbudowana w Buenos Aires (Argentyna) w 1913 r. Najstarszą linią Azji jest otwarta 30 grudnia 1927 r. tokijska linia Ginza. Systemy metra w Afryce istnieją tylko w Kairze (1987) i w Algierze (2011).

Systemy metra[edytuj | edytuj kod]

  • Najmniejszą miejscowością na świecie, w której zbudowano metro jest liczące 1200 mieszkańców Serfaus w Austrii. Powstało w latach osiemdziesiątych XX wieku. Składa się z jednej linii o długości 1200 metrów i z czterech przystanków. Służy narciarzom, którzy przyjeżdżają tam na wakacje[7].
  • Najwięcej stacji ma metro w Nowym Jorku: 468.[8] Ma także najwięcej linii; jest ich ponad 20.
  • Najwięcej pasażerów rocznie przewiozło metro w Tokio – ponad trzy miliardy[9].
  • Największą łączną długość linii ma metro w Szanghaju: 425 km.[10]
  • Stacją leżącą najniżej na świecie pod powierzchnią gruntu jest znajdująca się na głębokości 105 metrów Arsenalna w Kijowie[11].
  • Równolegle z metrem moskiewskim funkcjonuje metro tylko dla władz i wojska. Prawdopodobnie jedyne takie na świecie.
  • Najwięcej miast z metrem mają Chiny – 17, Stany Zjednoczone – 11 i Japonia – 10.
  • Spośród państw europejskich najwięcej miast z metrem ma Rosja – 7. Warto podkreślić, że dwa z nich znajdują się w azjatyckiej części Federacji.
  • Spośród państw europejskich, które w 100% znajdują się w Europie (nie zwracając uwagi na mikro-terytoria zamorskie), najwięcej miast z metrem mają Hiszpania i Francja – po 6.
  • Kontynentem z najmniejszą liczbą miast z metrem jest Afryka – funkcjonują tylko w Kairze i Algierze.

W krajach UE istnieje obecnie ponad 40 systemów metra, ostatnie inwestycje przeprowadzono w: Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002), Rennes (2002), Turynie (2006), Palma de Mallorca (2007), Sewilli (2009) i Brescii (marzec 2013). W budowie są linie metra w Maladze i Salonikach.

Metro w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Warszawa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Metro w Warszawie.

Plany wybudowania metra w Warszawie pojawiały się już w okresie międzywojennym. Pierwsze poważne prace przerwał wybuch II wojny światowej. Krótko po wojnie powrócono do pomysłu budowy kolei podziemnej w Warszawie, zmieniając plany na rzecz metra głębokiego. Zaawansowany projekt został jednak zarzucony z powodu wysokich kosztów i trudności w budowie.

Działające metro w Warszawie było formalnie budowane od 15 kwietnia 1983 r. (kiedy to został wbity w ziemię pierwszy pal stalowy na trasie wykopu podziemnej kolei), a gotowy odcinek metra otwarto 7 kwietnia 1995 r., z czteroletnim opóźnieniem. I linia (Kabaty-Młociny) została ukończona po 25 latach, 25 października 2008 roku, kiedy to otwarto trzy ostatnie stacje na północnym krańcu.

Budowa centralnego odcinka II linii metra, długości około 6 km ze stacjami Rondo Daszyńskiego, Rondo ONZ, Świętokrzyska, Nowy Świat-Uniwersytet, Centrum Nauki Kopernik, Stadion Narodowy i Dworzec Wileński rozpoczęła się w 2010 roku. Druga linia metra ruszyła 8 marca 2015.

Kraków[edytuj | edytuj kod]

Docelowy system planowanego metra w Krakowie

Metro krakowskie jest tematem poruszanym od co najmniej 30 lat, choć od lat 60. XX wieku zakładano budowę sieci premetra[12]. Już wtedy odbyła się konferencja naukowców i specjalistów od transportu pt. „Metro w Krakowie”. Od tamtego czasu, mimo że problem był wielokrotnie dyskutowany, nie został poruszony przez władze miasta. Dopiero w 2014 roku projekt wpisano do referendum, w którym mieszkańcy opowiedzieli się za jego realizacją[13].

Szczegółowe studium wykonalności dla krakowskiego metra ma zostać ukończone w 2016 lub w 2017 roku[14]. Uzyskanie decyzji środowiskowej planuje się na 2018. We wrześniu tego samego roku mogłaby ruszyć budowa[15]. Kraków jest jedynym miastem w Polsce, gdzie projekt budowy metra zapisano w oficjalnych dokumentach[16].

Szacuje się, że budowa linii A o długości 19 kilometrów ma kosztować od 8 do 12 miliardów złotych. Koszt wszystkich trzech tras ma wynieść 25 miliardów[17].

Linia A

Linia A krakowskiego metra ma połączyć Prądnik Biały z Nową Hutą. Rozważane są dwa warianty[18]. Niezależnie od ostatecznej decyzji, odcinki pod Starym Miastem i Nową Hutą będą przebiegać pod powierzchnią ziemi[19].

Wariant pierwotny
Nazwa stacji Lokalizacja[18]
Bronowice Armii Krajowej
Widok AS-skrzyzowanie-icon.svg Armii Krajowej, Bronowicka
Przybyszewskiego AS-skrzyzowanie-icon.svg Przybyszewskiego, Lea
Piastowska Piastowska (okolice Altanowej)
Królewska AS-skrzyzowanie-icon.svg Królewska, Kijowska
AGH AS-skrzyzowanie-icon.svg Mickiewicza, Czarnowiejska
Basztowa AS-skrzyzowanie-icon.svg Basztowa, Długa
Dworzec Główny AS-skrzyzowanie-icon.svg Lubicz, Pawia
Rondo Mogilskie Rondo Mogilskie
Cystersów AS-skrzyzowanie-icon.svg Mogilska, Cystersów
Kraków Arena Stanisława Lema
Olsza AS-skrzyzowanie-icon.svg Młyńska, Pilotów
Prądnik Czerwony Rondo Stanisława Barei
Osiedle Oświecenia AS-skrzyzowanie-icon.svg Dobrego Pasterza, Bohomolca
Stelli-Sawickiego AS-skrzyzowanie-icon.svg Bora-Komorowskiego, Stelli-Sawickiego
Bieńczyce Rondo gen. Maczka
Kocmyrzowska Rondo Kocmyrzowskie
Aleja Róż Plac Centralny Nowej Huty
Suche Stawy AS-skrzyzowanie-icon.svg Jana Pawła II, Bulwarowa
Mogiła AS-skrzyzowanie-icon.svg Ptaszyckiego, Igołomska
Wariant alternatywny
Nazwa stacji Lokalizacja[18]
Bronowice AS-skrzyzowanie-icon.svg Armii Krajowej, Conrada
Głowackiego AS-skrzyzowanie-icon.svg Głowackiego, Czyżewskiego
Mazowiecka AS-skrzyzowanie-icon.svg Kijowska, Mazowiecka
Królewska AS-skrzyzowanie-icon.svg Królewska, Nowowiejska
Kijowska AS-skrzyzowanie-icon.svg Kijowska, Czarnowiejska
AGH AS-skrzyzowanie-icon.svg Mickiewicza, Czarnowiejska
Rajska AS-skrzyzowanie-icon.svg Rajska, Karmelicka
Rynek Kleparski okolice Rynku Kleparskiego
Dworzec Główny okolice Dworca Głównego
Rondo Mogilskie Rondo Mogilskie
Brodowicza AS-skrzyzowanie-icon.svg Brodowicza, Olszańska
Pilotów okolice Ronda Młyńskiego
Bora Komorowskiego Akacjowa
Stelli-Sawickiego AS-skrzyzowanie-icon.svg Stelli-Sawickiego, Orlińskiego
Osiedle Dywizjonu 303 okolice ul. Uniwersału Połanieckiego
Bieńczycka AS-skrzyzowanie-icon.svg Bieńczyckiej, Medweckiego
Plac Centralny Plac Centralny im. Reagana
Suche Stawy AS-skrzyzowanie-icon.svg Jana Pawła II, Bulwarowa
Mogiła AS-skrzyzowanie-icon.svg Igołomska, Kępska


Łódź[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX w. pojawiła się koncepcja budowy metra w Łodzi. Zakładała budowę jednej linii z Bałuckiego Rynku do Górnego Rynku (obecnie plac Reymonta). Koncepcje te nie zostały zrealizowane. Według jednej z późniejszych koncepcji miały powstać dwie linie o łącznej długości 53,5 km[20][21]:

Obecnie jest także projektowany tunel średnicowy, który ma połączyć Dworzec Kaliski z Dworcem Fabrycznym[22][20].

Wrocław[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX wieku oraz w czasie II wojny światowej planowano budowę metra we Wrocławiu[23][24]. Także po wojnie opracowano plan metra we Wrocławiu, został on zamieszczony w publikacji „Szybka Komunikacja Miejska” opracowanej przez Jerzego Ostaszewicza i Mariana Rataja[23]. Wstępnie zaproponowano 2 linie poprowadzone w tunelu:

W późniejszym czasie zaproponowano przedłużenie powyższych linii: w tunelu lub w wariancie naziemnym. Przez długie lata we Wrocławiu panowało stwierdzenie, że w warunkach hydrologiczno-geologicznych, w których położone jest miasto nie jest możliwa budowa metra. Jednak przy obecnym zaawansowaniu technologii nie byłby to duży problem. Na przełomie czerwca i lipca 2011 roku w prasie pojawiła się informacja, że Urząd Miejski we Wrocławiu zlecił Polskiej Akademii Nauk wykonanie koncepcji budowy metra we Wrocławiu[25]. Naukowcy z Politechniki Wrocławskiej zamiast klasycznego metra proponują dwa tunele tramwajowe pod ścisłym centrum miasta, co jest wariantem kilkukrotnie tańszym. W 2013 roku przedstawiono wstępną koncepcję metra we Wrocławiu.

Znaki metra na świecie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Znaki metra.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 91/2003 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie statystyki transportu kolejowego. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, s. 4.
  2. Europejska Komisja Gospodarcza, Eurostat, Międzynarodowe Forum Transportu: Ilustrowany słownik statystyk transportu. s. 10.
  3. Informacja na stronie Międzynarodowego Stowarzyszenia Transportu Publicznego UITP (ang.). [dostęp 2014-07-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. 4,0 4,1 Rozwiązania transportowe w aglomeracjach. Siskom. [dostęp 2014-07-18]. s. 15.
  5. Demand for public transport: a practical guide (ang.). [dostęp 2012-10-29].
  6. Co znaczy metro?. Rynek Kolejowy, 2013-04-13. [dostęp 2014-07-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. Architrip.pl – architektura w podróży, cuda inżynierii i niesamowite budowle – Najmniejsze metro świata.
  8. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_New_York_City_Subway_stations.
  9. Systemy metra o największym natężeniu ruchu pasażerskiego – Inzynieria.com – Portal inżynieryjny.
  10. Expo Offers Shanghai a Turn in the Spotlight – NYTimes.com.
  11. http://www.geotekst.pl/aktualnosci/najglebsza_stacja_metra_c12_nowy_swiat.
  12. Kalendarium. metro.krakow.pl. [dostęp 2015-03-26].
  13. Ilona Hałucha: Metro w Krakowie?. edroga.pl, 12 marca 2015. [dostęp 2015-03-26].
  14. Piotr Ogórek: Kraków: Metro oddala się. Studium wykonalności dopiero w 2016. wiadomosci.onet.pl, 19 lutego 2015. [dostęp 2015-03-26].
  15. Czy w Krakowie powinno powstać metro?. transport-publiczny.pl. [dostęp 2015-03-26].
  16. Michał Fal: Metro to nie tylko stolica. Inni też od lat marzą o podziemnej kolejce, choć jak dotąd bez efektów. Czy to się zmieni?. natemat.pl. [dostęp 2015-03-26].
  17. Za ile metro w Krakowie?. tvn24.pl, 8 maja 2014. [dostęp 2015-03-26].
  18. 18,0 18,1 18,2 Piotr Tymczak: Warianty metra w Krakowie. dziennikpolski24.pl, 28 kwietnia 2014. [dostęp 2015-03-26].
  19. Piotr Rąpalski, Dawid Serafin: Referendum w Krakowie. Głosujemy nad metrem. Ale jakim?. krakow.naszemiasto.pl, 15 maja 2014. [dostęp 2015-03-26].
  20. 20,0 20,1 W Łodzi się cieszą, że będą mieli metro.
  21. 21,0 21,1 21,2 Lucjusz Włodkowski, Łódź 2000, Książka i Wiedza, Warszawa 1977.
  22. Tunel Fabryczny-Kaliski.
  23. 23,0 23,1 Wrocław planuje budowę metra.
  24. Metro we Wrocławiu. Jest plan, gdzie powstanie.
  25. Adamski: negocjujemy umowę z naukowcami, którzy zbadają czy potrzeba nam metra – Wiadomości z Wrocławia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]