Bogusław IV

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bogusław IV (Ciało i Dusza)
książę pomorski
Okres panowania od 1278
do 1295
Poprzednik Barnim I Dobry
Następca podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie
książę szczeciński
Okres panowania od 1278
do 1295
Poprzednik Barnim I Dobry
Następca Otton I
książę wołogoski
Okres panowania od 1295
do 1309
Poprzednik wyodrębnione z Księstwa Pomorskiego
Następca Warcisław IV
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Urodziny w okr. 12541255
Śmierć 19 lutego 1309 w Wołogoszczy?
Ojciec Barnim I Dobry
Matka Małgorzata meklemburska
Żona Matylda, Małgorzata rugijska
Dzieci Małgorzata, Eufemia,
Judyta (Juta), Warcisław IV,
Katarzyna, Elżbieta

Bogusław IV zwanym Ciało i Dusza (ur. między 1254 a 1255, zm. 19 lutego 1309 w Wołogoszczy?[1]) – książę pomorski i wołogoski z dynastii Gryfitów, syn Barnima I Dobrego, księcia księcia szczecińskiego i pomorskiego oraz Małgorzaty meklemburskiej.

Życie i panowanie[edytuj | edytuj kod]

Od 1273 współrządził wraz z ojcem – Księstwem Pomorskim, od listopada 1278, z kolei w imieniu swoich małoletnich, przyrodnich braci – Barnima II i później Ottona I. Od 1280 zaczął powoływać się na ich konsens w wystawianych przez siebie dokumentach. Formalnie zostali oni dopuszczeni do współrządów w 1294. Później uzyskał dzielnicę kamieńską i ziemie na wschód od Odry[2].

Od 13 czerwca 1283 znalazł się w ramach (zawartego w Roztoku) sojuszu antybrandenburskiego zawartego m.in. przez książąt meklemburskich z dynastii Niklotowiców, Wisława II rugijskiego, Jana I sasko-lauenburskiego oraz hrabiów Schwerina i Dannenbergu, a także miast: Lubeki, Wismaru, Strzałowa, Gryfii, Szczecina, Dymina i Anklamu. W konsekwencji, w latach 1283-1284 prowadził wojnę przeciwko Marchii Brandenburskiej. W jej trakcie, 4 lipca 1283, zwrócił się do Lubeki o dalszą pomoc w prowadzeniu działań wojennych. Ułożenie pokoju z Brandenburgią (wspólnie z Wisławem II) nastąpiło 13 sierpnia 1284 na granicy pomorsko-brandenburskiej w ziemi wkrzańskiej (koło Vierraden lub Zweiraden; między Gardźcem a Świeciem Odrzańskim)[3].

23 listopada 1287, w Słupsku , zawarł przymierze z Przemysłem II i Mściwojem II, zwrócone przeciw Brandenburgii[4][5][6]. Ostatecznie, 8 września 1288 Bogusław sprzymierzył się wraz z braćmi z margrabiami brandenburskimi Ottonem IV ze Strzałą i Konradem w sprawach sukcesji w linii żeńskiej, dziedzictwa macochy Bogusława – Matyldy askańskiej oraz przebiegu granicy między oboma państwami w ziemi wkrzańskiej[7][a].

W związku ze śmiercią jednego z przyrodnich braci – Barnima II – zawarł 1 lipca 1295 (w obecności wasali) z drugim, młodszym Ottonem, układ o podziale księstwa, który ostateczny kształt otrzymał w wyniku kolejnego układu podziałowego z 12 lipca oraz regulacji podziałowych w dniu następnym. W ich wyniku Bogusław zachował dla siebie Księstwo Wołogoskie[8]. Obejmowało ono Greifswald, Wołogoszcz, Uznam, Wolin, Trzebiatów, Stargard oraz ziemię białogardzką, oddzieloną przez biskupstwo kamieńskie, które po podziale księstwa uważano za osobne państwo. Książęta pomorscy według założeń mieli stać się lennikami biskupa kamieńskiego, jednak nigdy do tego nie doszło[9].

Ostatnia dekada życia księcia pomorskiego optowała wokół zapędom Brandenburgii do ziem pomorskich. Zbrojne starcie z Brandenburczykami doprowadziło do obopólnego porozumienia, które pozostawiły w jego rękach większość ziem Księstwa Wołogoskiego. Mimo że z areny politycznej zszedł Przemysł II, który został zamordowany w Rogoźnie, linię polityki pomorskiej przejął Władysław I Łokietek. Tenże, z uwagi na wypadki na Pomorzu Gdańskim (1308) nie wykazał żadnych konkretnych działań, w celu zapobieżenia ustaleń podziałowych księstwa z 1295, które były krzywdzące dla Bogusława IV[10].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Herb rodowy Gryfitów

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Bogusław IV był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Matylda, córka Jana I, margrabiego brandenburskiego i Juty saskiej, drugą natomiast Małgorzata, córka Wisława II, księcia rugijskiego oraz Agnieszki brunszwickiej[1].

Literatura przedmiotu z okresu XVI-XVIII w. przekazuje hipotetycznych potomków z pierwszego małżeństwa Bogusława IV, do których zaliczano: Anastazję – żonę Henryka, księcia meklemburskiego na Werlach, Annę – żonę Sambora, księcia rugijskiego oraz Helenę – żonę Bernarda, księcia anhalckiego. Współczesne badania genealogiczne odrzucają te filiacje[11].

Z drugiego małżeństwa miał natomiast pięć córek oraz jednego syna:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Bogusław II
ur. w okr. 1178–1184
zm. 23 lub 24 I 1220 lub 1221
Mirosława
ur. w okr. 1190–1195
zm. p. przed 2 II 1237
Mikołaj I na Orlu (Werle)
ur. ?
zm. ?
Jutta von Anhalt
ur. ?
zm. ?
         
     
  Barnim I Dobry
 ur. zap. ok. 1210
zm. 13 lub 14 XI 1278
Małgorzata meklemburska
ur. zap. 1232
zm. przed 25 V 1261
     
   
1
Matylda
ur. 1256
zm. ok. 1280
OO   ok. 1275–1278
Bogusław IV (Ciało i Dusza)
(ur. w okr. 1254–1255
zm. 19 II 1309)
2
Małgorzata rugijska
ur. w okr. 1265–1271
zm. po 4 XII 1315, p. 1317
OO   p. przed 13 VIII 1284
                   
                   
 2    2    2    2    2
Małgorzata
 ur. najp. 1287
 zm. przed 25 VII 1334
 

Eufemia
ur. ok. 1286–1288
zm. 26 VII 1330
Judyta (Juta)
ur. po 1289
zm. po 18 marca 1336
Warcisław IV
 ur. w okr. 11–27 V 1291
 zm. w okr. 31 VII–1 VIII 1326
 
Katarzyna
ur. ?
zm. ?
   2
Elżbieta
ur. najp. 1302
zm. po 16 X 1349


Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec swojego życia, Bogusław IV czynił zapisy testamentowe (11 lutego 1309), prawdopodobnie na skutek choroby, po której spodziewano się jego śmierci. W literaturze przedmiotu istnieją rozbieżności, w kwestii dziennej datacji jego zgonu. Niektóre źródła oraz nowożytna historiografia przyjmowała datę 1 marca 1309, która była właściwie dniem jego pochówku. Współczesna genealogia przyjmuje datę 19 lutego za Kamieńską księgą zmarłych i, za którą przemawiają czynności prawne jego syna Warcisława IV oraz przyrodniego brata Ottona I[2].

Prawdopodobnie, 27 lutego lub później, ciało zmarłego księcia zostało przewiezione do Szczecina, gdzie został pochowany w kościele NMP[2]. W starszej literaturze przedmiotu podawana jest informacja, że ciało księcia wołogoskiego zostało złożone w katedrze kamieńskiej[13][14].

Uwagi

  1. Być może układ ten miał miejsce przy okazji hołdu lennego wobec Brandenburgii. Z kolei w lecie 1291 (ok. 22/25 sierpnia lub w okresie po 4 lipca a przed 15 sierpnia) brał udział w zjeździe książąt Przemysła II i Mściwoja II w Nakle nad Notecią.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 159-162.
  2. 2,0 2,1 2,2 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 160.
  3. A. Häckermann, Bogislaw III [w:] Allgemeine Deutsche Biographie T. 3, s. 42.
  4. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 71.
  5. S. Szczur, Historia Polski – średniowiecze, ss. 279, 287.
  6. K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 39.
  7. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 75.
  8. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 170.
  9. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 72.
  10. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, ss. 72, 74, 75.
  11. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 308.
  12. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 295-307.
  13. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 105.
  14. A. Häckermann, Bogislaw III [w:] Allgemeine Deutsche Biographie T. 3, s. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
  • Häckermann A., Bogislaw III [w:] Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), T. 3, Duncker & Humblot, Leipzig 1876.
  • Kozłowski K., Podralski J., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.
  • Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.
  • Szczur S., Historia Polski – średniowiecze, Kraków 2002, ISBN 83-08-03272-9.
  • Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Literatura dodatkowa (opracowania)[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Barnim I
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1278-1295
Pommernwappen.jpg Następca
podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie
Poprzednik
Barnim I
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1278-1295
Pommernwappen.jpg Następca
Otton I
Poprzednik
wyodrębnione z Księstwa Pomorskiego
Pommernwappen.jpg książę wołogoski
1295-1309
Pommernwappen.jpg Następca
Warcisław IV