Uznam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uznam, Usedom
Usedom beach.JPG
Megaregion Szczecin
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pobrzeża Południowobałtyckie
Makroregion Pobrzeże Szczecińskie
Mezoregion Uznam i Wolin
Mikroregion(y) Uznam
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
województwo zachodniopomorskie:
powiat grodzki Świnoujście
Niemcy:
Meklemburgia-Pomorze Przednie:
powiat Vorpommern-Greifswald
Uznam
Zdjęcie satelitarne wyspy
Zdjęcie satelitarne wyspy
Kontynent Europa
Państwo  Polska
 Niemcy
Akwen Morze Bałtyckie
Powierzchnia 445 km²
Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Mapa lokalizacyjna Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Uznam
Uznam
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Uznam
Uznam
Ziemia 53°56′N 14°05′E/53,933333 14,083333Na mapach: 53°56′N 14°05′E/53,933333 14,083333
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Mapa powiatu Usedom-Wollin z r. 1905
(niem. Landkreis Usedom-Wollin)

Uznam (przed 1945 Orzna[1][2], Uzna[3], 1945 Uzdam[4], niem. Usedom) – wyspa przybrzeżna na Bałtyku na pograniczu Polski (powiat grodzki Świnoujście, województwo zachodniopomorskie) i Niemiec (powiat Vorpommern-Greifswald, Meklemburgia-Pomorze Przednie), zamykająca od północnego zachodu Zalew Szczeciński.

Powierzchnia 445 km², z czego w Polsce około 72 km²; silnie rozczłonkowana, z licznymi półwyspami. Od lądu stałego oddziela wyspę cieśnina Piana, od wyspy WolinŚwina, natomiast od końca XIX wieku sztucznie wykonany Kanał Piastowski oddzielił od Uznamu wyspę Karsibór. Najwyższym szczytem jest Golm (69 m n.p.m.), położony przy granicy po niemieckiej stronie, tuż przy świnoujskiej dzielnicy Paprotno.

Z roczną średnią z 1906 godzin słonecznych, Uznam jest najbardziej słonecznym regionem Polski i Niemiec, i to jest również słoneczna wyspa na Morzu Bałtyckim.[5] Stąd jego pseudonim Wyspa Słońca (niem. Sonneninsel).[6][7]

Powstanie wyspy[edytuj | edytuj kod]

Materiał, z którego powstała wyspa, został przywleczony ze Skandynawii przez lądolód. Lodowcom wyspa zawdzięcza też swoje ukształtowanie – jeziora, wyspy, urwiska i wzgórza morenowe. Są tu też utwory z końcowego okresu zlodowacenia – płaskie niziny i faliste wzgórza, obecnie pokryte urodzajnymi glebami. Innym czynnikiem kształtującym wyspę były wody – rzeki transportujące i osadzające materiał skalny.

Przed ok. 12 tys. laty powstało Morze Bałtyckie, początkowo jego poziom był ok. 20 m niższy od obecnego. Uznam był wtedy półwyspem porośniętym tundrą. Wtedy też zostały przez wiatr ukształtowane wydmy, których pozostałości istnieją do dziś.

6 tys. lat temu poziom wód podniósł się znacznie; powstał wtedy Zalew Szczeciński. Jego połączenie z Bałtykiem było bardzo szerokie, lecz przez następne tysiąclecia zjawiska akumulacyjne spowodowały powstanie wysepek, następnie mierzei i innych składników obecnej wyspy.

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Obecność człowieka stwierdzono na Uznamie już w młodszej epoce kamiennej (4000 p.n.e.-1800 p.n.e.) – z tego okresu pochodzi 11 znalezionych kamiennych grobów. W epoce brązu (1800 p.n.e.-800 p.n.e.) wyspa była już stosunkowo gęsto zasiedlona – świadczy o tym prawie 100 odkrytych osad i grodzisko w rejonie góry Golm. Zamieszkująca tu ludność pochodzenia germańskiego z niejasnych przyczyn opuszcza wyspę ok. roku 400 n.e., a na jej miejsce napływają Słowianie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1128 władający wyspą pomorski książę Warcisław I przyjął chrzest z rąk Ottona z Bambergu. Ok. 1155 powstał norbertański klasztor w miejscowości Grobe (zob. Klasztor Grobe), który w 1309 został przeniesiony do wsi Pudagla. Istniał także klasztor w Crummin. W krótkim czasie dobra klasztorne objęły prawie całą wyspę i stan taki trwał do czasów reformacji, kiedy to zostały przejęte przez książąt pomorskich.

Burzliwe losy przeżywał Uznam w czasie wojny trzydziestoletniej26 czerwca 1630 w Peenemünde u ujścia rzeki Piany wylądował król szwedzki Gustaw Adolf, a po wojnie wyspa dostała się pod panowanie szwedzkie. Po zakończeniu III wojny północnej w roku 1720 za kwotę 2 mln talarów odkupił ją Fryderyk Wilhelm I. W roku 1740 Fryderyk II Wielki rozbudował świnoujski port.

Przed II wojną światową w Peenemünde został zbudowany poligon doświadczalny służący do badań nad pociskami V-1, później także V-2 (zob. de:Heeresversuchsanstalt Peenemünde).

Polską nazwę Uznam wprowadzono urzędowo rozporządzeniem w 1949 roku[8].

Park Natury Wyspa Uznam[edytuj | edytuj kod]

Naturpark Insel Usedom.jpg
Information icon.svg Osobny artykuł: Park Natury Wyspa Uznam.

Park Natury Wyspa Uznam (niem. Naturpark Insel Usedom) znajduje się w niemieckiej części Uznamu. Obejmuje tereny wyspy, stałego lądu i wód Piany. W jego skład wchodzi 9 rezerwatów o powierzchni ponad 3 km²:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie Uznam znajdują się miejscowości wypoczynkowe i uzdrowiskowe, m.in. Świnoujście, Seebad Ahlbeck, Seebad Bansin, Seebad Heringsdorf, Zinnowitz. Znajduje się tu wiele ośrodków wypoczynkowych i sanatoriów. Walory turystyczne podnoszą mola i wieże widokowe. Są doskonałe warunki i infrastruktura do uprawiania turystyki rowerowej. Powstało kilka placów zabaw dla dzieci z miniaturami statków pirackich itp. Komunikację zapewniają:

W 2007 oddano do użytku przejście graniczne Świnoujście-Garz. Zakończono już prace związane z przedłużeniem linii UBB do Świnoujścia oraz wybudowaniem stacji Świnoujście Centrum. 20 września 2008 roku oficjalnie otworzono nowy odcinek i rozpoczęto przewozy pasażerskie. (zob. Świnoujście).

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Orzna w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  2. wg mapy 1:300 000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938
  3. Antoni Rehman: Niżowa Polska opisana pod względem fizyczno-geograficznym. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1904, s. 352.
  4. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  5. Süddeutsche Zeitung (niem.)
  6. turystyka.wp.pl
  7. Usedom Tourismus GmbH (niem.)
  8. Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1949 r. Nr 17, poz. 225, s. 6)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]